ۋرۋگۆاي قارۋلى كۇشتەرىنىڭ مەنشىگىندەگى ۇشاق اند تاۋىنا سوعىلىپ, 12 ادام سول مەزەتتە كوز جۇمسا, كەلەسى كۇنى بەس جولاۋشى جاراقاتتان جانە ايازدان ءۇسىپ ءولدى. ءۇش مەملەكەتتىڭ قۇزىرلى ورگاندارى تاراپىنان ىزدەستىرۋ شارالارى جۇرگىزىلگەنىمەن, ودان ەش ناتيجە شىقپادى. ولار نە ۇشاقتىڭ قاڭقاسىن, نە تاۋ-تاستا قالعان ادامداردى تابا المادى. سەگىزىنشى كۇنى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى توقتاتىلدى.
بيىك تاۋدىڭ توبەسىندە قالعان ادامداردىڭ تاماقتارى تاۋسىلعان سوڭ ولار شاراسىزدىقتان ولىكتەردىڭ ەتىن جەي باستادى. قاردى ەرىتىپ ءىشتى. ءتۇرلى زاتتاردى ورتتەپ, جىلىندى. بىرەر كۇننەن كەيىن تاعى 11 ادام قار كوشكىنىنىڭ استىندا قالىپ, مەرت بولدى. وسىلايشا ەكى ايدان اسا ۋاقىت ءوتتى. قۇتقارۋشىلاردان ەش قايىر بولمايتىنىنا انىق كوز جەتكىزگەن سوڭ ولار وسى قيىن جاعدايدان قۇتىلۋدىڭ امالىن ويلاستىردى. اقىرى ناندو پاررادو, روبەرتو كانەسسا جانە انتونيو ۆيزينتين ەسىمدى ءۇش ازامات تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, جولعا شىقتى. ولار 10 تاۋلىك بويى تاۋ-تاستىڭ اراسىن ارالاپ, ادام توزگىسىز سۋىق پەن تولاسسىز سوققان جەل مەن بورانعا توتەپ بەرىپ, اقىرى تاۋ ەتەگىندە مال جايىپ جۇرگەن ءبىر باقتاشىعا جولىقتى. ءدال سول مالشى جاعدايدىڭ ءمان-جايىن جەرگىلىكتى بيلىككە جەتكىزدى. ناتيجەسىندە اپات بولعان جەرگە ارنايى ۇشاق جىبەرىلىپ, ءتىرى قالعان 16 ادام قۇتقارىلدى. ولار دەرەۋ اۋرۋحاناعا جەتكىزىلىپ, قاجەتتى ەم-دوم الدى. وسى 72 كۇنگە سوزىلعان توزاقتى كۇندەر مەن تۇندەر جايىندا كەيىننەن ءتۇرلى فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ, بىرنەشە كىتاپ جازىلدى.
اند تاۋىنداعى قايعىلى جاعدايدان بۇرىن دا جانە ودان كەيىن دە اۋە اپاتىنان تۇتاس ءبىر كوماندانىڭ قازا تابۋ وقيعاسى ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت تىركەلگەنى ءمالىم. اتاپ ايتساق, 1948 جىلى لا-مانش بۇعازىنداعى اپاتتان چەحوسلوۆاكيانىڭ التى حوككەيشىسى قازا تاپتى. 1949 جىلى يتاليانىڭ «تورينو» كلۋبىنىڭ 18 فۋتبولشىسى باقيلىق بولدى.
1950 جىلدىڭ 5 قاڭتارىندا ماسكەۋدىڭ داڭقتى ۆۆس مۆو كلۋبىنىڭ 13 ويىنشىسى مەن «لي-2» ۇشاعىنىڭ التى ەكيپاج مۇشەسى قازىرگى ەكاتەرينبۋرگ قالاسىنىڭ ماڭىندا اجال تىرناعىنا ىلىكتى. ءدال وسى رەيسپەن ۆسەۆولود بوبروۆ تا ۇشۋى كەرەك ەدى. الايدا داڭقتى سپورتشى سول كۇنى ۇيىقتاپ قالىپ, بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا اۋەجايعا كەلمەدى. كوماندانىڭ باپكەرى بوريس بوچارنيكوۆ ءوزىنىڭ كومەكشىلەرىنىڭ ءبىرى نيكولاي كولچۋگينگە اتالعان ويىنشىنى قالاي دا تاۋىپ اكەلۋدى مىندەتتەيدى. بىراق ەكەۋىنىڭ دە قاراسى كورىنبەيدى. ارادا ەكى ساعات وتكەننەن كەيىن ۇشاق اسپانعا كوتەرىلەدى. بىرەر ۋاقىتتان كەيىن قايعىلى حابار جەر-جاھانعا تارايدى. ال جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ەكى ازامات امان قالادى.
