ونەر • 21 قىركۇيەك، 2020

شىن ءانشى فونوگرامماسىز شىرقايدى

193 رەت كورسەتىلدى

«ونەرگە اركىمنىڭ-اق بار تالاسى» دەيدى ۇلى اباي. البەتتە، تالاس بار جەردە تالعام دا قاتار جۇرۋگە ءتيىس. بۇل، اسىرەسە بۇگىنگى ءان ونەرى مەن ونىڭ ورىنداۋشىلارىنا قاتىستى. «الۋان-الۋان جۇيرىك بار، الىنە قاراي شابادى» دەسەك، شىن جۇيرىكتى شابانىنان ايىرىپ، قادىرىنە جەتەر كۇن ەندى تۋعانداي.

وتكەن اپتادا نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا شىنايى ونەردى قولداۋعا باعىتتالعان بىرقاتار زاڭ جوباسى ماقۇلدانعان بولاتىن. سونىڭ ىشىندە اسىرەسە مۋزىكا كەڭىستىگىندە فونوگراممانى قولدانۋعا قاتىستى ماسەلە دەپۋتاتتاردىڭ عانا ەمەس، كوپشىلىكتىڭ دە كوكەيىندە جۇرگەن تۇيتكىلدىڭ تامىرىن تاپ باسقانداي.

القيسسا... ءان تۋرالى اڭگىمە بول­عاندا، ەرىكسىز كومەيىنە بۇلبۇل ۇيا سالعان امىرەنى ەسكە الامىز. ويتكەنى شىن ونەر­دىڭ باعاسى كەزىندە ەۋروپانى ءدۇر سىلكىنتكەن قاراپايىم قازاقتىڭ شىڭىل­تىر ءۇنى ارقىلى تالايعا اڭىز بولىپ جەتكەن ەدى.

ءداستۇرلى ءانشى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ ءوز ەستەلىگىندە امىرەنىڭ داۋسى 8 شاقىرىم قاشىقتىققا دەيىن جەتتى دەگەن دەرەك كەلتىرەدى. ال قاناتتاس دوسى، اكتەر قاليبەك قۋانىشباەۆ بولسا: «امىرە ءان سالعاندا، قانداي كۇشپەن، ايقايمەن بىرنەشە اندەر ايتقاندا، ءتۇسى بۇزىلماس ەدى. كۇشپەن ايتاتىن اندەردى ايتاردا بارلىق دەمىن ءبىر-اق جيىپ الاتىن. وڭ جاق القىمىندا موينىنىڭ قالتاسى بار ەدى. سوعان بار دەمدى تولتىرىپ الىپ، ۇنەمدەپ شىعارىپ كوپكە دەيىن دەم المايتىن»، – دەپ ءانشى داۋسىنىڭ الاپاتتىعىنا تاڭداي قاعادى.

تالاس جوق، امىرە – فەنومەن. بۇگىندە كونتسەرتىن فونوگرام­ما­نىڭ كومەگىنە جۇگىنبەسە وتكىزە المايتىن كوپ ءانشىنىڭ «تاۋداي تالابىنا» تاماشا تارازى. ولاي دەيتىنىمىز، سوڭعى ۋاقىتتا تەح­نيكانىڭ وزىق جەتىستىكتەرىنە تىم-تىم ءجيى يەك ارتىپ ۇيرەنىپ قال­عان كوپ ءانشى كيەلى ساحنانى كەز كەلگەننىڭ شىعىپ جۇرە بەرەر كەزەكشى ورنىنا اينالدىرعانداي. ويت­كەنى فونوگرامما – شىن تا­لانت­قا ءادىل تورەشى ەمەس. ساف تالانتتى دا، اۋەسقوي ءانشىنى دە ءبىر دەڭگەيدە كورسەتىپ، تىڭدارمان تال­عامىن اداستىرۋشى دەسەك تە ار­تىق ايتقاندىق ەمەس. سونىڭ سال­دارىنان تىڭدارمان جاندى داۋىستا وتكەن كونتسەرت پەن فونو­گراممانىڭ مۇمكىندىگىنە جۇگىنگەن ءان كەشتەرىن بىردەي دەڭگەيدە باعالايتىن پۇشايمان كۇيگە ءتۇ­سىپ وتىر. وسى سەبەپتەن دە بولسا كە­رەك، فونوگرامماعا قاتىستى ما­سە­لە كوپتەن بەرى قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ، ارنايى زاڭدىق نورمالارمەن بەكىتىلۋگە سۇرانىپ-اق ءجۇر ەدى. كوپ كوڭىلىن الاڭ قىلعان تۇيتكىل، مىنە ءوز شەشىمىن تاپقان سىڭايلى. بۇدان بىلاي كونتسەرت ۇيىمداستىرۋشىلار فونوگرامما تۋرالى الدىن الا حابارلاۋعا مىن­دەتتى. ونى مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا دا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تال­قىلانعان ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا رەسمي تۇردە ءمالىم ەتتى.

