دالا دانىشپانى ناعىز ادام مۇراتىن قالىپتاستىرىپ قانا قويعان جوق, سونىمەن بىرگە ول ماقساتقا جەتۋدىڭ شىنايى جولىن كورسەتىپ بەردى. ول وسى قارەكەتىمەن قازاق حالقىن عانا ەمەس, تورتكۇل دۇنيەنى مويىنداتتى. ونىڭ جازۋ ستيلىنەن, ويلارىنان, شىعارماشىلىق كومپوزيتسياسىنان بابا رۋحىنىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرادى. ول تۋرالى ارتىق ءسوز ايتىپ قاجەتى دە جوق. مۇنى ەلباسىمىز ءوز ماقالاسىندا تولعانا ايتىپ, توپتاپ كورسەتتى. «كەيدە ءبىزدىڭ بۋىن ءومىر بويىنا ۇلى اباي مەكتەبىنەن, ياعني عۇلامانىڭ مۇحيتتاي شالقار وي قازىناسىنان تولاسسىز ءبىلىم الىپ كەلە جاتقانداي كورىنەدى».
ماقالانىڭ ءون بويىنان اۆتوردىڭ كەيىپكەرىنە دەگەن شىنايى سۇيىسپەنشىلىگى مەن قۇرمەتى انىق بايقالادى. ەلباسىمىز اباي فيلوسوفياسىن ءوز بويىنان وتكىزىپ, ءومىرناماسىنىڭ وزەگى ەتە وتىرىپ, ەلدى دامىتۋدا تارلان تاريحتىڭ ەلەگىنەن وتكەن, ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتكەن سارا جولىن ايقىنداپ وتىر. بۇل – ەلدىك بىرلىك پەن ۇلتتىق تۇتاستىق جولى. ابىلاي اڭساعان, اباي جان-جۇرەگىمەن كوكسەگەن ەلدىڭ بىرلىگى. ءبىز وسى ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ ارقاسىندا تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تۇعىرىمىزدى بەكىتىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋدى باستى مۇراتىمىز ەتتىك. ۇلت بولىپ ۇيىسقاندىعىمىزدىڭ, ىنتىماقپەن تىزە قوسىپ, كۇش بىرىكتىرگەندىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق ەلىنىڭ شەجىرەسىن ءححى عاسىردا ابىرويلى جالعاستىرىپ كەلەمىز. ەسى كىرگەن بالادان, ەل اعاسىنا دەيىنگى بارلىق ازاماتىمىز وسى جولعا مۇلتىكسىز قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. التىباقان الاۋىزدىققا ەشقاشان جول بەرمەۋىمىز كەرەك.
قاراڭىزشى, ىرگەمىزدى سوگۋگە ۇمتىلعان ىندەتپەن قوسا, ءبىر تۋعان قىرعىز اعايىندارىمىز دا بيلىك ءۇشىن جانتالاسىپ, بەرەكەسى قاشۋدا. سۇرقاي ساياساتتىڭ كەسىرىنەن ىشكى الاۋىزدىق ءوربىپ, بيلىك پەن حالىق اراسىندا الامايدان ءجۇرىپ جاتىر. اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس بولعان, الاتاۋدى تەڭ جايلاعان اعايىننىڭ وسىنداي حالگە دۋشار بولۋى جۇرەكتى اۋىرتادى. وسى مانزەلدەس تاعى ءبىر مىسال. ارمەنيا مەن ازەربايجان اراسىنداعى تەكەتىرەس بارعان سايىن ىندەتتەي ىندەپ كەلەدى. وسىنىڭ ءبارى كوڭىل قىنجىلتاتىن جاعدايلار. مىنە, كوردىڭىز بە ەلباسىمىز ايتقانداي اباي تالىمىنەن تاعان تارتىپ, ايرانداي ۇيىپ وتىرعان ىنتىماعىمىزدى بۇزىپ الماۋدى ويلاۋىمىز قاجەت. بۇگىندە ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسىنىڭ ونەگەلى جولىن جالعاستىرىپ, اباي ونەگەسىن نىساناعا الىپ, بيىككە ورلەپ كەلەدى. ۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن قيىنشىلىققا تاپ بولىپ جاتىرمىز. ونىڭ ءبارى وتكىنشى دۇنيە. قازاقتىڭ قانى تازا, رۋحى بيىك. سوندىقتان بۇل وتكەلدەن دە سۇرىنبەي وتەرىمىز ءشۇباسىز.
