تاريحي بەلگى بيىكتىگى ءبىر مەتردەي ءتورت بۇرىشتى تسەمەنتكە ورناتىلعان. تارباعاتاي مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ ەكولوگيالىق اعارتۋ مامانى اسەم كوبەنوۆانىڭ ايتقان دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, موردە «گۋگسك نكۆد سسسر 1938» دەگەن جازۋ بار. تارقاتىپ ايتساق, «گلاۆنوە ۋپراۆلەنيە گەودەزيچەسكوي سەمكي ي كارتوگرافي». ياعني 1938 جىلدارى ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتىنىڭ قۇرامىنا كىرگەن گەودەزيالىق ءتۇسىرىلىم مەن كارتوگرافيانىڭ باسقارماسى ۇيىمىنىڭ بەلگىسى. دەمەك, وسى تۇستاردى كارتاعا تۇسىرگەن سوڭ بەلگى قويعان.
ال اتاۋىنىڭ ءوزى ۇرەيىڭدى ۇشىراتىن نكۆد 1934-1943 جىلدارى كسرو-نىڭ قىلمىسقا قارسى كۇرەس جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ جونىندەگى, سونداي-اق مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا باسقارۋ ورگانى بولعان.
سول ۋاقىتتاعى گەودەزيالىق ءتۇسىرىلىم مەن كارتوگرافيا باسقارماسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى – 1937 جىلى الەمدەگى ۇلكەن كەڭەس اتلاسىنىڭ ءبىرىنشى تومىنىڭ باسىلىپ شىققانى ەدى. كارتادا حح عاسىردىڭ باسىنداعى جەردىڭ توپوگرافيالىق زەرتتەلۋ دەڭگەيىن كورسەتىپ, الەمنىڭ فيزيكالىق, ەكونوميكالىق جانە ساياسي گەوگرافياسىن قامتىعان.
تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, اتلاستىڭ انالوگتارى بولماپتى. باسىلىم وسى جۇمىس ءۇشىن پاريجدەگى حالىقارالىق كورمەدە باس جۇلدەنى جەڭىپ العان. بۇل ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا دەيىنگى كسرو-نىڭ ەڭ ءىرى جانە عىلىمي كارتوگرافيالىق جۇمىسى ەدى. اراعا ءۇش جىل سالىپ, 1940 جىلى اتلاستىڭ ەكىنشى تومى جارىققا شىققان. ول كارتادا كسرو-نىڭ جەكەلەگەن رەسپۋبليكالارىنا, اۋماقتارى مەن وبلىستارىنا جالپى گەوگرافيالىق شولۋ جاسالعان. سونىمەن قاتار ازاماتتىق سوعىس تاريحى دا اتلاسقا كىرگەن. كەيىن جەر-جەردى اۋدانداستىرۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن ساياسي-اكىمشىلىك, فيزيكا-گەوگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق كارتالاردىڭ 52 ءتۇرى شىعارىلعان ەكەن.
تاۋ-تاسى تاريحقا تولى تارباعاتاي تاۋلارىنىڭ ايتىلماعان, قاعاز بەتىنە تۇسپەگەن قۇندى دەرەكتەرى كوپ سياقتى. كىشكەنتاي ءموردىڭ ءوزىن زەرتتەيمىن دەگەن تاريحشىلارعا ۇلكەن تاقىرىپ پا دەيمىز.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ءۇرجار اۋدانى