1958 جىلى انگليانىڭ ايگىلى «مانچەستەر يۋنايتەد» كلۋبى بەلگرادتا وتكەن جاۋاپتى ماتچتان قايتىپ كەلە جاتىپ, گەرمانيانىڭ ميۋنحەن قالاسىنداعى اۋەجايدا اپاتقا ۇشىرايدى. 1960 جىلى دانيا قۇراماسىنىڭ 8 اياقدوپ شەبەرى وپات بولدى. 1961 جىلى مانەرلەپ سىرعاناۋدان اقش كومانداسى بريۋسسەلدە كوز جۇمدى.
1979 جىلدىڭ 15 تامىزىندا دنەپرودزەرجينسك قالاسىنىڭ توبەسىندە ەكى «تۋ-154» ۇشاعى سوقتىعىستى. قازا تاپقانداردىڭ جالپى سانى – 178 ادام, سونىڭ 17-ءسى تاشكەنتتىڭ «پاحتاكور» فۋتبول كلۋبىنىڭ باپكەرلەرى مەن ويىنشىلارى ەدى. سول قارالى كۇنى «پاحتاكوردىڭ» ويىنشىلارى مينسكىگە اتتانىپ بارا جاتتى. كسرو چەمپيوناتىنداعى كەزەكتى تۋردا اتالعان كوماندا جەرگىلىكتى «دينامومەن» ويناۋعا ءتيىس ەدى. الايدا 8 400 مەترلىك بيىكتىكتە ولار چەليابى – كيشينەۆ باعىتىنداعى تاعى ءبىر «تۋ-134ا» ۇشاعىمەن سوقتىعىسادى. بورتتاعى ادامداردىڭ بارلىعى دا قازا تابادى. سول وقيعا جايىندا كسرو باسشىلارى ءتىس جارماۋعا قانشا جەردەن ۇمتىلعانىمەن, شىندىقتى جاسىرىپ قالۋ مۇمكىن بولمادى. قارالى حابار تورتكۇل دۇنيەگە تارادى.
كوپ ۇزاماي تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسى جاريالانىپ, ديسپەتچەرلەردەن قاتە كەتكەنى انىقتالدى. سولاردىڭ اعاتتىعى ورنى تولماس قاسىرەتكە اكەلىپ سوقتىردى. ارادا 9 اي وتكەن سوڭ ديسپەتچەرلەرگە قاتىستى سوت ۇكىمى شىقتى. نيكولاي جۋكوۆسكي مەن ۆلاديمير سۋمسكوي 15 جىلعا باس بوستاندىقتارىنان ايىرىلدى. بىراق ولاردىڭ ودان كەيىنگى تاعدىرى ادام قىزىعارلىقتاي بولمادى. ەلدىڭ قارعىسى جىبەرمەدى. سۋمسكوي اۋرۋشاڭ بولىپ قالسا, جۋكوۆسكي ءوز-وزىنە قول جۇمسادى. ال وسى ىسكە تىكەلەي جاۋاپتى سەرگەي سەرگەەۆ بارلىق كىنانى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرگە جاۋىپ, ءوزى جاۋاپكەرشىلىكتەن قۇتىلىپ كەتتى.
قازا بولعان فۋتبولشىلاردىڭ كوبى تاشكەنتتەگى بوتكين زيراتىندا جەرلەندى. كەيبىرىنىڭ دەنەسى ءوز وتانىندا جەر قويناۋىنا تاپسىرىلدى. كەيىننەن اپات بولعان جەردە, ياعني كۋريلوۆكا اۋىلىندا ەسكەرتكىش ورناتىلدى. تۇتاس كوماندا اپاتقا ۇشىراپ, وزبەكستان حالقى قان جىلاپ جاتقاندا كسرو-نىڭ قۇرامىنداعى بارلىق رەسپۋبليكا «پاحتاكورعا» قولۇشىن بەردى. سول جىلى بىرقاتار كوماندانىڭ ويىنشىلارى ءوز ەرىكتەرىمەن اتالعان ۇجىمنىڭ ساپىنا اۋىستى. تەرمەز, مينسك, ماسكەۋ, تۋلا, لۆوۆ, فەرعانا, دۋشانبە, كۋتايسي, ودەسسا, گۇلستان, دونداعى روستوۆتان كەلگەن تەڭبىل دوپ شەبەرلەرى «پاحتاكوردىڭ» ساپىندا ونەر كورسەتتى. سولاردىڭ اراسىندا اقتوبەنىڭ «اكتيۋبينەتس» كلۋبىنىڭ ويىنشىسى ۆلاديمير كارمان دا بار ەدى. سونىمەن قاتار كسرو فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلارى «پاحتاكور» قاجەتتى ۇپاي جيناي الماعان جاعدايدىڭ وزىندە ءۇش جىل بويى جوعارى توپتا ويناي بەرەتىندىگى جايىندا شەشىم شىعاردى.
1980 جىلى نيۋ-يوركتەن ۆارشاۆاعا باعىت العان «يل-62» وكەنتسە اۋەجايىنىڭ ماڭىندا قۇلادى. ۇشاقتاعى 87 ادامنىڭ بارلىعى جارىق دۇنيەمەن قوش ايتىستى. سولاردىڭ اراسىندا اقش-تىڭ 14 بەلدى بىلعارى قولعاپ شەبەرى بولعان. 1987 جىلى پەرۋدىڭ «اليانسا ليما» كلۋبىنىڭ فۋتبولشىلارى تۇگەلدەي قازا تاپتى. 1989 جىلى سۋرينامعا ساپار شەككەن گوللانديانىڭ 23 فۋتبولشىسى كوز جۇمدى. تەگى سۋرينامدىق ويىنشىلار وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنا بارىپ, جەرگىلىكتى كوماندالارمەن بىرقاتار جولداستىق كەزدەسۋ وتكىزۋدى كوزدەگەن. سولاردىڭ اراسىندا رۋد گۋلليت, فرانك رايكاارد, ارون ۆينتەر, برايان روي سىندى جۇلدىزدار دا بولۋعا ءتيىس ەدى. بىراق ولاردى باپكەرلەرى جىبەرمەي قويادى. سونىڭ ارقاسىندا اتاقتى فۋتبولشىلار ءتىرى قالدى.
2008 جىلى بىشكەكتەن تەگەرانعا اتتانعان ۇشاق «ماناس» اۋەجايىنان الىستاماي جاتىپ-اق اپاتقا ۇشىرادى. بورتتاعى 90 ادامنىڭ 75-ءى سول جەردە ءتىل تارتپاي كەتتى. سولاردىڭ اراسىندا قىرعىزستاننىڭ 17 باسكەتبولشىسى جانە قازاقستاننىڭ 3 ازاماتى بولدى.
2011 جىلدىڭ 7 قىركۇيەگىندە ءياروسلاۆلدىڭ «لوكوموتيۆ» كلۋبىنىڭ حوككەيشىلەرى مىنگەن «ياك-42د» ۇشاعى جەرگىلىكتى «تۋنوشنا» اۋەجايىنان اسپانعا كوتەرىلگەن بەتتە جەرگە قايتا قۇلادى. بورتتا 45 ادام بولعان. ولاردىڭ دەنى اتالعان كلۋبتىڭ ويىنشىلارى ەدى. ولار قۇرلىقتىق حوككەي ليگاسىنىڭ (قحل) تۇساۋكەسەر باسەكەسىندە مينسكىنىڭ «ديناموسىمەن» كۇش سىناسۋعا ءتيىس بولاتىن. بىراق بەت العان باعىتىنا ولار جەتە المادى. «لوكوموتيۆتىڭ» ساپىندا تەك رەسەي ويىنشىلارى عانا ەمەس, ۋكراينا, سلوۆاكيا, گەرمانيا, شۆەتسيا, بەلارۋس, لاتۆيا جانە كانادا ازاماتتارى دا بولدى. بارلىعىنىڭ دا ءمايىتى وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرىنە جەتكىزىلىپ, جەر قوينىنا تابىس ەتىلدى.
سول ۇشاقتا بولعان 45 ادامنىڭ اراسىنان ەكەۋى ءتىرى قالعان ەدى. ونىڭ ءبىرى – 26 جاستاعى شابۋىلشى الەكساندر گاليموۆ. ول ءوز كۇشىمەن ۇشاقتان شىقتى. گاليموۆ دەرەۋ اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. دارىگەرلەر قانشا تىرىسقانىمەن 26 جاستاعى جىگىتتى اجال تىرناعىنان امان الىپ قالا المادى. ارادا بەس كۇن وتكەننەن كەيىن الەكساندر ماسكەۋدەگى سكليفوسوۆسكي اتىنداعى جەدەل جاردەم عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا كوز جۇمدى. ال ينجەنەر الەكساندر سيزوۆتىڭ كورەتىن جارىعى بار ەكەن. ول دا ءبىراز ۋاقىت دارىگەرلەر كومەگىنە جۇگىنىپ, اقىرىندا اياعىنان تىك تۇرىپ كەتتى.