ءيا, اباي – ۇلتتىڭ مەكتەبى. ءبارىمىز سول مەكتەپتىڭ شاكىرتىمىز. ەلباسىمىز سول ۇلى ءبىلىم ورتاسىنىڭ تۇلەگى. ولاي بولماسا: «ابايدىڭ ءسوزى مەن ويى ءبىزدىڭ كۇنبە-كۇنگى تىرلىگىمىزگە, وركەندى ومىرىمىزگە كىرپىش بولىپ قالانىپ, بۇگىنگى وركەنيەت پەن الداعى بولاشاق تالابىنا لايىق ۇمتىلىستارىمىزدان جانە يگى ىستەرىمىزدەن ناقتى كورىنىس تاباتىنىنا كامىل سەنەمىن», – دەپ ايتا ما؟ بۇل تولعانىسىنان اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ بولمىسىن بار قىرىنان وزىمىزگە دە, شەتەلگە دە ناسيحاتتاۋ ءارى تانىمال ەتۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەكتىگىن كورەمىز.
وكىنىشكە قاراي, ۇلى ابايدىڭ 175 جىلدىعى بيىل ادامزاتقا قاتەر ءتوندىرىپ, كوروناۆيرۋس ىندەتى جايلاعان ۋاقىتپەن تۇسپا-تۇس كەلىپ قالدى. اتالعان دەرتتىڭ زاردابى جەر جۇزىندەگى مەملەكەتتەردىڭ ەشبىرىن اينالىپ وتكەن جوق. بىراق جارقىن كەلەشەككە دەگەن سەنىم مەن سىندارلى ارەكەتتىڭ ارقاسىندا بۇل ۋاقىتشا قيىندىقتى دا ەڭسەرەتىن بولامىز. ابايدىڭ سوزىنە جۇگىنسەك: «جاماندىقتى كىم كورمەيدى؟ ءۇمىتىن ۇزبەك – قايراتسىزدىق. دۇنيەدە ەش نارسەدە بايان جوق ەكەنى راس, جاماندىق تا قايدان بايانداپ قالادى دەيسىڭ؟ قارى قالىڭ قاتتى قىستىڭ ارتىنان كوگى قالىڭ, كولى مول جاقسى جاز كەلمەۋشى مە ەدى؟». تۇركى الەمىنىڭ ۇلى ويشىلى, فيلوسوفيالىق وي-پىكىر ارناسىن جالعاستىرۋشى اباي ءوز ەلىنە, ءوز جۇرتىنا ۇلى سوزدەر مەن وسيەتتەر قالدىرۋ ارقىلى, تۇتاس عيبرات سىيلاپ كەتتى. ەلباسى ءوز ماقالاسىندا ابايدىڭ قارا سوزدەرىنەن كوپ دايەكسوزدەر كەلتىرگەن. بۇل اباي ءسوزى – قازاقتىڭ بويتۇمارى ەكەنىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى.
قازاقتىڭ باس اقىنى يمان مەن يبالىق, جالپى ادامگەرشىلىكتىڭ التىن قازىعىنداي قاعىلعان جان. سول قازىققا كوڭىل ءجىبىن بايلاي بىلسەك بولدى, اق جولدان اداسپاسىمىز انىق. اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعى جايلى توقتالۋدىڭ ءوزى جۇرەكتى قوزعايتىن تاقىرىپ. ءار جىرىنىڭ تارماعىن تاراتۋ ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەلگە بەل بايلاعانداي بولامىز. حاكىمدىك بيىككە شىققان جاننىڭ قارا ءسوزى مەن ولەڭدەرىنە كوز جۇگىرتسەك, ءار جەردەن سىلتەمە بەرگەن سوزدەرگە نازار اۋدارۋعا تۋرا كەلەدى. ال ول سوزدەر, تۇرىك, اراب, شاعاتاي, ورىس سىندى وزگە ءتىلدى ۇلتتاردىڭ ءتىلى. بۇل جەردەن ابايدىڭ شەت ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەندىگىن دە دالەلدەي الامىز. ەلباسىمىز بولاشاققا ابايشا قاراپ, كوپ ءتىل ءبىلۋدىڭ پايداسى كول-كوسىر ەكەنىن ايتۋدا. مىنە, ماڭگىلىك ەل بولۋعا ۇمتىلعان ۇلتىمىزعا كەرەك قاسيەت.
قورىتا ايتقاندا, اباي شىعارماشىلىعى – قانشا زامان وتسە دە ماڭىزدىلىعىن جويمايتىن, الماس سياقتى سان قىرىنان جارقىراپ كورىنەتىن, قاي سالادان بولسا دا زەرتتەۋگە لايىق قۇندىلىق. التىننان دا قىمبات اباي مۇراسى جايلى جازىلعان ماقالانى ءاربىر قازاقستاندىق ءتۇسىنىپ وقۋى مىندەت.
تورەگەلدى شارمانوۆ,
اكادەميك
