ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇرگىزىلگەن وزگەرىستەر حالىقارالىق تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مەن جاڭا تەحنولوگيالارعا, اعىلشىن ءتىلىن وقىتۋ ىسپەتتى باعىتتارعا باسىمدىق بەرگەنى ءمالىم. جالپى, ءبىلىم بەرۋدىڭ بارشاعا ورتاق ستاندارتتارى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ PISA سەكىلدى ءبىلىم ساپاسىن ورتاق باعالاۋ قۇرالدارى الەمدىك نارىققا امبەباپ مامان دايارلاۋعا باعىتتالعان. وسى ورايدا ەلىمىزدە دە, شەت مەملەكەتتەردە دە ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى مامان بولۋ قازىرگى ورەندەردىڭ نەگىزگى قاعيداسىنا اينالىپ كەلەدى. ويتكەنى ءبىزدى قورشاعان الەم ۇنەمى وزگەرىسكە تولى. سۇرانىسقا يە بولىپ قالۋ جانە ءوزىڭىزدى كادەگە جاراتۋ ءۇشىن ەڭبەك نارىعىنان ەكى ەسە تەزىرەك جۇگىرۋ كەرەك. بۇل رەتتە قازىردىڭ وزىندە پارتاداعى كورشىڭىزگە قاراعاندا وزەكتى ءبىلىمدى تەز الۋ, ارىپتەسىڭىزگە قاراعاندا تاجىريبەلىك داعدىلاردى جىلدام يگەرۋ, باسەكەلەسىڭىزگە قاراعاندا جاڭا تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى جەدەل ەنگىزۋ قاجەت. ويتكەنى اينالانىڭ ءبارى وسى جارىستا وزۋعا تىرىسادى. قازىر جاھاندىق كورپوراتسيالار قۇرعان اقىلدى ادامداردىڭ موتيۆاتسياسىن وقىساڭىز وسى سيپاتتاعى ورتاق ويعا توقتايدى. ءيا, كەز كەلگەن كاسىپتە, اسىرەسە بيزنەستە باسقالاردىڭ بارلىعى داعدىلانىپ, بارشاعا بولماسا دا باسىم بولىگىنىڭ وي-ساناسىنا جەتىپ ۇلگەرگەنشە, جاڭا ۇردىستەن جاقسى تابىس تابۋعا بولادى. بۇل تابىسقا باستايتىن جول – جاڭا زاماننىڭ ءىلىمىن, ياعني سۇرانىسىن ءبىلۋ جانە ونى ورىنداۋعا الدىڭعىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قول جەتكىزۋ بولسا كەرەك.
ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە BTS Digital ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنىڭ جەتەكشىسى ساياسات نۇربەك قازاقستاننىڭ جاڭا ماماندىقتار اتلاسى كۇزدە قولدانىسقا بەرىلەتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. پرەزيدەنتكە «جاڭا ماماندىقتار اتلاسى» ۇلتتىق جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جايىندا ايتقان س.نۇربەكتىڭ پىكىرىنشە, اتالعان جوبا جاستاردىڭ ماماندىق تاڭداۋىنا جانە الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە سۇرانىسقا يە بولاتىن كاسىپتەردى مەڭگەرۋىنە كومەكتەسەدى. شىن مانىندە, بۇل باعىتتا قازىر قازاقستاندا قولدانبالى سيپاتتاعى جانە جاپپاي قولدانۋعا بولاتىن بالامالى ءونىم جوق. ماماندىق تاڭداۋعا كەلگەندە كوپتەگەن ازاماتتار اتا-انالارىنىڭ تىلەكتەرىن, ىشكى نانىم-سەنىمدەرىن باسشىلىققا الادى جانە سۋبەكتيۆتى ترەندتەرگە سۇيەنەدى.
اتالعان جوبانىڭ مەنەدجەرى الماس كيگىزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق «جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنا» ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ جانە ەڭبەك نارىعىن جوسپارلاۋ دەپارتامەنتى تاپسىرىس بەرىپ وتىر. بولاشاق ماماندىقتار اتلاسى ەكونوميكانىڭ 9 باسىم سەكتورىنىڭ نەگىزىندە ازىرلەنۋدە. ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى, مۇناي-گاز, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك جانە لوگيستيكا, ماشينا جاساۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار, ەنەرگەتيكا, تۋريزم جانە قۇرىلىس سالالارى بار. بۇل – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەڭبەك كۇشى ەڭ كوپ شوعىرلانعان سەكتورارى. ياعني وسى سەكتورلارداعى بولجام كارتاسى دەۋگە بولادى.
