2013 جىلعى 24 قىركۇيەكتە 90 جاسقا قاراعان شاعىندا اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ ومىردەن وزدى.
2013 جىلعى 24 قىركۇيەكتە 90 جاسقا قاراعان شاعىندا اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى قورعانىس ءمينيسترى, ارميا گەنەرالى ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ ومىردەن وزدى.
ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ 1924 جىلى 25 مامىردا اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول اۋدانىندا (بۇرىنعى الەكسەەۆ اۋدانى) ومىرگە كەلگەن. 1942 جىلى مەكتەپتەن قىزىل ارميا قاتارىنا شاقىرىلىپ, تۇركىمەنستاننىڭ كۋشكا قالاسىنداعى اسكەري ۋچيليششەگە جىبەرىلدى. وقۋىن بىتىرگەن سوڭ 1943 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا مايدانعا اتتاندى. وسىدان كەيىنگى ەكى جىل بويى پۋلەمەت ۆزۆودىنىڭ, پۋلەمەت روتاسىنىڭ كومانديرى, 5-ەكپىندى ارميانىڭ ءىى دارەجەلى سۋۆوروۆ وردەندى 301-دونەتسك اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 1052-اتقىشتار پولكى قۇرامىندا باتالون كومانديرى لاۋازىمىندا جاۋعا قارسى شايقاستى.
1945 جىلى 27 اقپاندا پولشا جەرىندە جاۋ قورعانىسىن بۇزىپ ءوتۋ كەزىندەگى جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ەرجۇرەكتىلىكپەن ورىنداپ, كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن وعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. وسىدان سوڭ مايور ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ باتالونى رەيحسكانتسەلياريا عيماراتىنا جاسالعان شابۋىلعا قاتىسىپ, قاھارمان قازاق ۇلانى سوعىستى بەرليندە اياقتادى.
ول 1946-1949 جىلدار ارالىعىندا ماسكەۋدەگى م.ي.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميانى ءتامامداپ, ورتا ازياداعى تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنە پولك باسقارۋعا جىبەرىلدى. سودان سوڭ ءارتۇرلى شتابتىق, كوماندالىق لاۋازىمداردا, ونىڭ ىشىندە قازاق سسر ازاماتتىق قورعانىس شتابىنىڭ باستىعى, ورتا ازيا اسكەري وكرۋگى قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى, وڭتۇستىك توپ اسكەرلەرى قولباسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى (ۆەنگريا) قىزمەتىن اتقاردى. كسرو قارۋلى كۇشتەرى باس شتابىنىڭ اكادەمياسىنداعى كۋرستاردا وقىدى.
ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ 1989 جىلدان باستاپ قازاق سسر سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى كەڭەسىنىڭ توراعاسى, قازاق سسر جوعارعى كەڭەسىندەگى ارداگەرلەر مەن قارۋلى كۇشتەر مۇگەدەكتەرى ىستەرى كوميتەتى توراعاسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. 1991 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ال 1992 جىلعى 7 مامىردا رەسپۋبليكا قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالدى.
1994 جىلعى 23 مامىردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆكە حالىق قاھارمانى اتاعى مەن № 1 «التىن جۇلدىز» تابىس ەتىلدى. 1995 جىلعى قاراشادا ارميا گەنەرالى اتاعىمەن وتستاۆكاعا شىعىپ, ەل پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى بولدى.
ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ 1971-1994 جىلدارى رەسپۋبليكا جوعارعى كەڭەسىنە بىرنەشە مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. ۇكىمەت قاۋلىسىمەن استانا قالاسىنداعى «جاس ۇلان» مەكتەبىنە ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. ونىڭ جاۋىنگەرلىك جانە قايراتكەرلىك ءومىر جولىنداعى ەرلىكتەرى مەن ەسەلى ەڭبەكتەرى جوعارى باعالانىپ, كوپتەگەن كسرو ناگرادالارىمەن, قازاقستاننىڭ جانە شەتەلدەردىڭ وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى.
بار سانالى عۇمىرىن تۋعان ەلىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قورعانىس سالاسىن نىعايتۋعا ارناعان ءىرى اسكەري قايراتكەر حالقىنىڭ شىنايى زيالىسى, قادىرمەندى اقساقالى بولدى.
ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆتىڭ جارقىن بەينەسى بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ جۇرەگىندە ءاردايىم ساقتالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى.
باتىر
ەشقاشان باتىرمىن دەپ جار سالماعان,
ادام جوق ساعاداتقا تاڭعالماعان.
كوزىن جۇمدى قازاقتىڭ باتىر ۇلى,
كەڭسەسىن گيتلەردىڭ تالقانداعان.
