ءالى ەسىمدە, 2005 جىلى الماتى قالاسى مۇعالىمدەرىنىڭ ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆپەن كەزدەسۋى بولدى. سوندا ەلباسى تولقىپ تۇرىپ: «حالىق تاعدىرى شەشىلەتىن ۇلكەن بەلەستەردە, قيىن-قىستاۋ شاقتاردا, سىندارلى دا قيىن ساتتەردە ءبىرىنشى كومەكشىم سىزدەر بولدىڭىزدار, قىمباتتى ۇستازدار!» دەگەنى ەستەن كەتپەيدى. بۇل ەلىمىزدىڭ بۇگىنگى دامۋ بيىگىندەگى ەلباسىنىڭ ەرەكشە قىزمەتىنىڭ تۇعىرىن قالاۋداعى مۇعالىمدەردىڭ ۇلەسىنە دەگەن ريزالىق پەن زور قۇرمەت ەدى. ونى «ەرىم دەگەن ەل بولماسا, ەلىم دەگەن ەر قايدان بولسىن» دەگەندەي, ەل مەن ەر مۇراتتارىنىڭ بىرلىگىنىڭ ءبىر عانا جارقىن مىسالى دەپ ويلايمىن.
وسى ورايدا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ دايەكتى دە نەگىزگى سوزدەرى ويعا ورالادى: «ن.ءا.نازارباەۆ وسى ءسوزدىڭ تولىق مانىندە – قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى تۇڭعىش تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى. ول مەملەكەت قۇرۋدى ءاۋ باستان جۇرگىزدى جانە دە مۇنداي مىندەتتى ىلەۋدە ءبىر ادام عانا اتقارا الادى. ءبارى دايىن تۇرعان كەزدە ول وڭاي كورىنەدى. ال ءبارىن جاڭادان باستاپ, قازاقستاندى بۇگىن يە بولىپ وتىرعان دامۋ الەۋەتىنە جەتكىزۋ وڭاي ەمەس. ءىس جۇزىندە بۇل وراسان زور مىندەت, اركىمنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى. الايدا ن.ءا.نازارباەۆ بۇل مىندەتتى تاماشا اتقارىپ شىقتى».
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەلىمىزدى ەشقانداي قاۋىپ-قاتەرسىز, مەيلىنشە جاقسى جاعدايدا ءومىر سۇرەتىن, دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىققا لايىق, ءححى عاسىردىڭ وركەن جايعان وركەنيەتتى بىرەگەي تاۋەلسىز مەملەكەتى ەتىپ, بارلىق قولايلى جاعداي جاساپ قالىپتاستىرۋعا ارناعان ەڭبەگىنىڭ راحاتتارىن بارعان سايىن ايقىن سەزىنۋدەمىز. ءتىپتى دۇنيە-ءجۇزى تاپ بولعان پاندەميا ىندەتى جاعدايىندا كۇتپەگەن توتەنشە قيىندىقتا دا مەملەكەت پەن حالىق بىرتۇتاستىق تانىتىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى – ەلباسى نەگىزدەگەن سارابدال ساياساتتىڭ تاريحي نەگىزى, كەلەشەگى ايقىن بىردەن-ءبىر دۇرىس جول ەكەنىنىڭ ايعاعى.
ال تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەلىمىز ءۇشىن تاجال تۇنەگى بولعان سەمەي پوليگونىن جاپقان ەرلىگى – قازاقستاننىڭ جارقىن كەلەشەگىنەن بولەك بۇكىل پلانەتا بۇتىندىگىن كوزدەگەنى. ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن كەلەر ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن كورشىلەرمەن شەكارانى حالىقارالىق ماندە ايقىنداپ, زاڭداستىرىپ بەرگەنى دە ولشەۋسىز كوسەم ءىس ەمەس پە؟! ازداعان جىل ىشىندە عاسىرلىق ۋاقىتتا اتقارىلاتىن ەلوردا تۇرعىزۋ ەلباسىنىڭ عانا ەمەس, بارشا حالقىمىزدىڭ جاسامپازدىعىنىڭ سيمۆولى بولىپ الەمگە تانىلىپ وتىرعانىن قالايشا ماقتان تۇتپايمىز. ەلوردامىز نۇر-سۇلتان جاڭا ساۋلەتىمەن عانا ەمەس, وتاندىق جانە الەمدىك ماندەگى يدەيالار كورىگى, جاڭاشا قارقىندى دامۋدىڭ دا ۇلگىسى.
2014 جىلدىڭ وزىندە-اق قازاقستاندى دامىعان 50 ەلدىڭ قاتارىنا مەجەلى مەرزىمىنەن بۇرىن جەتكىزىپ, ورتالىق ازيادا قۋاتتى مەملەكەت قۇرىلعانى الەمگە پاش ەتىلدى. ەندىگى جەردە ەڭ وزىق وتىز ەلدىڭ ءبىرى بولۋ جولدارىن بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگيالىق باعدارلامالار جۇزەگە اسۋدا.
ايگىلى جىراۋ مايلىقوجانىڭ: «جاتتى ەل ەتكەن, ەلدى جاقىن ەتكەن» دەگەن ەر سيپاتى ەلباسىمىزعا دا ءتان دەگىم كەلەدى. وسى ورايدا ء«بىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – بەرەكەلى بىرلىگىمىز. مەن اۋىزبىرشىلىگى اينىمايتىن اقجۇرەك جۇرتىمنىڭ قۋاتتى ۇلتقا, شۋاقتى ۇلىسقا اينالارىنا كامىل سەنەمىن. حالقىمىزدا: باق بەرەردە ەلگە ىرىس قونادى, ۇستانعان جولى دۇرىس بولادى» دەگەن دانالىق ءسوز بار... مەرەكەلى كۇندەرگە جەتكىزگەن بەرەكەلى بىرلىگىمىز باياندى بولسىن, اعايىن» دەپ ايتقانداي, ءوزى سالىپ بەرگەن سارا جولمەن ەلىمىز باسىنا ىرىس قونعان دامۋىن جالعاستىرىپ كەلەدى.
مەملەكەتىمىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك قۋات-كۇشىن ارتتىرۋىمەن بىرقاتار رۋحاني-يدەولوگيالىق دامۋىن دا قامتاماسىز ەتەتىن جولدار بەلگىلەندى. ەلباسىنىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن «مادەني مۇرا», «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى», ت.ب. باعدارلامالىق قۇجاتتار وتكەنىمىزدىڭ, بۇگىنىمىزدىڭ جانە كەلەشەگىمىزدىڭ رۋحانياتىنىڭ تاريحي ساباقتاستىعىن جۇيەلەپ بەردى. عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ, ت.ب. سالالار جوعارى ساتىعا, جاڭا ساپاعا كوتەرىلدى.
ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى بولعاندىقتان, ەلباسى ءبىلىم بەرۋدى جەتىلدىرۋدى ۇنەمى نازاردا ۇستاعانىن ايتقىم كەلەدى. جالپىعا بەلگىلى, ءححى عاسىر الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنىڭ بىرىڭعاي دامۋعا كوشۋىمەن ەرەكشەلەندى. وسى ورايدا ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋدە ونىڭ ءداستۇرلى نەگىزدەرى مەن ۇلتتىق سيپاتى ساقتالا وتىرىپ, مازمۇنى مەن قۇرىلىمى الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە ساي ورايلاستىرىلدى. ءبىلىم مازمۇنى فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق باعدارىندا جاڭادان قايتا قۇرىلدى. ونىڭ سانالى وقىتىلىپ مەڭگەرىلۋى ءۇشىن كەمبريدج باعدارلاماسىنىڭ جاڭا تەحنولوگياسى ەنگىزىلدى. مازمۇن مەن تەحنولوگيانىڭ تۇبىرىمەن جانە تۇبەگەيلى جاڭارۋى بويىنشا جاڭا وقۋلىقتار دۇنيەگە كەلدى, ەلەكتروندى وقۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالدى. مۇنداي وزگەرىستەر مەن قايتا قۇرۋلارعا لايىقتى 12 جىلدىق وقۋعا ارناپ جاڭا مەكتەپتەر سالىندى, رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق وقۋ ورىندارى كومپيۋتەرلەنىپ, ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلدى. جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنە, جوعارى وقۋ ورىندارى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە باعدارلاندىرىلدى. كاسىپتىك ورتا ءبىلىم بەرۋ دۋالدىق سيپات الدى. بارلىق ءبىلىم وشاعىنداعى مۇعالىمدەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جاڭا جۇيەگە كوشىرىلدى, ولاردىڭ ەڭبەكاقىلارىن بىرتىندەپ جاڭا ساپاعا لايىق ارتتىرۋ قولعا الىندى.