– زاڭ جوباسى اياسىندا كونتسەرت ۇيىم­داستىرۋشىلار مەن جەكەلەي ورىنداۋشىلار بۇدان بىلاي شىعار­ماشىلىق كەشتەرىندە فونوگرامما قولداناتىنى جونىن­دە كورەرمەندى الدىن الا حاباردار ەتۋگە مىندەتتى. فونو­گرامما پايدالانۋ ءتارتىبى زاڭعا تاۋەلدى اكتىدە ايقىندالادى. بار­لىق جارنامالىق ونىمدە جانە كاس­سالار جانىندا مىندەتتى تۇردە فونوگراممانى پايدالانۋ بويىنشا حابارلاما بەرىلەدى. بۇل كورەرمەنگە فونوگراممانى پايدالانۋمەن وتەتىن كونتسەرتكە بيلەت ساتىپ الۋدى نەمەسە ودان باس تارتۋدى تاڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى جانە بيلەتتىڭ قۇنىنا دا اسەر ەتەدى»، دەدى مينيستر.

مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ فونوگراممانى قولدانۋ تارتىبىنە قاتىستى ۇسىنىسىن ءماجىلىس تورا­عاسى نۇرلان نىعماتۋلين دە قولد­ادى:

– مەنىڭشە، ناعىز ونەر ول – ايتىس. ايتىسقا فونوگرامما­مەن شىعىپ كورىڭىزشى. وندا ەش­قا­شان، ەشقانداي فونوگرامما بولمايدى. سول ءۇشىن شىعار، حال­قىمىز ايتىستى ايرىقشا جاقسى كورەدى. «قيسىق اربا جول بۇزادى» دەپ حالقىمىز ايتقانداي، ونەر ارقاشان دا تازا بولۋى كەرەك. ءاندى جاندى داۋىستا ايتقان دۇرىس. ال فونوگرامما بولسا، وندا ونى ال­دىن الا ەسكەرتۋ قاجەت جانە بيلەتتىڭ باعاسى دا سوعان سايكەس بولۋى ءتيىس. ودان كەيىن حالىق ول كونتسەرتكە باراتىنىن نە بارمايتىنىن ءوزى شەشەدى. ارينە كونتسەرت جاندى داۋىستا بولسا، انشىگە حالىقتىڭ باعاسى دا، قۇرمەتى دە جوعارى بولادى»، دەدى ن.نىعماتۋلين.