ساربازدار ۇمتىلىپ ءور شەشىمىمەن,
كۇن تۋدى جاۋدىڭ ءۇنى وشىرىلگەن.
راقىمجان رەيحستاگقا تۋ تىككەندە,
ساعادات كىردى اتويلاپ ەسىگىنەن.
ەر ەدى اسىل, بەكزات, زيالى, ادال,
قالايشا ونى ولىمگە قيادى ادام.
جاسىنان جاۋعا شاپقان قايسار ەدى,
باتىرلىق دانالىقپەن ۇيالاعان.
ەلباسىن سىن ساعاتتا قولداعاندا,
تاعى دا باستى بەرىك وڭ قادامعا.
قورعانىس ءمينيسترى بولدى العاش,
ەلىمە تاۋەلسىزدىك ورناعاندا.
بەرسە دە اللا سونشا قۇزارت كۇشتى,
سۇم اجال اكەتەم دەپ ۇزاق قىستى.
سارىارقا ساڭلاعىنان ايىرىلدى,
الاتاۋ ءبىر جارتاسى قۇلاپ ءتۇستى.
قيمايدى ونى ولىمگە كوڭىل دەگەن,
وتىرمىن مۇڭ ءبولىسىپ ەلىممەنەن.
الدى جارىق, يمانى سەرىك بولس ىن,
وسى ەكەن عوي وپاسىز ءولىم دەگەن.
كاكىمبەك سالىقوۆ.
بىزدەرگە ۇلگى بولا ءبىلدى
ساعادات قوجاحمەت ۇلى كەڭەس وداعىنا دا, ودان كەيىن تاۋەلسىزدىگىن العان ەلىمىزگە دە ادال پەرزەنتتىك پارىزىن وتەگەن ابزال ازامات ەدى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى جانە حالىق قاھارمانى اتاقتارىنىڭ بەرىلۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى. ەلباسى جارلىعىمەن تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ العاشقى قورعانىس ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالۋىندا دا ۇلكەن ءمان بار. ويتكەنى, ونىڭ ومىرلىك مول تاجىريبەسى اسكەري قايراتكەرلىگىمەن ۇشتاسىپ جاتقان-تىن.
س.نۇرماعامبەتوۆ – تاۋەلسىز ەلىمىز اسكەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعانداردىڭ ءبىرى. ەلباسى – قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ جوعارعى باس قولباسشىمەن بىرگە تاۋەلسىز ەلدىڭ اسكەرىن قۇرىسۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىنگى كەزەڭدە اسكەري ماماندار جەتىسپەي جاتتى. مىنە, سول شاقتان باستاپ كوپتەگەن جاس وفيتسەرلەردى اسكەري ماشىققا باۋلۋ جولىندا كوپ تەر توكتى. سولاردىڭ اراسىندا گەنەرال اتانعاندارى دا قانشاما.
ساعادات اعا جاستارعا عانا ەمەس, اعا بۋىن – بىزدەرگە دە ۇلگى-ونەگە بولا ءبىلدى. 1942 جىلى اسكەر قاتارىنا شاقىرىلعان ول نەمىس-فاشيستەرىنە قارسى 1-بەلورۋس, سولتۇستىك كاۆكاز, ۋكراينا, مولداۆيا, پولشا, گەرمانيا مايداندارىندا سوعىستى, باسىنان كوپتەگەن قيىندىقتار وتكەردى. سوعان قاراماستان, ەشقاشان داۋىس كوتەرمەيتىن. قانداي جاعدايدا دا بايسالدى ءارى ۇستامدى قالپىنان ءبىر تانعان ەمەس.
باقيلىق ساپارعا اتتانعان ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءبىزدىڭ جادىمىزدا ءاردايىم ساقتالادى. وتباسىنا, تۋعان-تۋىسقاندارىنا شىن جۇرەكتەن شىققان كوڭىلىمدى بىلدىرە وتىرىپ, اعامىزدىڭ جاتقان جەرى ءجاننات بولسىن دەگىم كەلەدى.
مۇحتار التىنباەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى,
بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى.
باقۇل بول, باتىر اعا
ساعادات اعامىز 22 جاسىندا قان كەشكەن الاپات سوعىسقا قاتىسىپ, باتىر اتاعىن الىپ, جاۋدى بەرلينگە دەيىن تۇرە قۋىپ, فاشيستەردىڭ ورداسىن تالقانداعان باتىر ەدى. ودان كەيىن اسكەري قىزمەتكە كوپ ەڭبەك ءسىڭىرىپ, سوناۋ كەڭەس وداعى كەزىندە گەنەرال-لەيتەنانت اتاعىن العان.
