بىرىنشىدەن, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ەكونوميكا الدىندا تۇرعان پروبلەمالارعا ەرەكشە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ءىجو-ءنىڭ 1,8% تومەندەۋى بايقالدى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ايتارلىقتاي زارداپ شەكتى, بيۋدجەتكە تۇسپەگەن كىرىستەردىڭ ۇلكەن كولەمى جانە وسىعان قاتىستى ۇلتتىق قور قارجىسىنىڭ ايتارلىقتاي شىعىندالۋى مەملەكەتتىك قارجى جۇيەسىندەگى جاعدايدىڭ شيەلەنىسىنە اكەلدى.
سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان بۇل ماكروەكونوميكالىق پروبلەمالار نەگىزىنەن سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىمەن – شيكىزات باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى مەن كوروناۆيرۋستىق پاندەميادان تۋىنداعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت, ال بيۋدجەتتىك سالاداعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە كوبىنەسە مەملەكەتتىڭ وسىنداي قيىن كەزەڭدە ءوز موينىنا تۇرعىندار مەن بيزنەسكە كومەك كورسەتۋ بويىنشا ۇلكەن الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى قابىلداۋى سەبەپ بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بيۋدجەت شىعىستارى مەن ۇلتتىق قوردان اۋدارىمداردىڭ وسۋىنە اكەلدى. مەملەكەت باسشىسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ءۇشىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان داعدارىسقا قارسى شارالار قابىلدانعانىن, «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن, ونىڭ اياسىندا 225 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلۋى كەرەك ەكەندىگىن, پاندەميا كەزىندە جەدەل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ەل ۇكىمەتى مەن وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتىنەن 150 ملرد تەڭگە بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. وسى جانە باسقا دا داعدارىسقا قارسى شارالار ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 4,7 ترلن تەڭگە كولەمىندەگى رەكوردتىق اۋدارىمعا سەبەپ بولدى (قالىپتى ۋاقىتتا بۇل ترانشتىڭ مولشەرى شامامەن 3 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى).
قازىرگى الەمدىك داعدارىس جاعدايىندا ەل ەكونوميكاسىندا تۋىنداعان پروبلەمالار جەدەل, تاكتيكالىق شەشىمدەردى, سونداي-اق ستراتەگيالىق ماندەگى كەشەندى شەشىمدەردى ازىرلەۋدى تالاپ ەتەدى. بۇل شەشىمدەردىڭ كوپشىلىگى پرەزيدەنتتىڭ سويلەگەن سوزىندە ايتىلدى. اعىمداعى جاعدايدى تۇراقتاندىراتىن جانە ەكونوميكالىق ءوسۋدى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىن جەدەل شارالارعا كەلەر بولساق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ينفلياتسيانى 8-8,5% شەگىندە ۇستاپ تۇرۋ, مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ, پاندەميا كەزىندە تۋىنداعان مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ سىرتقى نارىقتاردا باسەكەگە قابىلەتتى ءونىمدى شىعارۋ, ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىن دامىتۋ, شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىستار جالعاسۋ سياقتى تاپسىرمالارىن اتاۋعا بولادى.
پرەزيدەنت ق.توقاەۆ جۇمىسپەن قامتۋ سالاسى جانە ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا پاندەميا سالدارىنان تۋىنداعان جاعدايدىڭ جاعىمسىز اسەرى جانە بۇل اسەردى ازايتۋ شارالارىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىنە جەكە توقتالدى. وسىعان بايلانىستى, ۇكىمەتكە جانە ۇلتتىق بانككە اعىمداعى كۇيدىڭ ناشارلاۋى جاعدايىندا سالالار مەن حالىقتى قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار كەشەنىن ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
اعىمداعى شارالارمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى دا ايتىلدى. پرەزيدەنت داعدارىستارعا بەيىم قازىرگى شيكىزاتتىق ەكونوميكالىق مودەلدى نەعۇرلىم پروگرەسسيۆتى جانە باسەكەگە قابىلەتتى مودەلگە اۋىستىرۋعا اكەلەتىن جاڭا ەكونوميكالىق باعىتتىڭ قاجەتتىلىگىن مالىمدەدى. ق.توقاەۆ ءتيىمسىز باعدارلامالاردان باس تارتىپ, ولاردىڭ ورنىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, تومەن كومىرتەكتى تەحنولوگيالار, عزتكج, ەكولوگيا سياقتى ءوسۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ۆەكتورلارىن تاڭداۋ, دامۋعا باسىمدىقتار بەرۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ ەكونوميكالىق مودەلىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە نەگىزدەلگەن ستراتەگيالىق باعىتتار ۇلتتىق دامۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى جاعدايىندا وتە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار قازىرگى وتە قيىن كەزەڭدە دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى رەفورمالاۋ جانە مودەرنيزاتسيالاۋ باعىتىن قاتاڭ ۇستاناتىنى بايقالدى.
ۆياچەسلاۆ دودونوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي-دىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