راس، ساف ونەردى سارالاۋشىنىڭ دا، باعالاۋشىنىڭ دا ءباسى بيىك، تالعامى جوعارى بولۋى كەرەك. ول ءۇشىن ورىنداۋشىنىڭ دا تالانتى مەن تالعامى ساي بولسا بەك جاقسى. مويىنداۋ كەرەك، بۇگىندە تالانتپەن تالاسقا تۇسەتىن انشىلەرگە قاراعاندا سىرتقى كەلبەت، كيىم كيۋ مەن قىمبات بوياۋ جاعۋ سىندى ولشەمدەرمەن جارىساتىن انشىلەر كوبەيدى. سونىڭ سالدارىنان دا تالعامپاز تىڭدارمان الدىنداعى انشىلەردىڭ باعاسى دا تومەن. بۇل ويىمىزدى كسرو حالىق ءارتىسى، كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، اڭىز ءانشى بيبىگۇل تولەگەنوۆا دا قۋاتتادى:

– فونوگرامماعا توسقاۋىل قويا­تىن ۋاقىت الدەقاشان تۋعان. حالىقتى قاشانعى الداۋعا بولادى؟ كەيبىر ورىنداۋشىلاردا ار دا، ۇيات تا جوق ءتىپتى. با­لەن جىل بۇرىن جازىلعان ءانىن اينال­­دىرىپ قويىپ ايتا بەرەدى، ايتا بەرەدى. اينالايىن-اۋ، بۇل دەگەن حالىقتى الداۋ عوي. فونو­گراممانى الاياقتىقتىڭ ءبىر ءتۇرى دەپ ەسەپتەيمىن مەن. ءوزىڭ ويلاپ قا­راشى، 20 جىل بۇرىن جازىلعان داۋىس قالاي تىراشتانساڭ دا ءبارىبىر بۇگىنگى ۇنىڭمەن ۇيلەسپەيدى عوي. ۋاقىت ءبارىبىر ءۇندى وزگەرتەدى. ماسەلەن، قازىر مەنىڭ جاسىما باي­لانىستى داۋىس مۇمكىندىگىم كەلمەيتىن اندەر بار. ولاردى ورىنداۋعا تالپىنبايمىن دا. ويتكەنى ۋاقىت ۇنگە ءبارىبىر ءوز بەدەرىن سالادى. ال مەن سول اندەردى قازىر 30 جاسىمدا جازىلعان تاسپا ارقىلى ورىنداسام، حالىق قالاي قابىلدار ەدى؟ ءوزىن ونەردىڭ ادامى سانايتىن ءانشى ەڭ اۋەلى تىڭدارمانىن، حالىقتى سىيلاۋى كەرەك. سوندا ءوزى دە سىيلى بولادى. ماسەلەن، ءبىزدىڭ كەزىمىزدە ونەر كورسەتەتىن جالعىز-اق ساحنا بولدى. ول – اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى. سول ساحنادا روزا باعلانوۆا اپالارىڭ ميكروفونسىز ءان شىرقايتىن. ارينە قازىر دە انشىلەر ءسويتسىن دەمەيمىن. ول مۇمكىن دە ەمەس. ويتكەنى رەسپۋبليكا سارايىنىڭ تەحنيكالىق جاعدايى وعان مۇمكىن­دىك بەرمەيدى. وندايدا ءانشى فونوگراممانى پايدالانسىن، بىراق قىرىق جىل بۇرىنعى داۋ­سىن ەمەس، قازىرگى داۋسىمەن ورىنداسا دۇرىس بولادى. ويتكەنى قا­زىر ەسترادا الەمىندە سونداي ءبىر ءۇردىس بەلەڭ الىپ كەتتى. ءانىن ءبىر رەت جازدىرادى دا، سونى ءومىر بويى «ورىنداپ» شىعادى. باسقا ۋا­قىت­تا قانداي كيىم كيەمىن، ساحنادا قالاي كورىنەمىن، قالاي بويانامىن دەگەن ويلارمەن اۋرە. سونىڭ سالدارىنان دا قازىر ساحنادا ءۇنى دە، كەلبەتى تە ءبىر-بىرىنەن اۋماي­تىن ەرەكشەلىكسىز «قۋىرشاق انشىلەر» كوبەيىپ كەتتى. قابىلدانىپ جاتقان زاڭ وسىعان توسقاۋىل قويىپ، شىن تالانتتاردى ايقىنداپ بەرسە، قانەكي؟!