«بۇگىندە فورسايتتىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدەمىز. وسى سەسسيالار بارىسىندا كاسىپتىك ستاندارتتاردى ازىرلەۋشىلەر رەتىندە ءىرى كومپانيالار, ونەركاسىپتىك كورپوراتسيالار, حولدينگتەر جانە ءبىلىم سالاسى وكىلدەرى مەن ساراپشىلار ءوز سالالارى بويىنشا الداعى 5-10 جىل كولەمىندە پايدا بولاتىن بولاشاق ماماندىقتاردى تۇسىندىرۋگە, قانداي ەڭبەك رەسۋرسى قاجەت بولاتىنىن, ولاردىڭ قۇزىرەتتەرىن بولجاۋعا تىرىسادى. اتلاس 3 ساناتتى, اتاپ ايتقاندا, قازىر ەلىمىزدە كەزدەسپەيتىن, كەزدەسسە دە ءبىردى-ەكىلى ەڭ وزىق كاسىپورىنداردا عانا بار جاڭا ماماندىقتاردى, سونداي-اق ترانسفورماتسيالانعان ماماندىقتاردى, ياعني ۇلتتىق بىلىكتىلىك شەڭبەرىندە بار, ارنايى گرانت ءبولىنىپ, وقىتىلاتىن, بىراق جاڭا ترەندتەرگە بايلانىستى اۆتوماتتاندىرىلعان, تسيفرلاندىرىلعان ماماندىقتاردى, سونداي-اق جوعالىپ بارا جاتقان «زەينەتكەر ماماندىقتاردى» جىكتەيدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىندە وسى ماسەلەگە كوڭىل ءبولۋ, ياعني قوسىمشا گرانتتار ءبولۋ, ماماندار دايارلاۋ ءىسىن ساراپتاۋعا كومەكتەسەدى. اتلاستىڭ مىندەتى – ماماندىققا باعدارلاۋ, ياعني ەڭبەك جانە ءبىلىم مينيسترلىكتەرىمەن جاسالعان ءۇش جاقتى كەلىسىم نەگىزىندە جوبانىڭ كەلەسى كەزەڭى مەكتەپتەردىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا باعىتتالادى. بۇل سەرۆيستە وقۋشىلار تەستىلەۋدەن ءوتۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ قۇزىرەتتەرگە بەيىمىن انىقتاي الادى. قازىر مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ كوبى قوعامداعى ورنىن دۇرىس تابا الماي ءجۇر. ولاردىڭ كوپشىلىگى وقىعان ماماندىقتارىنا ءبىلىم-بىلىگى, داعدىلارى بويىنشا سايكەس كەلە بەرمەيدى. ياعني اتلاستىڭ مىندەتى سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى بولجاي ءبىلۋ, ولاردى دۇرىس دايارلاۋعا كومەكتەسۋ», دەيدى جوبا مەنەدجەرى الماس كيگىزباەۆ.
ال Bilim Media Group كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى راۋان كەنجەحان ۇلى ءبىر ماماندىقتى ەسكىردى, تاعى ءبىرى ونىڭ ورنىنا كەلەدى دەگەن ساۋەگەيلىككە قارسى ەكەنىن جەتكىزدى.
«ويتكەنى مۇنى ءدوپ باسىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق شىن مانىندە وزگەرىستەر وتە قاۋىرت, تەز ءجۇرىپ جاتقانى جانە بۇل وزگەرىستەر ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدى, كاسىبىمىزدى وزگەرتىپ جاتقانى انىق. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بولاشاققا مامان دايارلاۋعا تەز بەيىمدەلۋى كەرەك. ءبىزدىڭ بىلەتىن مەكتەپ جۇيەسى ءتۇرلى-ءتۇرلى سورەدە جاتقان مالىمەتتى بەرۋمەن عانا اينالىسقان, سوعان ماماندانعان جۇيە ەدى. قازىر بۇل ماڭىزدى بولماي قالدى. ويتكەنى جەكەلەگەن اقپاراتتى تاۋىپ الۋ وڭايلادى. ارقايسىمىزدىڭ قالتامىزدا ونى تاۋىپ الۋعا كومەكتەسەتىن قۇرالدار بار. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وسى اقپاراتتى دۇرىس تاۋىپ, ونى ءوزارا بايلانىستىرىپ, قاجەتىنشە ىسكە قوسا بىلۋگە تالپىنۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ادامنىڭ بويىندا قانداي قاسيەتتەر, قانداي داعدىلار بولۋى كەرەك؟ وسىعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تەورەتيكتەرى باس قاتىرۋدا. وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە وسىعان ءمان بەرىپ, وسى باعىتتا ويلانۋى قاجەت. شىن مانىندە ادامدى ومىردە تابىستى تۇلعا بولۋعا دايىندايتىن قانداي دۇنيەلەر, قانداي قاسيەتتەر؟ بۇل – ادامدارمەن قارىم-قاتىناس, سەزىمتالدىق, ياعني باسقا ادامداردىڭ ويىن ايتقىزباي ءبىلۋ بولار. ونىڭ ادىستەمەلەرى, تاسىلدەمەلەرى بار, ونى ەلىمىزگە الىپ كەلۋگە مىندەتتىمىز. الاتىن ءبىلىمدى شىنايى ومىرمەن بايلانىستىرا بىلۋگە, فيزيكا, بيولوگيا, حيميا جانە باسقا باعىتتارداعى ءبىلىمىمىز كۇندەلىكتى تىرشىلىگىمىزگە, ۇيدەگى, تۇزدەگى ومىرىمىزگە بايلانىستى قۇراستىرىلعان وقۋلىقتار قاجەت. وسى باعىتتا ەلەكتروندى وقۋ قۇرالدارىن جاساۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز, ونىڭ تۇسىندىرمەلەرى, جاتتىعۋلارى, ءبىلىمدى باعالاۋ جۇيەلەرى دە ناقتى ءبىلىمنىڭ ومىردەگى قولدانىسىنا نەگىزدەلگەنىن قالايمىز. بۇل رەتتە دۇنيە جۇزىندە بار تاجىريبەنى زەرتتەپ, ونى اۋدارىپ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋگە بارىمىزدى سالساق دەيمىز. بىراق بۇل جەتكىلىكسىز. جالپى, قازاقستاندا ەلدىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان توپتار مەن ۇجىمدار وسى باعىتتا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى قاجەت دەپ ويلايمىن, – دەدى ر.كەنجەحان ۇلى.
بىلتىر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن كادرلىق قاجەتتىلىكتى بولجاۋ نەگىزىندە 2025 جىلعا دەيىن 100 سۇرانىسقا يە سەرۆيستىك جانە يندۋستريالىق كاسىپتەر تىزبەسىن ازىرلەگەن ەدى. بۇل ماماندىقتار تىزبەسى ەلباسىنىڭ «جاس مامان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ازىرلەندى. وعان جوعارى ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن 35 سۇرانىسقا يە ماماندىق, سونداي-اق تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن 65 ماماندىق ەنگىزىلدى, ونىڭ ىشىندە 10 جاڭا ماماندىق ەنگىزىلگەن. ەڭ وزەكتىلەرىن اتاپ ايتقاندا, IT-ماماندار, 3D مودەلدەۋ جانە تولىقتىرىلعان ناقتىلىق جونىندەگى ينجەنەرلەر, ماشيناارالىق وقىتۋ جۇيەلەرى, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى, ءوندىرىستىڭ ءادديتيۆتى تەحنولوگيالارى بويىنشا ينجەنەرلەر, ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋ كەزەڭىندە تالاپ ەتىلەتىن «اقىلدى» قالا قۇرىلىسى, ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەلەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساۋلەتشىلەرى مەن جوبالاۋشىلارى جانە گرافيكالىق, مۋلتيمەديالىق ديزاينەر ماماندىقتارى بار.
ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى داستۇرگە اينالىپ كەلە جاتقان ەڭبەك نارىعىنداعى ەرەكشە شەبەرلەردى انىقتايتىن WordSkills Kazakhstan بىرىنشىلىگىن بيىل ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىستى كوپشىلىككە ۇيرەنشىكتى فورماتتا وتكىزۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. بىلتىر اتالعان بايقاۋدىڭ الەمدىك سايىسى قازان قالاسىندا ءوتىپ, وعان 31 قۇزىرەت بويىنشا 34 وتانداسىمىز قاتىسقان ەدى. ولاردىڭ باق سىناعان قۇزىرەتتەرىنە نازار اۋدارساق, ءموبيلدى روبوت تەحنيكاسى, بيزنەسكە ارنالعان ءىت شەشىمدەر, مەحاترونيكا, CAD ينجەنەرلىك گرافيكاسى, ۆەب تەحنولوگياسى سىندى قازىرگى زامانعى ماماندىقتارعا جول اشاتىن كاسىبي بىلىكتىلىك ساناتتارى بار. WorldSkills قوزعالىسىنىڭ بۇكىل تاريحىندا العاش رەت الەم چەمپيوناتى باعدارلاماسىنا Future Skills تسيفرلى ەكونوميكاسى مەن جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىسى جاعدايىندا سۇرانىسقا يە, كەلەشەگى بار ماماندىقتار بويىنشا جارىس ەنگىزىلدى. جارىس تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر كونتەكسىندە زاماناۋي ماماننىڭ جۇمىس فۋنكتسيالارى مەن كاسىپقويلىق داعدىلارىنىڭ ترانسفورماتسياسىن كورسەتتى. ياعني بولاشاقتىڭ داعدىلارى لاندشافتى بۇگىندە بارلىق سالاعا دەندەي ەنگەن تسيفرلاندىرۋمەن تىكەلەي ورىلەتىنىن ۇمىتپاۋ كەرەك.
جالپى, قازىر بۇرىننان كەلە جاتقان قۇرىلىس پەن تەحنولوگيالىق ماماندىقتاردىڭ ءوزى زامانعا ساي تۇرلەنىپ, جاڭا عىلىمي جەتىستىكتەرگە نەگىزدەلە باستادى. ياعني كىرپىش قالاۋدىڭ ءوزى بۇرىنعىداي جالاڭ قولمەن ەمەس, 3D تەحنولوگياعا نەگىزدەلىپ قالاناتىنىن بايقايمىز. سوندىقتان ەلىمىزدە دە جاڭا ماماندىقتاردى سارالاۋعا, اقپاراتتاندىرۋعا, تۇسىندىرۋگە قاتىستى جوبالاردىڭ كوبەيگەنى ابزال.
