استانا قالاسىنداعى ۋسپەن كافەدرالى سوبورىنىڭ اعا سۆياششەننيگى دميتري بايدەكپەن اڭگىمە
– دميتري اكەي, ەلىمىز پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن استانا قالاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى سەزى وتكەنىنە ون جىل تولىپ وتىر. ودان كەيىن دە تاعى ءۇش سەزد شاقىرىلدى. الەمدىك دەڭگەيدەگى وسى جيىندار نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
– مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرىنشى سەزىندە سويلەگەن سوزىندە: «ەڭ باستىسى – ۇنقاتىسۋ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم اۋماعىن, ۇيلەسىم مەن ايقىندىق ۋاقىتىن قالىپتاستىرادى. مەن ءدىني ۇنقاتىسۋدىڭ ءسوزسىز قۇندىلىعىن وسىدان كورەمىن. وسىعان بايلانىستى بارلىق دىندەر مەن كونفەسسيالاردىڭ وكىلدەرىنە دىندەر فورۋمىن تۇراقتى نەگىزدە وتكىزۋ ۇسىنىسىمەن قايىرىلىپ وتىرمىن. مۇنداي ينستيتۋتتىڭ قۇرىلۋى دىنارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ نەگىزدەرىن نىعايتادى, ءدىني قايراتكەرلەر مەن ءدىندارلاردىڭ وزدەرىنىڭ اراسىنداعى سىندارلى بايلانىستارعا جۇيەلىلىك سيپات بەرەدى», – دەگەن بولاتىن.
ارادا وتكەن ون جىل ءىشىندە ەلباسىمىزدىڭ وسى ايتقاندارى جۇزەگە استى, الەمدىك قوعامداستىقتان زور قولداۋعا يە بولدى. دىندەر قايراتكەرلەرى مەن وكىلدەرى قايىرىمدىلىق پەن بىتىمگەرشىلىك ماقساتى ءۇشىن, كەلىسىم مەن ىنتىماقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن ءدىندى قۇرمەتتەۋ نەگىزىندە ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ ناقتى جولدارىن تالقىلاۋعا ءبىر ەمەس, ءتورت رەت جينالدى.
– دىنارالىق ۇنقاتىسۋلاردىڭ الاتىن ورنى مەن ماڭىزى قانداي دەپ ويلايسىز؟
– جالپى, دىنارالىق ۇنقاتىسۋلار مەن كونفەسسياارالىق ىنتىماقتىڭ الاتىن ورنى جانە ونىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ەلىمىزدە وتكەن دىندەر سەزدەرىندە مۇمكىندىگىنشە ايتىلدى, جان-جاقتى تالقىلانعان. بۇل – بىردەن-ءبىر دۇرىس جول, باعىت-باعدار. ويتكەنى, دىنارالىق ءۇنقاتىسۋ ادامزاتتى بەيبىت قاتار ءومىر سۇرۋگە, سوڭعى جىلدارى ءجيى بوي كورسەتە باستاعان ەكسترەميزم مەن زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن بولدىرماۋعا نەگىز قالايدى. بۇگىندە الەمدە ءدىن مەن سەنىم-نانىمنىڭ اتىن جامىلۋ ارقىلى جاسالاتىن كيكىلجىڭدەر مەن جانجالداردىڭ ءجيى كورىنىس بەرەتىنى جاسىرىن ەمەس. ولار وسىنداي جىمىسقى ارەكەتتەرىن دىنمەن بۇركەمەلەگىسى كەلەدى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءبىر شاڭىراق استىندا باس قوسىپ, ءوزارا ۇنقاتىسۋى, ءوزارا پىكىرلەر الماسۋى سول جىمىسقى دا تەرىس ارەكەتتەرگە قارسى تۇرىپ, توسقاۋىل قويۋدىڭ باستاماسى بولىپ تابىلادى.
ءارتۇرلى دىندەردى ۇستاناتىن ادامداردا ورتاق مۇددە كوپ ەكەنى بەلگىلى. دالىرەك ايتقاندا, ادامداردى ءتۇر-تۇسىنە, ناسىلىنە, شىققان تەگىنە بايلانىستى كەمسىتۋشىلىككە ەشقاشان جول بەرىلمەيدى. سەبەبى, ادىلەتتىلىك پەن ىزگىلىك, مەيىرىمدىلىك پەن قۇرمەت كورسەتۋشىلىك سياقتى ادامي قاعيدالار الەمدەگى بارلىق دىندەر ءۇشىن ورتاق. مىنە, ادامزاتتىڭ بارلىعىنا ورتاق وسىنداي ادامي قاعيدالاردىڭ استانادا ءوتىپ كەلە جاتقان دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ بيىك مىنبەرىنەن ايتىلۋى ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن, ەلباسىمىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە دەپ بىلەمىن.
– قازاقستانداعى دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق ىنتىماقتاستىق جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟
– تاريحي دامۋىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۇرعىسىنان ءبىزدىڭ ەلىمىز كوپ ەتنوستى, كوپ مادەنيەتتى جانە كوپ كونفەسسيالى بولىپ كەلەدى. وركەنيەتتەر توعىسىندا تۇرعان قازاقستان شىعىس پەن باتىستى, ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىرىپ, ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن دىندەردى جاقىنداستىرۋدا ەرەكشە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. قازاقستاندى «وركەنيەتتەر توعىسقان جەر» دەپ جايدان-جاي اتاماسا كەرەك. بۇل ماسەلەدە ەۋرازيالىق كەڭىستىك بويىنشا اسا ءىرى الەمدىك ەكى ءدىن – يسلام مەن حريستياندىق شەكاراسىنىڭ ءوتۋى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, يسلام مەن پراۆوسلاۆيە ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ەكى ءىرى ۇلتتىڭ ءدىني نانىمىن تانىتادى. بۇگىندە بۇل ەكى ءدىننىڭ قاتار ءومىر ءسۇرۋى قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جانە رۋحاني ومىرىندەگى تۇراقتىلىقتىڭ ءتيىمدى كەپىلى بولىپ وتىر.
مەشىتتەرمەن قاتار, پراۆوسلاۆيە شىركەۋى قازاقستان حالقى مەن دىندەرىن توپتاستىرۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى. ول – دىندەر ۇنقاتىسۋىنىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسى. قازاقستاندىق پراۆوسلاۆيەنىڭ يسلاممەن, كاتوليكپەن, باسقا دا ءداستۇرلى دىندەرمەن بىتىمگەرشىلىك جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەستىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتا تاجىريبەسى جەتەرلىك. وسى ارقىلى بىزدەر ەلىمىزدە ەتنوسارالىق, ءدىنارالى