 

ءتۇيىن

ءسوز باسىندا ءان اتاسى – امىرە قا­شاۋ­باەۆ ونەرىن بەكەر مىسالعا كەل­تىرگەن جوقپىز. ويتكەنى شىن ونەردىڭ شىڭى سول امىرەنىڭ شىڭىلتىر ۇنىمەن ۇشتاستىرىلسا كەرەك. تازا ونەر قاي كەزدە دە باعالى، قاستەرلى. امىرە سالعان ءان الەمىندەگى ادەمى جولدى بۇگىندە اراعا تۋرا عاسىر ۋاقىت سالىپ ديماشتىڭ دا­را داۋسى اسقاقتاتىپ جاتسا، بۇل دا جاڭا عاسىرداعى ساف ونەردىڭ تۇما باس­تاۋى دەپ باعالانۋعا لايىق. الەمدى تاڭداي قاقتىرعان ءانشى ۇنىنە ەلىكتەگەن كەلەشەكتىڭ شىن تالانتتارى ەندى مۇل­دەم فونوگرامماعا جۇگىنبەيدى دەپ سە­نەيىك. سوندا عانا ونەرگە ورتا جولدان قوسىلعان ورىنداۋشىلاردىڭ ورتاسى سيرەپ، ءان الەمىنىڭ اڭگىمەسى باسقا اۋاندا ءوربيتىنى ءسوزسىز. ەندەشە، فونوگرامماسىز ساف ونەر، شىن تالانتتار جاساسىن دەيىك!

 

وقيعاعا ورايلاس وي

 

 كورەرمەندى سىيلاۋ كەرەك

فونوگراممامەن وتەتىن كونتسەرتتەر جالپى ونەرى دامىعان ەلدەردە مۇلدەم بولماۋى ءتيىس. بىرىنشىدەن، ول – حالىقتى الداۋ. ماسەلەن مەن وسى جاسىما دەيىن مۇلدەم فونوگرامما پايدالانىپ كورگەن ەمەسپىن جانە فونوگراممامەن وتەتىن كونتسەرتكە باراتىن كورەرمەنگە تاڭعالامىن. قاراپايىم حالىق ءتىپتى ونداي كونتسەرتتەردە ءانشىنىڭ مۇلدەم ءان ايتپاي تۇرعانىن ەلەمەيتىن دە سياقتى كورىنەدى كەيدە. ءانشى ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ تالعامىن قالىپ­تاس­تىرۋى كەرەك. سونى ۇمىتپاعانى ءلازىم. ەكىنشىدەن، بۇل ءبىزدىڭ انشىلەرىمىزدىڭ شىعارماشىلىعىنداعى قالىپتى جاعدايعا اينالىپ كەتكەندەي دە كورىنەدى. كونتسەرتالدى جارناماعا، افيشالارعا «كونتسەرت جاندى داۋىستا وتەدى» دەپ جازادى دا، ال شىن مانىندە كەشىن فونوگراممامەن وتكىزەدى. وكىنىشكە قاراي، بۇگىندە وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن جاندى داۋىس­تا وتەتىن كونتسەرتتەرگە قاراعاندا، فونوگراممامەن وتەتىن كەشتەر جوعارى باعا­لانادى. بۇعان مىندەتتى تۇردە توس­قاۋىل قويىلۋى كەرەك. قابىل­دانىپ جاتقان زاڭ وسى ماسەلەنى تويتارۋعا سەپتەسەدى دەپ سەنەمىن.

