بايىرعى زامانداردا ەلىمىزدە ءار اۋىل-ايماقتىڭ جۇرتى ءوز اراسىنان ءتول ءبيىن تاڭداپ الاتىن بولعان. كەيىن ولاردىڭ وزىقتارى ءبىر رۋ عانا ەمەس, بۇكىل ءۇش ءجۇز مويىنداعان ۇلى بيلەردىڭ قاتارىنا قوسىلعانى, اتاعى تەك قازاققا عانا ەمەس, كورشى ەلدەرگە جايىلعان كەمەڭگەر داناعا, تاريحي تۇلعاعا اينالعانى ءمالىم. ۇلتىمىزدا بي-شەشەن اتانعىسى كەلەتىن ازاماتتار الدىمەن ەل ارالاپ, بۇقارا اراسىنداعى سان الۋان داۋ-شارعا ارالاسىپ, ءوزىن سىناتاتىن بولعان. «تورەلىك ەل كەزەدى» دەگەن ماتەل سودان قالىپتى. بي بولىپ, بيلىك ايتۋدان ۇمىتكەر تۇلعا ەل-جەر كورمەي, حالىققا ءسوزىن تىڭداتىپ, سىناتىپ, اقساقالىنان باتا الماي ەلگە ءسوزى جۇرمەيدى ەكەن. ءبىتىمى دە ءپاتۋالى بولمايتىن كورىنەدى. ونىڭ تورەلىگىنىڭ قانشالىقتى ءادىل ەكەنىن حالىقتىڭ ءوزى انىقتاپ وتىرعان.
دەمەك, جاڭاشا اتالعان پارتياىشىلىك ىرىكتەۋ – قازاقتىڭ بايىرعى ءداستۇرىن جاڭا فورماتتا قايتا تۇلەتۋ ىسپەتتى. 2019 جىلعى 21 تامىزدا Nur Otan پارتياسى ساياسي كەڭەسىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «سەنىم. ديالوگ. بولاشاققا نىق قادام – Nur Otan پارتياسىنىڭ 7 سەرپىنى» اتتى پارتيا جۇمىسىن جۇيەلى جاڭعىرتۋ ءىسى باستاۋ الدى. سوندا ەلباسى ىشكى پارتيالىق ىرىكتەۋدىڭ قاجەتىن جانە حالىقارالىق تاجىريبەگە ساي پرايمەريز – پارتيانىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى مەن كوشباسشىلارىن ايقىنداۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى ەكەنىن باسا ايتتى.
بيىلعى 5 ناۋرىزدا Nur Otan پارتياسى ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا وسى ىرىكتەۋ شاراسىن وتكىزۋ ەرەجەلەرىنىڭ جوباسى قۇپتالدى. تاياۋدا ەلباسى پرايمەريز وتكىزۋ تۋرالى قاۋلىعا قول قويدى. 5 ماۋسىمدا Nur Otan-نىڭ رەسمي سايتىندا پارتيانىڭ ساياسي كەڭەسى بەكىتكەن پارتياىشىلىك ىرىكتەۋدى وتكىزۋدىڭ ەرەجەسى جاريالاندى.
سونىمەن 2020 جىلعى 17 تامىز بەن 3 قازان ارالىعىندا قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت پرايمەريز ۇيىمداستىرىلادى. وعان كوشباسشى پارتيانىڭ ىزگى قۇندىلىقتارىن قۇپتايتىن جانە جاسى 25-كە تولعان قازاقستان ازاماتى قاتىسا الادى. ەگەر Nur Otan مۇشەسى بولماسا, پارتيا قاتارىنا قوسىلىپ, پرايمەريزگە قاتىسۋشى رەتىندە تىركەلۋىنە جول اشىق. ۇمىتكەر ءتىپتى ءوزىن-ءوزى ۇسىنا الادى. بۇل – كەيبىر ساراپشى ساعىنا ەسكە الاتىن ماجوريتارلىق جۇيەنىڭ وزىق قۇراۋىش كومپونەنتى.
جالپى, «مىقتى ليدەرلەر – مىقتى پارتيا» قاعيداتىمەن وتەتىن وسى عالامات شارانىڭ ەل قۇپتارلىق قىرلارى جەتەرلىك.
پرايمەريز – «پارلامەنتتى پەرسوناليزاتسيالاۋ» پروتسەسىنە جول اشادى. اتا زاڭىمىزدا بەكىتىلگەن پروپورتسيونالدى سايلاۋ جۇيەسىندە قازاقستاندىقتار دوداعا تۇسكەن ساياسي پارتيالارعا داۋىس بەرەدى دە, ماجىلىستەگى ورىندارعا ناقتى كىمنىڭ جايعاسارىن بىلە بەرمەيدى. وسىعان وراي كوپتەگەن ساراپشى بۇرىنعى ماجوريتارلىق جۇيەگە ورالۋدى, ياعني پارتيالىق تىزىمدەردەن باس تارتىپ, ءار دەپۋتاتقا ءوز سايلاۋ ۋچاسكەسىندەگى دودادا جەكە جەڭىپ شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرۋدى ۇسىنىپ ءجۇر.
بىراق نەگىزىنەن دامۋشى ەلدەرگە ءتان ماجوريتارلىق جۇيەنىڭ كەمشىلىگى مەن ولقىلىعى جەتەرلىك ەكەنىن بىلەمىز. بىرىنشىدەن, ول پارتيالاردىڭ دامۋىن تەجەيدى. ەكىنشىدەن, وڭىرلەردە جەرشىلدىك پەن جەمقورلىقتىڭ ورىستەۋىنە دەم بەرەدى. ۇشىنشىدەن, ءوز سايلاۋ وكرۋگىندەگى دودادا كوبىنە اۋقاتتى ادام جەڭىسكە جەتىپ, ال ەلگە پايداسى كوبىرەك ءتيۋى مۇمكىن بىلىكتى, بىراق قالتاسى تاياز ۇمىتكەر ىلگەرى وزا الماي جاتادى. پارتيالار بولسا, ءتول دەپۋتاتتىق توبى تارتىسقا دا, جۇمىسقا دا قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن باي-باقۋاتتىلىعىنا قاراماي, كەز كەلگەن دارىنعا ورىن سايلايدى.
پرايمەريزگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى ء(تىپتى ءىس باسىنداعى ءماجىلىس دەپۋتاتى بولسا دا) جاريا پىكىرسايىسقا قاتىسۋعا مىندەتتى. دەبات 3 دەڭگەيدە وتەدى: ءبىرىنشى بازالىق دەڭگەي – پرايمەريز بارىسىندا, ەكىنشىسى – پارتيانىڭ اۋداندىق جانە قالالىق فيليالدارىنىڭ كونفەرەنتسياسىندا, ال ءۇشىنشىسى – پارتيانىڭ وبلىستىق, سونداي-اق نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارى فيليالدارىنىڭ كونفەرەنتسياسىندا ۇيىمداستىرىلادى. دەمەك, ۇمىتكەرلەر ەلەكتەن وتكىزىلگەندەي ەكشەلىپ-سۇرىپتالىپ شىعادى ءارى ولار جۇرت الدىندا ءسوز سويلەپ, ءوز باعدارلاماسىن قورعاۋ ىسىنە ابدەن ماشىقتانادى.
وسى دودا بارىسىندا جۇرتشىلىق بولاشاق توبە ءبيدىڭ, ياعني دەپۋتاتتىڭ پايىمى مەن پاراساتىن, وي-ءورىسىنىڭ تەرەڭدىگىن, ورايىن كەلتىرىپ ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابا الار ورالىمدى قابىلەتىن باعالاي, بايقاي الادى.
جاڭا زاماندا دەپۋتاتتاردىڭ سۇڭعىلا شەشەندىگىمەن, تىڭداعان جاندى ۇيىتا بىلەر ءسوز ۇستالىعىمەن ەرەكشەلەنگەنى ابزال. ويتكەنى ول شارشى توپ الدىنا ءجيى شىعادى, حالىقپەن كەزدەسۋدە, شەتەلدىك دەلەگاتسيالارمەن جۇزدەسۋدە ويىن ناقتى ءارى تولىققاندى جەتكىزە بىلگەنى ءجون. مىسالى, اقش-تا, ەۋروپا ەلدەرىندە پرايمەريزگە تۇسەتىن كانديداتتار شەشەندىك-وراتورلىق ونەردى يگەرەدى, ارنايى ترەنينگتەردەن وتەدى. اۋزىنان ءسوزى, قوينىنان ءبوزى تۇسكەن, جاۋىن جاۋماي سۋ بولعان, دايەگىنە مايەك قۇتايماعان ادامدارعا سايلاۋشىلار دا داۋىس بەرمەسى انىق. ونىڭ ۇستىنە ءسوز سايىسىندا قازاق تىلىندە قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرە بىلگەنى ءجون, بۇل ۇمىتكەردىڭ مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەتىن, ونى ءبىلۋ دەڭگەيىن پاش ەتەدى.
بۇگىندە پارتياىشىلىك باستاپقى سايلاۋ اقش پەن كانادادا, سونىمەن قاتار ەۋروپانىڭ, ازيانىڭ جانە لاتىن امەريكانىڭ گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, يتاليا, يرلانديا, تۇركيا, وڭتۇستىك كورەيا, ارگەنتينا, ۋرۋگۆاي سەكىلدى كوپتەگەن ەلىندە وتەدى جانە ونىڭ اشىق, جابىق, ارالاس تۇرلەرى قولدانىلادى.
بۇل ىستە ەلىمىزدىڭ كوشباسشى پارتياسى ىزاشارعا اينالىپ, جول باستاپ وتىر. دەموكراتيانىڭ دامىپ, داۋىرلەۋىنە سەرپىن بەرەر بۇل باستاما قازاقستانداعى وزگە ساياسي پارتيالارعا ۇلگى-ۇلاعات بولسا كەرەك.
باقىتبەك سماعۇل,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
Qazaqstan Ardagerleri قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى
