قوعام • 04 تامىز، 2020

بولاشاققا قاجەت ماماندىقتار قانداي بولماق؟

345 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ءبىلىم سالاسىن رەفورمالاۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن اتاپ ءوتىپ، جوعارى وقۋ ورىندارىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالالاندىرۋعا، ماماندىقتاردى تولىقتىرىپ، ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا جاعداي جاساۋ جونىندە تاپسىرما جۇكتەگەن بولاتىن. قازىر وسى تاراپتاعى نەگىزگى باعدار ايقىن، بولىنەتىن قارجى كولەمى بەلگىلى. بۇگىندە جوعارى وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرىپ جاتقان جاس بۋىن وكىلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى دۇنيە – كەلەشەكتە كادەگە جارايتىن ماماندىقتاردى انىقتاپ الۋ بولماق.

ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى ءبى­لىم بەرۋ سالاسىندا جۇرگىزىلگەن وزگەرىستەر حالىقارالىق تالاپ­تاردى ەسكەرە وتىرىپ، جارا­تىلىستانۋ عىلىمدارى مەن جاڭا تەحنولوگيالارعا، اعىل­شىن ءتىلىن وقىتۋ ىسپەتتى باعىت­تارعا باسىمدىق بەرگەنى ءما­لىم. جالپى، ءبىلىم بەرۋدىڭ بار­شاعا ورتاق ستاندارتتارى، حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ PISA سەكىلدى ءبىلىم ساپاسىن ورتاق باعالاۋ قۇرالدارى الەم­دىك نا­رىققا امبەباپ مامان دايارلاۋعا باعىتتالعان. وسى ورايدا ەلى­مىزدە دە، شەت مەملەكەتتەردە دە ەڭبەك ەتۋگە قابى­­لەتتى مامان بولۋ قازىرگى ورەن­دەردىڭ نەگىز­گى قاعيداسىنا اينا­لىپ كەلەدى. ويتكەنى ءبىزدى قورشاعان الەم ۇنەمى وزگەرىسكە تولى. سۇرا­نىس­قا يە بولىپ قالۋ جانە ءوزىڭىزدى كادەگە جاراتۋ ءۇشىن ەڭ­بەك نارىعىنان ەكى ەسە تەزىرەك جۇگىرۋ كەرەك. بۇل رەتتە قازىردىڭ وزىندە پارتاداعى كورشىڭىزگە قارا­عاندا وزەكتى ءبىلىمدى تەز الۋ، ارىپتەسىڭىزگە قاراعاندا تاجى­ري­بەلىك داعدىلاردى جىلدام يگەرۋ، باسەكەلەسىڭىزگە قارا­عان­دا جاڭا تەحنولوگيالىق شە­شىم­دەردى جەدەل ەنگىزۋ قاجەت. ويتكەنى اينالانىڭ ءبارى وسى جارىستا وزۋعا تىرىسادى. قا­زىر جاھاندىق كورپوراتسيالار قۇرعان اقىلدى ادامداردىڭ موتي­ۆاتسياسىن وقىساڭىز وسى سيپاتتاعى ورتاق ويعا توقتايدى. ءيا، كەز كەلگەن كاسىپتە، اسىرەسە بيزنەستە باسقالاردىڭ بارلىعى داعدىلانىپ، بارشاعا بولماسا دا باسىم بولىگىنىڭ وي-ساناسىنا جەتىپ ۇلگەرگەنشە، جاڭا ۇردىس­تەن جاقسى تابىس تابۋعا بولادى. بۇل تابىسقا باستايتىن جول – جاڭا زاماننىڭ ءىلىمىن، ياع­­ني سۇرانىسىن ءبىلۋ جانە ونى ورىن­­داۋعا الدىڭعىلاردىڭ ءبىرى بو­لىپ قول جەتكىزۋ بولسا كەرەك.

ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىندە BTS Digital ءبىلىم بەرۋ جوبالارىنىڭ جەتەكشىسى ساياسات نۇربەك قازاقستاننىڭ جاڭا ماماندىقتار اتلاسى كۇزدە قول­دانىسقا بەرىلەتىنىن جەتكىزگەن-ءدى. پرە­زيدەنتكە «جاڭا ماماندىقتار اتلاسى» ۇلتتىق جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرى­لۋى جايىندا ايتقان س.نۇربەكتىڭ پىكىرىنشە، اتال­عان جوبا جاستاردىڭ ماماندىق تاڭ­داۋىنا جانە الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە سۇرانىسقا يە بولاتىن كاسىپتەردى مەڭ­گەرۋىنە كومەكتەسەدى. شىن مانىندە، بۇل باعىتتا قازىر قازاقستاندا قولدانبالى سيپاتتاعى جانە جاپپاي قولدانۋعا بولاتىن بالامالى ءونىم جوق. ماماندىق تاڭداۋعا كەلگەندە كوپتەگەن ازاماتتار اتا-انالارىنىڭ تىلەك­تەرىن، ىشكى نانىم-سەنىمدەرىن باسشى­لىق­قا الادى جانە سۋبەكتيۆتى ترەندتەرگە سۇيە­نەدى.

اتالعان جوبانىڭ مەنەدجەرى الماس كيگىزباەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىق «جاڭا ماماندىقتار اتلاسىنا» ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيە­سىن دامىتۋ جانە ەڭبەك نارىعىن جوسپارلاۋ دەپارتامەنتى تاپسىرىس بەرىپ وتىر. بولاشاق ماماندىقتار اتلاسى ەكونوميكانىڭ 9 باسىم سەكتورىنىڭ نەگى­زىندە ازىرلەنۋدە. ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى، مۇناي-گاز، اۋىل شارۋاشىلىعى، كولىك جانە لوگيس­تيكا، ماشينا جاساۋ، اقپاراتتىق-كوم­مۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار، ەنەرگەتيكا، تۋريزم جانە قۇرىلىس سالالارى بار. بۇل – ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەڭبەك كۇشى ەڭ كوپ شوعىرلانعان سەكتورارى. ياعني وسى سەكتور­لارداعى بولجام كارتاسى دەۋگە بولادى.

«بۇگىندە فورسايتتىق زەرتتەۋلەر جۇر­گىزۋدەمىز. وسى سەسسيالار بارىسىندا كاسىپ­تىك ستاندارتتاردى ازىرلەۋشىلەر رەتىندە ءىرى كومپانيالار، ونەركاسىپتىك كور­پوراتسيالار، حولدينگتەر جانە ءبىلىم سالاسى وكىلدەرى مەن ساراپشىلار ءوز سالالارى بويىنشا الداعى 5-10 جىل كولەمىندە پايدا بولاتىن بولاشاق ماماندىقتاردى تۇسىندىرۋگە، قانداي ەڭبەك رەسۋرسى قاجەت بولاتىنىن، ولاردىڭ قۇزىرەتتەرىن بول­جاۋعا تىرىسادى. اتلاس 3 ساناتتى، اتاپ ايت­قاندا، قازىر ەلىمىزدە كەزدەسپەيتىن، كەزدەسسە دە ءبىردى-ەكىلى ەڭ وزىق كاسىپورىنداردا عانا بار جاڭا ماماندىقتاردى، سونداي-اق ترانس­فورماتسيالانعان ماماندىقتاردى، ياعني ۇلتتىق بىلىكتىلىك شەڭبەرىندە بار، ارنايى گرانت ءبولىنىپ، وقىتىلاتىن، بى­راق جاڭا ترەندتەرگە بايلانىستى اۆتو­ماتتاندىرىلعان، تسيفرلاندىرىلعان مامان­دىقتاردى، سونداي-اق جوعالىپ بارا جاتقان «زەينەتكەر ماماندىقتاردى» جىك­تەيدى. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ جۇيەسىندە وسى ماسەلەگە كوڭىل ءبولۋ، ياعني قوسىمشا گرانتتار ءبولۋ، ماماندار دايارلاۋ ءىسىن ساراپتاۋعا كومەكتەسەدى. اتلاستىڭ مىن­دەتى – ماماندىققا باعدارلاۋ، ياعني ەڭ­بەك جانە ءبىلىم مينيسترلىكتەرىمەن جاسال­عان ءۇش جاقتى كەلىسىم نەگىزىندە جوبا­نىڭ كەلەسى كەزەڭى مەكتەپتەردىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا باعىتتالادى. بۇل سەرۆيستە وقۋشىلار تەستىلەۋدەن ءوتۋ ارقىلى وزدەرىنىڭ قۇزىرەتتەرگە بەيى­مىن انىقتاي الادى. قازىر مەكتەپ بىتىرۋ­شىلەردىڭ كوبى قوعامداعى ورنىن دۇرىس تابا الماي ءجۇر. ولاردىڭ كوپشىلىگى وقى­عان ماماندىقتارىنا ءبىلىم-بىلىگى، داعدى­لارى بويىنشا سايكەس كەلە بەرمەيدى. ياعني اتلاستىڭ مىندەتى سۇرانىسقا يە مامان­دىقتاردى بولجاي ءبىلۋ، ولاردى دۇرىس دايارلاۋعا كومەكتەسۋ»، دەيدى جوبا مەنەدجەرى الماس كيگىزباەۆ.

ال Bilim Media Group كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى راۋان كەنجەحان ۇلى ءبىر مامان­دىقتى ەسكىردى، تاعى ءبىرى ونىڭ ورنىنا كە­لەدى دەگەن ساۋەگەيلىككە قارسى ەكەنىن جەتكىزدى.

«ويتكەنى مۇنى ءدوپ باسىپ ايتۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق شىن مانىندە وزگەرىستەر وتە قاۋىرت، تەز ءجۇرىپ جاتقانى جانە بۇل وز­گە­­رىستەر ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزدى، كاسى­بىمىزدى وزگەرتىپ جاتقانى انىق. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بولاشاققا مامان دايارلاۋعا تەز بەيىمدەلۋى كەرەك. ءبىزدىڭ بىلەتىن مەكتەپ جۇيەسى ءتۇرلى-ءتۇرلى سورەدە جاتقان ما­لى­مەتتى بەرۋمەن عانا اينالىسقان، سوعان ماماندانعان جۇيە ەدى. قازىر بۇل ماڭىز­دى بولماي قالدى. ويتكەنى جەكەلەگەن اقپاراتتى تاۋىپ الۋ وڭايلادى. ارقايسىمىزدىڭ قالتامىزدا ونى تاۋىپ الۋعا كومەكتەسەتىن قۇرالدار بار. سون­دىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى وسى اقپاراتتى دۇرىس تاۋىپ، ونى ءوزارا بايلانىستىرىپ، قاجەتىنشە ىسكە قوسا بىلۋگە تالپىنۋى ءتيىس. بۇل ءۇشىن ادامنىڭ بويىندا قانداي قاسيەت­تەر، قانداي داعدىلار بولۋى كەرەك؟ وسىعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تەورەتيكتەرى باس قاتىرۋدا. وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى دە وسىعان ءمان بەرىپ، وسى باعىتتا ويلانۋى قاجەت. شىن مانىندە ادامدى ومىردە تابىستى تۇلعا بولۋعا دايىندايتىن قانداي دۇنيەلەر، قانداي قاسيەتتەر؟ بۇل – ادامدارمەن قارىم-قاتىناس، سەزىمتالدىق، ياعني باسقا ادامداردىڭ ويىن ايتقىزباي ءبىلۋ بولار. ونىڭ ادىستەمەلەرى، تاسىلدەمەلەرى بار، ونى ەلىمىزگە الىپ كەلۋگە مىندەتتىمىز. الاتىن ءبىلىمدى شىنايى ومىرمەن بايلانىستىرا بىلۋگە، فيزيكا، بيولوگيا، حيميا جانە باسقا باعىتتارداعى ءبىلىمىمىز كۇندەلىكتى تىرشىلىگىمىزگە، ۇيدەگى، تۇزدەگى ومىرىمىزگە بايلانىستى قۇراستىرىلعان وقۋلىقتار قاجەت. وسى باعىتتا ەلەكتروندى وقۋ قۇرال­دارىن جاساۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز، ونىڭ تۇسىندىرمەلەرى، جاتتىعۋلارى، ءبىلىمدى باعا­لاۋ جۇيەلەرى دە ناقتى ءبىلىمنىڭ ومىردەگى قول­دانىسىنا نەگىزدەلگەنىن قالايمىز. بۇل رەتتە دۇنيە جۇزىندە بار تاجىريبەنى زەرتتەپ، ونى اۋدارىپ، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋگە بارىمىزدى سالساق دەيمىز. بىراق بۇل جەتكىلىكسىز. جالپى، قازاقستاندا ەلدىڭ بولاشاعىنا الاڭداعان توپتار مەن ۇجىمدار وسى باعىتتا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى قاجەت دەپ ويلايمىن، – دەدى ر.كەنجەحان ۇلى.

بىلتىر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەت­تىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار مەن كادرلىق قاجەتتىلىكتى بول­­جاۋ نەگىزىندە 2025 جىلعا دەيىن 100 سۇرانىسقا يە سەرۆيستىك جانە يندۋستريالىق كاسىپتەر تىزبەسىن ازىرلەگەن ەدى. بۇل مامان­دىقتار تىزبەسى ەلباسىنىڭ «جاس مامان» باعدارلاماسىن ازىرلەۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە ازىرلەندى. وعان جوعارى ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن 35 سۇرانىسقا يە ماماندىق، سونداي-اق تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن 65 ما­مان­دىق ەنگىزىلدى، ونىڭ ىشىندە 10 جاڭا مامان­دىق ەنگىزىلگەن. ەڭ وزەكتىلەرىن اتاپ ايتقاندا، IT-ماماندار، 3D مودەلدەۋ جانە تولىقتىرىلعان ناقتىلىق جونىندەگى ينجەنەرلەر، ماشيناارالىق وقىتۋ جۇيە­لەرى، جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى، ءوندى­رىستىڭ ءادديتيۆتى تەحنولوگيالارى بويىنشا ين­جەنەرلەر، ءوندىرىستى اۆتومات­تان­دىرۋ كە­زەڭىندە تالاپ ەتىلەتىن «اقىل­دى» قالا قۇرىلىسى، ۇشقىشسىز اۆياتسيا­لىق جۇيە­لەر ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساۋ­لەت­شىلەرى مەن جوبالاۋشىلارى جانە گرا­فيكالىق، مۋل­تي­مەديالىق ديزاينەر مامان­دىقتارى بار.

ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى داستۇرگە اينا­لىپ كەلە جاتقان ەڭبەك نارىعىنداعى ەرەكشە شەبەرلەردى انىقتايتىن WordSkills Kazakhstan بىرىنشىلىگىن بيىل ەپيدەميالىق جاعدايعا بايلانىس­تى كوپشىلىككە ۇيرەنشىك­تى فورماتتا وتكىزۋ قيىنعا سوعىپ تۇر. بىل­تىر اتال­عان باي­قاۋدىڭ الەمدىك سايىسى قازان قالا­سىندا ءوتىپ، وعان 31 قۇزىرەت بويىن­شا 34 وتان­داسىمىز قاتىسقان ەدى. ولاردىڭ باق سى­ناعان قۇزىرەتتەرىنە نازار اۋدارساق، ءموبيلدى روبوت تەحنيكاسى، بيزنەسكە ار­نالعان ءىت شەشىمدەر، مەحا­ترونيكا، CAD ينجەنەرلىك گرافيكاسى، ۆەب تەحنولوگيا­سى سىندى قازىرگى زامان­عى ماماندىقتارعا جول اشاتىن كاسىبي بىلىك­تىلىك ساناتتارى بار. WorldSkills قوزعا­لىسىنىڭ بۇكىل تاري­حىندا العاش رەت الەم چەمپيوناتى باع­دارلاماسىنا Future Skills تسيفر­لى ەكونوميكاسى مەن جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىسى جاعدايىندا سۇرانىسقا يە، كەلەشەگى بار ماماندىقتار بويىنشا جا­رىس ەنگىزىلدى. جارىس تەحنولوگيالىق وزگە­رىستەر كونتەكسىندە زاماناۋي مامان­نىڭ جۇمىس فۋنكتسيالارى مەن كاسىپقويلىق داع­دىلارىنىڭ ترانسفورماتسياسىن كور­سەت­تى. ياعني بولاشاقتىڭ داعدىلارى لاندشافتى بۇ­گىندە بارلىق سالاعا دەندەي ەنگەن تسيفر­لان­دىرۋمەن تىكەلەي ورىلەتىنىن ۇمىت­پاۋ كەرەك.

جالپى، قازىر بۇرىننان كەلە جات­قان قۇرىلىس پەن تەحنولوگيالىق مامان­دىقتاردىڭ ءوزى زامانعا ساي تۇرلەنىپ، جاڭا عى­لىمي جەتىستىكتەرگە نەگىزدەلە باستادى. ياعني كىرپىش قالاۋدىڭ ءوزى بۇ­رىن­عىداي جالاڭ قولمەن ەمەس، 3D تەح­نو­لوگياعا نەگىزدەلىپ قالاناتىنىن باي­قايمىز. سوندىقتان ەلىمىزدە دە جاڭا ماماندىقتاردى سارالاۋعا، اقپارات­تان­دىرۋعا، تۇسىندىرۋگە قاتىستى جوبالاردىڭ كوبەيگەنى ابزال.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەلگە كەرەك ەكى كىتاپ

رۋحانيات • بۇگىن، 08:52

«عارىشقا اپارار جول»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:50

ۇقساس جاڭالىقتار