بۇل جاڭارۋلار مەن وزگەرىستەردىڭ نەگىزى تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جانە باسشىلىعىمەن قالاندى. ولار پەداگوگ كادرلارعا دەگەن قوعام قۇرمەتىن كوتەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى پەداگوگ قىزمەتكەرلەرىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭمەن بەكىتىلدى.
بۇگىندە ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىمەن نەگىزى قالىپتاسقان ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋ ودان ءارى قارقىندى اتقارىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى ق.ك.توقاەۆ مۇعالىمدەر جالاقىسىنىڭ 2022 جىلعا دەيىن 2 ەسە كوبەيتىلەتىنىن پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىك ساپاسى جاڭاشا اتتەستاتسيالانىپ, جاڭاشا ارتتىرىلاتىنىن, ءبىلىم مازمۇنىنىڭ, ياعني وقۋلىقتاردىڭ جاڭا بۋىنى جاڭا تالاپتارمەن دايىندالاتىنىن, ت.ب. يننوۆاتسيالىق ءبىلىم ساياساتىن جاريالاپ, ونى تاباندى تۇردە ىسكە اسىرۋدا. ءبىلىم بەرۋدىڭ زامان دامۋىنىڭ الدىندا بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان جاعدايدا الەمدىك پاندەميا ۇشىراتقان ىڭعايسىزدىقتارعا دا توتەپ بەرۋ مۇمكىن بولدى. ءبىلىم وردالارى ونلاين رەجىمىندە ءوز جۇمىستارىن ۇزبەي اتقارۋعا قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتتى.
«بۇگىنگى كۇن – تالانتتى, جىگەرلى, وزىنە سەنەتىن, ارمانعا باي جانە ونى جۇزەگە اسىرا الاتىن جاستاردىڭ كۇنى» دەيتىن ەلباسى ءوز حالقىنىڭ بويىنان ىسكەرلىكتىڭ دە, جانقيارلىق ەڭبەك ەتۋگە دەگەن بەلسەندىلىكتىڭ دە, تابىسقا, بايلىققا قول جەتكىزەرلىك ىنتالىلىقتىڭ دا تابىلاتىنىن ءبىلدى. سوعان ىنتالاندىردى, ءار ادامنىڭ ەرەكشە ەڭبەك بەلسەندىلىگىن كورسەتۋى تۇرمىس ساپاسىن كوتەرۋدىڭ شارتى ەكەنىن ايتتى. كەزىندە مارگارەت تەتچەر: «مەن ەل باسقارۋعا مىناداي ناقتى باعىت ۇستانىپ كىرىستىم, اعىلشىن قوعامىنداعى ءاربىر ادام باسقا بىرەۋگە قاراپ الاقان جايىپ وتىرمايتىن, ءوزىنىڭ ەرتەڭگى كۇنىنە دەگەن سەنىمى زور كاسىپكەر بولۋى ءتيىس, قالعىپ-مۇلگىپ وتىراتىن ادەتىن تاستاپ, وزىنە ءوزى «تۇر دا ىلگەرى ءجۇر» دەيتىن دەڭگەيگە جەتۋى ءتيىس» دەپ جازعان ەدى. ءبىزدىڭ ەلباسى دا ءوز حالقىن وسىنداي دەڭگەيگە كوتەرۋگە بار كۇشىن سالدى, ەلىمىزدە ونىڭ كوپتەگەن ۇلگىسى پايدا بولىپ, ورىستەۋىنە جول اشتى, جاعداي جاسادى, جالپىعا مىندەتتى ەڭبەك قوعامى تۇجىرىمداماسىن دا ۇسىندى. مەن ۇستاز رەتىندە وسىنىڭ ءوزى جاستار تاربيەسىندە ايرىقشا قۇندى ونەگە كوزى دەپ تۇسىنەمىن. ەلباسىنىڭ ءومىر جولى دا, ەڭبەك جولى دا, ازاماتتىق قايراتكەرلىگى دە عيبراتتىق ۇلگى دەيمىن.