روزا رىمباەۆا،

قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى

 

بۇعان بىرجاقتى قاراۋعا بولمايدى

قابىلدانىپ جاتقان زاڭ وتە ورىندى. ايتسە دە، فونوگرامماعا بىرجاقتى قاراۋعا بولمايدى دەپ ويلايمىن. ونىڭ دا ءوز پايداسى، قاجەتتىلىگى بار. ماسەلەن، كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ وكىلدەرى كونتسەرتتەرىن مىندەتتى تۇردە وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن جاندى داۋىستا بەرەدى. سوندىقتان دا كلاسسيكالىق مۋزىكا كەشىنە كەلگەن تىڭدارمان جاندى داۋىستاعى اۋەننىڭ اسەمدىگىنەن عانا ءلاززات الىپ قويماي، سونىمەن قاتار ورىنداۋشىنىڭ دا جۇرەك ءلۇپىلىن، ىشكى سەزىمدەرىن سەزىنىپ ەرەكشە اسەرمەن قايتادى. وسى سەبەپتى دە فونوگرامما ارقىلى وتەتىن كونتسەرتتەرگە قاراعاندا، جاندى داۋىس­تا ورىندالعان مۋزىكانىڭ ءباسى ءبارىبىر بيىك. وعان ەشكىمنىڭ داۋى جوق. ايتسە دە، كەيبىر كەزدەردە تەلەۆيزيالىق باعدارلامالارعا قاتىسۋ قاجەت بولعاندا ءبىز ءبارىبىر فونوگراممانىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولامىز. ويتكەنى كامەرا مۋزىكانىڭ بارلىق اۋەزىن، سۇلۋلىعىن سول قالپىندا الا المايدى. سول سەبەپتى دە ستۋدياعا بارىپ، قوماقتى قارجى تولەپ، تۋىندىنى ارنايى جازدىرۋعا تۋرا كەلەدى. ارينە بۇل تەك تەلەۆيزيالىق ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىنا قاتىستى. باسقا جاعدايدا ساحنادا وتەتىن كونتسەرتتەردىڭ بارلىعى جاندى داۋىستا بولعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن.

ءجاميلا سەركەباەۆا،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

 

ساحنا تازالىقتى سۇيەدى

مەن قاشاندا كونتسەرتتىڭ بارلىعىن فونوگرامماسىز، تەك جان­دى داۋىستا وتكىزۋدى قولداۋشىلاردىڭ قاتارىندامىن. ونى ۇنەمى ايتىپ تا كەلەمىن. فونوگرامماعا قاتىستى ارنايى زاڭ قابىلدانىپ جاتقانى قۋانتادى. بۇل شەشىم الداعى ۋا­قىتتا ونەردىڭ وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي پايداسىن تيگىزەدى دەپ سەنە­مىن. ايتۋلى اقجولتاي حابارعا ونەردىڭ ءبىر وكىلى رەتىندە اسا قۋانىشتىمىن. ويتكەنى ونەر – تاپ-تازا الەم. ساحنا شى­نايىلىقتى سۇيەدى. سوندىقتان دا ونەر جولىن تاڭداعان انشىلەر ماماندىعىنا، كاسىبىنە ادال بولۋى كەرەك. ءان الەمىندەگى ادال­دىق دەگەنىمىز – ول ءانىڭدى جاندى داۋىستا ورىنداۋ. ونداي كونتسەرت­تەردىڭ بيلەت باعاسى دا جوعارى بولۋى كەرەك. سول ارقىلى ءبىز تىڭدارماندارىمىزدىڭ تالعامىن قالىپتاستىرامىز. ماقتان­عانىم ەمەس، جەكە شىعارماشىلىق كونتسەرت تۇرماق، ءتىپتى تويلاردا دا مەن ءاندى جاندى داۋىستا ورىندايمىن. سول ارقىلى تىڭ­دارمانىما دەگەن قۇرمەتىمدى بىلدىرەمىن دەپ ويلايمىن. ال فونو­گرامماعا ەمەس، وزىنە، ىشكى مۇمكىندىگىنە سەنەتىن ءانشى ۇنەمى بابىن­دا بولۋى كەرەك. سوندا عانا ءوز بيىگىڭدى باعىندىرىپ، تۇعى­رىڭدى ايقىندايسىڭ.

مەدەۋ ارىنباەۆ،

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ددسۇ QazVac-تى قاشان مويىندايدى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 12:35

ۇقساس جاڭالىقتار