بۇل كىسىنىڭ ەرەكشە ەڭبەگى – ەلىمىز ەگەمەن بولىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن تىكتەگەن تۇستا مەملەكەتتىلىكتىڭ ءبىر تىرەگى قارۋلى كۇشتەردىڭ قالىپتاسۋى مەن نىعايۋىنا بەلسەنە قاتىسىپ, 73 جاسىندا جاس جىگىتتەي جۇلقىنا ۇمتىلىپ وتاندىق اسكەر قۇرۋدىڭ جۇمىسىنا كوپ ەڭبەك ەتتى.
ول ۋاقىتتا مەن پرەزيدەنت اپپاراتىنىڭ قورعانىس بولىمىندە مەڭگەرۋشى بولىپ قىزمەت ەتتىم. سوندا ساعادات اعامنىڭ ماعان ايتقانى: «كيم ءىنىم, ماڭايىڭا جاقسى جىگىتتەردى جيناپ, قورعانىس ءىسىنىڭ كەلەشەگى بولۋى ءۇشىن جانە اسكەرىمىز مىعىم بولۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتاردى جاز. بىزگە اسكەري دوكترينا كەرەك. مەن اسكەري پراكتيكا جونىنەن جۇمىستانايىن, سەن اسكەري تەوريا بارىسىن بەكەمدە. ءسويتىپ, ەلىمىزدىڭ قورعانىسىن نىعايتايىق», دەگەن ەدى.
ول كىسىنىڭ حالىققا بەلگىلى مىنەزى – وتە بايسالدى, ۇستامدى, ءار ءسوزىن ويلاپ سويلەيتىن اقىلماندىعى بولاتىن. حالقىنىڭ الدىندا اسا ابىرويلى ەدى. ەلىمىز ەگەمەندىگىن ناقتىلاي تۇسكەن تۇستا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالقىنا جاساعان قىزمەتىن ەسكەرە وتىرىپ ساعادات اعامىزعا حالىق قاھارمانى دەگەن اتاقتى جانە سول اتقا لايىق ءنومىرى ءبىرىنشى كۋالىكتى تابىس ەتتى. بۇل دەگەنىڭىز باتىرعا قۇرمەت, ەلىن سۇيگەن ەرگە قۇرمەت, ەڭبەگى ارتقان ازاماتقا قۇرمەت!
ساعادات اعا كوپ جاستارعا ۇلگى بولدى, كوپتەگەن شاكىرتتەرىن گەنەرال اتاعىنا جەتكىزدى. ول كىسى قاشاندا وزىنەن كەيىنگى بۋىنعا «سەندەر جاسسىڭدار, قاشاندا ءبىر شەشىم قابىلدار بولساڭدار ەلىمنىڭ ەرتەڭىنە سەبى تيەدى دەپ ويلانىپ بارىپ شەشىم ەتىڭدەر. ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى سەندەردىڭ قولدارىڭدا, اتا-بابامىز اڭساپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ تۋىن بيىك جەلبىرەتىڭدەر», دەپ اعالىق, اكەلىك اقىلىن ايتىپ وتىرۋشى ەدى.
جۋىردا عانا پرەزيدەنت ورتالىعىنىڭ اۋرۋحاناسىندا جاتقانىندا ءبىر توپ ىنىلەرى الدىنا كەلىپ, دەنساۋلىعىن سۇراپ, ىنىلىك ىزەتپەن قامقور كوڭىلىمىزدى ءبىلدىرىپ شىققان ەدىك. دەنساۋلىعىڭىزدى كۇتىڭىز, حالقىڭىزعا ءسىز كەرەكسىز دەپ كىشىلىك كورسەتكەن ەدىك. مىنە, بۇگىن ەل بولىپ ەسىل ەر ءۇشىن قايعى جۇتىپ وتىرمىز.
الدىڭىز جارىق, ارتىڭىز كەنىش بولسىن, اعا! حالقىڭىز ءسىزدى ەشقاشان ۇمىتپايدى.
باقۇل بول, باتىر اعا.
كيم سەرىكباەۆ,
پولكوۆنيك, اسكەري عىلىمدار دوكتورى.
ورەسى بيىك ءور تۇلعا
ساعادات قوجاحمەت ۇلىنىڭ ءومىرى, كەلبەتى, ءجۇرىس-تۇرىسى, تۇرپاتى, ءسويلەگەن ءسوزى, مىنەز-قۇلقى, بۇكىل بولمىسى جاۋىنگەرلىكتىڭ, اسكەري ءتارتىپ پەن قالتقىسىز قىراعىلىقتىڭ, باتىلدىق پەن باتىرلىقتىڭ, ادىلدىك پەن تازالىقتىڭ, تالاپشىلدىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ, مىزعىماس وراسان وتانشىلدىقتىڭ ۇلگىسى ەدى.
جيىرمادان جاڭا اسقان كەزىندە وتانىن قورعاۋ جولىنداعى