كەزىندە ماعجان جۇماباەۆ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ سىندى ارىستاردىڭ الاشتىڭ باسى قوسىلعان جەردە ءتور مۇعالىمدەردىكى بولۋى كەرەك دەگەن ىزگى تىلەكتەرىنىڭ ارقاشان ورىندالۋعا ءتيىس ەكەنىنىڭ ۇلگىسىن دە ەلباسى كورسەتكەنىن ايتۋ ءادىل بولماق. 2008 جىلى ومىرگە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» ماراپاتى دۇنيەگە كەلگەنى بەلگىلى. وسى ماراپاتتىڭ ەڭ ءبىرىنشىسىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مۇعالىمدەر قاۋىمىنىڭ وكىلىنە تاپسىرعانى دا ايان. «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى مەن «التىن جۇلدىز» جانە «وتان» وردەندەرىن ەلباسىنىڭ ءوز قولىنان الىپ تۇرعانىمدا ماعان وسى وي كەلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ريزالىق سوزىمدە وسىنى ايتتىم, قازىر دە وسىلاي دەيمىن.
ەلباسىنىڭ الەمدى تاڭداندىرىپ, قىزىقتىرا تاڭداي قاقتىرعان تاعى ءبىر كەمەڭگەرلىگىنە ريزالىعىمدى جاسىرا المايمىن. ول – مەملەكەت باسشىسىنىڭ الماسۋىنىڭ اسقان تاپقىرلىقپەن شەبەر ءارى ۇلكەن-كىشى دەمەي, دوس-دۇشپان دەمەي بارشاعا ۇناسىمدى اتقارىلۋى. مەملەكەتىمىزدىڭ باسىنا ق.ك.توقاەۆتىڭ كەلۋىمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەمەل دە سارابدال ساياساتى ودان ءارى ۇستامدى دا تاباندى, ساۋاتتى دا ناقتى سيپاتتى ساباقتاستىقپەن جالعاسىن تاپتى. مىنەكي, داۋ-دامايسىز, ايقاي-شۋسىز مەملەكەت تاعدىرى شەشىلەر ءىستى حالىق ويىنداعىداي ءدال تاۋىپ جۇزەگە اسىپ وتىر. بۇل ءۇشىن حالىق ەلباسىنىڭ وتىز جىلدىق باسشىلىعىنا قانداي قۇرمەتپەن قاراسا, سونداي ريزالىقپەن قولداۋ تانىتتى. وسىدان كەيىن ەلباسىنا, تۇڭعىش پرەزيدەنتكە قالايشا العىس ايتپايمىز.
«ماعان ارى ءۇشىن جانىن ساداعا ەتەتىن وسىنداي تەكتى حالىققا, مەنى ۇلىم دەپ توبەسىنە كوتەرگەن حالىققا, ...تولىققاندى تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ باسىندا بولۋ باقىتىن بۇيىرتقان حالىققا قىزمەت ەتۋدەن ارتىق ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق!» دەگەنىندەي, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, قۋات-كۇشىن ءالى دە حالىق يگىلىگىنە جۇمساي بەرۋىنە, دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋىنا, جاسىنا جاس قوسىلىپ, ەڭبەگىنىڭ جەڭىستەرى مەن جەمىستەرىن حالقىمەن ءبىر كورۋىنە اللا ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەگەن ۇستازدىق تىلەكتەستىگىمدى بىلدىرەمىن.
اياگۇل ميرازوۆا,
«قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى»,«التىن جۇلدىز», «وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى
