ساپالى جولدىڭ ۇلەسى ارتادى
رەسپۋبليكانىڭ ماڭىزدى ونەركاسىپ, تۋريستىك جانە مادەني ورتالىعى – شىمكەنتتە توتەنشە جاعداي كەزىندە دە قۇرىلىس جۇمىستارى سايابىرلاعان جوق. كەرىسىنشە, كارانتين قۇشاعىنداعى قالا كوشەلەرىندەگى تىنىشتىقتى ءساتتى پايدالانعان جەرگىلىكتى بيلىك شاھارداعى بىرقاتار جول بولىگىنە جوندەۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتى.
كوشەدەگى كولىك قوزعالىسىنىڭ ازدىعى مەن جۇرتتىڭ جاپپاي ۇيدە وتىرعان ءساتىن پايدالانعان سالالىق مەكەمەلەر ويدىم-ويدىم, شاڭداعى شىققان كوشەلەرگە اسفالت توسەپ تاستادى.
قالا اۋماعىندا ءجۇرىپ جاتقان قارقىندى جول سالۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا باسا ءمان بەرگەن شاھار باسشىسى مۇرات ايتەنوۆ قايناعان ەڭبەك الاڭىنا بارىپ, قۇرىلىس بارىسىمەن تانىسقان بولاتىن.
«قالانىڭ ورتالىعىندا تۇرساق تا تالايدان بەرى توپىراق كەشىپ ءجۇر ەدىك. ەندى مىنە, كوشەمىزگە اسفالت توسەلىپ, سۋ اعاتىن ارىقتار سالىنۋدا. بۇعان, اسىرەسە بالالارىمىز قاتتى قۋاندى. كوشەمىزدىڭ اجارى كىردى. بۇل ءۇشىن قالا تۇرعىندارىنىڭ اتىنان العىسىمىز شەكسىز», دەدى سامال-2 شاعىن اۋدانىنداعى سەيىتوۆ كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى قالا اكىمىمەن جۇزدەسۋىندە.
جىل سايىن تۇرعىنداردىڭ باس اۋىرتاتىن ماسەلەسى دە وسى جول ساپاسى ەدى. شىمكەنت قالاسىندا اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2 977 شاقىرىمدى قۇراعانىمەن, اسفالت-بەتون جولدىڭ ۇلەسى (59,1 پايىز) ءالى دە تومەن. ال شاعىل تاس جول 1107 شاقىرىمدى قۇرايدى, تۇرعىندار ءالى كۇنگە دەيىن 111,5 شاقىرىم توپىراق جولمەن قاتىناپ ءجۇر. جىل باسىنداعى ەسەپتى كەزدەسۋدە وسىنداي دەرەكتەردى ورتاعا سالعان اكىم شاعىل تاس, توپىراق جولدار مەن ىشكى ورامدىق كوشەلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا جوندەۋدەن وتكىزەتىنىن جەتكىزگەن ەدى. بۇگىنگى شارۋا سونىڭ دالەلى دەسەك تە بولادى.
بىلتىر اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن دامىتۋ ماقساتىندا شاھاردا 223,7 شاقىرىم (221 نىسان) جول بولىگى مەن كوشەلەردە جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, ساپالى جولداردىڭ ۇلەسى جىل قورىتىندىسى بويىنشا 56,5 پايىزعا جەتتى. قازىرگى تاڭدا, قالانىڭ ماگيسترالدى جولدارىنىڭ 75 شاقىرىمىندا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ونىڭ ىشىندە قوناەۆ داڭعىلىنىڭ جالعاسىنىڭ قۇرىلىسى مەن اينالما جولىنىڭ قايتا قۇرۋ جۇمىستارى قامتىلعان.
ءىرى جوبالار قالادان شىعاتىن بارلىق باعىتتاردى قامتىپ وتىر. ماسەلەن, تاشكەنت, تۇركىستان جانە الماتى باعىتتارىنا شىعاتىن جولدار جەلىسىنە قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. كولىك اعىنىن وتكىزۋ قابىلەتى زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس اۆتوموبيل جولدارى 2023 جىلعا دەيىن پايدالانۋعا تاپسىرىلادى.
بۇگىنگى تاڭدا قالادا جالپى 2 601,6 شاقىرىم ىشكى ورام كوشەلەر بار, 2019 جىلى وسى كوشەلەردى كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋ, شاعىل تاس توسەۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتەن 3 264,4 ملن تەڭگە ءبولىندى.
ەندىگى ءبىر ماسەلە – قالا, اۋدانداردى قوسىپ تۇراتىن كوپىرلەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. بۇگىندە شاھاردىڭ كورشىلەس وبلىس, قالالارمەن شەكتەسەتىن بولىكتەرى مەن قالا ىشىندە جالپى 36 كوپىر بار. ونىڭ 5-ءۋى اپاتتىق جاعدايدا. ەت كومبيناتى ماڭىنداعى, لەنگەر تاس جولى جانە ا-2 جولىنداعى 3 كوپىردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ال ماياتاس پەن توعىس شاعىن اۋدانى ماڭىنداعى 2 كوپىر وتكەلىنە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ, بيىل كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
ءساۋىردىڭ سوڭعى كۇندەرى قالاداعى گاگارين كوشەسى مەن رەسپۋبليكا داڭعىلىنداعى جۇمىس قارقىنى ۇدەي ءتۇستى. شاھارعا كىرەبەرىستەگى ورتالىق داڭعىلدى ارالاعان قالا باسشىسى مەردىگەرلەرگە ءبىرىنشى كەزەكتە ساپاعا ءمان بەرۋدى تاپسىردى. كارانتين كەزىندە جۇمىسشىلاردى بارلىق ساقتىق شارالارىن ساقتاي وتىرىپ جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. سونداي-اق مەردىگەر مەكەمەلەردىڭ جاۋاپتى باسشىلارىنا ت.رىسقۇلوۆ كوشەسىنىڭ «سامال» بازارى ماڭىنداعى قوس قاپتالىنا جاياۋ جولدار مەن سۋاعار سالۋ جۇمىسىن رەتكە كەلتىرىپ, اينالاسىن جاسىل جەلەكپەن كومكەرۋدى تاپسىردى.
بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن قاداعالاۋ ماقساتىندا قۇرىلىس الاڭدارىندا ارنايى باقىلاۋشىلار قوسىنى جاساقتالعانىن ايتا كەتەيىك. جول قۇرىلىس ساپاسىن بارلىق تالاپتارعا ساي جۇرگىزۋ ءۇشىن قۇرىلىس باسىندا باقىلاۋشىلار كۇندەلىكتى ساراپتاما جۇرگىزۋدە. اكىم جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى دا قۇرىلىس بارىسىن تىكەلەي قاداعالاپ وتىرۋعا شاقىردى.
ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەندەي, شاھارداعى جول ساپاسىن دامىتۋ ماقساتىندا 417,6 شاقىرىم جولدىڭ قۇرىلىس-جوندەۋ جۇمىستارىنا بيىل بيۋدجەتتەن 25,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 5,1 ملرد تەڭگەسى رەسپۋبليكالىق قازىنادان بولسا, قالعانى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن ءبولىندى. ناتيجەسىندە 294 شاقىرىم جول مەن 6 كوپىر جانە 1 جولايرىق پايدالانۋعا بەرىلەدى.
ءۇش جىلدا ماسەلە تولىق شەشىلەدى
بۇل ۋادەنى شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى م.ايتەنوۆ اباي اۋدانىنداعى قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تانىسىپ, تۇرعىندارمەن كەزدەسۋىندە ايتتى. شاھار باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, الداعى ءۇش جىلدا شىمەنتتە جول ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تابادى. بيىل قالا شەتىندەگى توپىراق جولدارعا شاعىل تاس توسەلەدى.
«ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ شىمكەنت قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. بيىل قازىنادان ميلليوندى قالاعا 440 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. قارالعان قاراجات ماقساتتى يگەرىلۋى قاجەت. بۇل ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتىپ, بارلىق سالانىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ءبىز بار كۇش-جىگەرىمىزدى قالانىڭ دامۋىنا جۇمساپ جاتىرمىز», دەدى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدە مۇرات ايتەنوۆ.
اۋماعى 49 704 گەكتاردى قۇرايتىن اباي اۋدانىندا 323 مىڭعا جۋىق تۇرعىن بار. 34 شاعىن اۋدان مەن تۇرعىن الاپتىڭ 10-ى 2014 جىلى بۇرىنعى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان قالاعا وتكەن-ءدى. بۇگىندە تازا اۋىز سۋمەن قامتۋ كورسەتكىشى 78,5 پايىزدى قۇرايتىن اۋداندا ناقتى جۇمىستار قولعا الىنىپ, 5 تۇرعىن الاپتى اۋىز سۋمەن قامتيتىن ماگيسترالدى سۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى جۇرۋدە.
سونداي-اق جاڭاتالاپ, قىزىلجار, يگىلىك, تاۋەلسىزدىككە - 20 جىل, كوكبۇلاق, ىنتىماق-2, سولتۇستىك ساياجايداعى 7232 ۇيگە اۋىز سۋ جۇيەلەرى تارتىلۋدا. جوسپارلى جۇمىستار اياقتالسا, اۋدان حالقىنىڭ 86 پايىزى تازا اۋىز سۋمەن قامتىلاتىن بولادى.
بيىل اباي اۋدانىنداعى 49 كوشەنى جوندەۋگە بيۋدجەتتەن 1 099,6 ملن تەڭگە قارجى قارالىپ, جوندەۋ جۇمىستارى قارقىن الۋدا. سوڭعى 10 جىلدا اۋدانداعى 219 اۋلاعا بالالاردىڭ ويىن الاڭى مەن 50 سپورت الاڭى سالىندى. تەك وتكەن جىلى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا 45 اۋلاعا ويىن الاڭى تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى.
بيىل 41 اۋلاعا بالالار الاڭىن سالۋعا – 637,4 ملن, 8 سپورت الاڭىن ورناتۋعا 131,5 ملن تەڭگە قارجى ءبولىنىپ, جۇمىس باستالدى. وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستارمەن تىڭعىلىقتى تانىسقان قالا باسشىسى اباي اۋدانىندا اۋقىمدى جۇمىس بار ەكەنىن ايتىپ, قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان بارلىق نىسانداردىڭ ساپاسىن ۇنەمى باقىلاۋدا ۇستاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
«ساۋلە» شاعىن اۋدانىنا قاراستى 276-ورامداعى تۇرعىندار دا جول ازابىن تارتىپ كەلەدى. كۇنى كەشە ازاماتتاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا ناقتى جاعدايمەن تانىسقان قالا اكىمى «ساۋلەدەگى» 276-ورامعا بيىل جول توسەلەتىنىن جەتكىزدى. الداعى ۋاقىتتا 6 كوشەگە تاس توسەلىپ, جارىق پەن اۋىز سۋ رەت-رەتىمەن تارتىلادى. اتالعان ورامدى ارالاپ كورگەن قالا اكىمى م.ايتەنوۆ وسىلاي دەدى.
«جىل باسىندا حالىق الدىنداعى ەسەپتى جيىندا جول ماسەلەسىنە بايلانىستى كوپ ەسكەرتپە ايتىلعان ەدى. ءبىز ۋادەمىزدى ورىندايمىز», دەدى قالا باسشىسى.
«جالپى بۇل ورام قالا قۇرامىنا ەنگەن 41 ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى. باستاپقىدا ءتىپتى توپىراق جول دا بولعان جوق. ەلەكتر جەلىسىن جۇرت شاما-شارقىنشا وزدەرى تارتىپ العان ەدى. اۋىز سۋدى تاسىپ ىشەتىنبىز. قالا اۋماعىنا ەنىپ, سۋعا جارىدىق», دەيدى ورامنىڭ توبە ءبيى ەرەجەپ شەرمەتوۆ.
بۇگىندە ورامعا ەلەكتر باعانالارى تارتىلىپ, اۋىز سۋ مەن جولدىڭ قۇجاتى ازىرلەنگەن. مۇنداعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەر بيىل شەشىلمەك. كەزىندە تاس توسەلمەي قالعان كوشەلەر دە تىركەۋگە الىنۋدا.
«قالاداعى جول جوندەۋ جۇمىستارىنا بيىل قازىنادان قوماقتى قاراجات ءبولىندى. ونى ۋاقىتىندا ءارى ماقساتتى يگەرۋىمىز قاجەت», دەگەن قالا باسشىسى شىمكەنت قالاسىنىڭ اۋماعىنا ەنگەن 41 ەلدى مەكەننىڭ ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى قايتا قارالاتىنىن ايتتى.
ساپار اياسىندا م.ايتەنوۆ ۆودوپيانوۆ كوشەسىندە وتكەن جىلى ورتەنگەن ءۇيدىڭ ورنىنا سالىنىپ جاتقان 85 پاتەرلى ءۇيدىڭ قۇرىلىسىمەن تانىستى. تاپسىرىس بەرۋشى «شىمكەنت» اكك» اق مەن مەردىگەر «وتاۋ ستروي» كومپانياسىنا قۇرىلىس جۇمىستارىن قالا كۇنىنە وراي اياقتاپ, باسپانا كىلتىن تۇرعىندارعا ۋاقىتىنان ەرتەرەك تابىستاۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى قارقىندى
شاھار جان-جاقتى حالىقارالىق بايلانىس ورناتۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە زاماناۋي تەحنيكالىق تالاپتارعا ساي اۋەجاي مەن تەمىر جول ۆوكزالى قاجەت-اق. الايدا ءۇشىنشى مەگاپوليس مارتەبەسى بەرىلگەن شاھاردا بۇل تالاپتاردىڭ تابانى تايعاناقتاپ تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
ۇلى جىبەك جولى بويىنداعى ءىرى تۋريستىك كەرۋەننىڭ تۇستەنىپ وتەر تۇسى سانالاتىن شىمكەنت ءۇشىن اتالعان جولاۋشىلار تاسىمالى قۇرىلىسىن دامىتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا. سەبەبى قالاعا كەلەر ينۆەستور مەن تۋريست ءۇشىن جاعىمدى «كليمات» قالىپتاستىراتىن «قاقپا» اۋە جولىمەن جانە شويىن جولمەن تىكەلەي قابىسىپ جاتىر.
وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن شىمكەنتتەگى حالىقارالىق اۋەجاي اۋماعىندا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالىن سالۋ باستالعان بولاتىن. بۇل جۇمىستار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شىمكەنت قالاسىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارى نەگىزىندە جۇزەگە اسۋدا.
قازىرگى تاڭدا وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 2000 جولاۋشىنى قۇرايتىن تەرمينالدىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنىڭ العاشقى كەزەڭى اياقتالدى.
ەكىنشى كەزەڭنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن «اليانس كونتراكت قۇرىلىس» جشس جۇزەگە اسىرۋدا.
قۇرىلىس جۇمىستارىنا 110 جۇمىسشى, 10-عا جۋىق ارنايى تەحنيكا تارتىلعان. بۇگىندە ەكىنشى كەزەڭ بويىنشا جۇمىستاردىڭ 43 پايىزى ورىندالدى. بۇدان بولەك اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن جولاۋشىلاردىڭ جۇك جابدىقتارىن جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالسا, ليفتىلەر مەن ەسكالاتورلاردى جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىم تۇزىلۋدە. بولاشاقتا اۋە كەمەلەرىنە ارنالعان پەرروندى كەڭەيتۋ جوسپاردا بار. تەرمينالعا اپاراتىن جاڭا جول مەن ينجەنەرلىك قۇرىلىم, اباتتاندىرۋ جۇمىستارى دا بىرگە اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.
جاۋاپتى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تەرمينالدىڭ قۇرىلىسى وسى جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى.
30 جىلدان كەيىن ورناتىلعان ويىن الاڭى
قالا ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىندارعا دەمالىس, كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلاي ءبىلۋى قاجەت. سوندا عانا حالىق ءوزىن جايلى سەزىنەدى. وعان كوپ دۇنيەنىڭ قاجەتى شامالى. كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلاسىندا اياق بۇگىپ وتىرار ورىندىقتار مەن بالدىرعاندار وينايتىن شاعىن ويىن الاڭدارى بولسا جەتكىلىكتى. مىنە, كۇندەلىكتى جۇمىستان شارشاپ كەلگەن تۇرعىندارعا كەرەگى دە وسى.
دەگەنمەن قالاداعى كەيبىر ەسكى كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا مۇنداي مادەنيەتتىڭ بەلگىسى دە جوق ەكەنى شىندىق. جەكە قابىلداۋىندا قالالىقتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرىن تىڭداعان شاھار باسشىسى وسى ماسەلەگە تىكەلەي ءوزى ارالاستى. وسىلايشا 30 جىلدان بەرى اۋلاسىندا بالالار الاڭى بولماعان كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا قۇرىلىس جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.
ء«تىپتى ەسىك الدىنداعى وتىراتىن ورىندىقتار دا قيراپ قالعان ەدى. ەندى مىنە, اۋلامىز جايناپ تۇر. بالدىرعاندار تۇرماق, قاريالاردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. ايتار العىسىمىز شەكسىز», دەدى قالا اكىمىمەن جۇزدەسكەن «قاراسۋ» شاعىن اۋدانىنداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ ءتورايىمى ليۋدميلا روزانوۆا.
«انىعىندا, قالا اۋماعىندا اۋلالاردى اباتتاندىرۋ, ويىن الاڭدارى مەن ارقالى ورىندىقتار ورناتۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. الايدا كەيبىر مادەنيەتى تومەن جانداردىڭ كەسىرىنەن بۇزىلىپ, قيراپ قالادى», دەيدى ءال-فارابي اۋدانى اكىمدىگىنىڭ جاۋاپتى ماماندارى.
جۇرگەن ورتاسىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ساپاعا ءمان بەرەتىن م.ايتەنوۆ ءال-فارابي اۋدانىنىڭ اۋماعىندا سالىنىپ جاتقان بالالار الاڭشاسىنىڭ قۇرىلىسىمەن تانىسقان ساتتە دە وسى تاقىرىپقا قايتا سوقتى. مەردىگەر كومپانيانىڭ وكىلدەرىنە تۇرعىنداردىڭ ۇيىندە وقشاۋلانۋدا وتىرعان ءساتىن ۇتىمدى پايدالانىپ, قۇرىلىستى ۋاقتىلى ءارى ساپالى اياقتاۋدى جۇكتەدى.
ءبىر قۋانارلىعى, قۇرىلىسقا قاجەتتى زاتتاردىڭ بارلىعى – وتاندىق ونىمدەر. ءتىپتى ويىن الاڭىنا توسەلەتىن رەزەڭكە توسەنىشتىڭ ءوزى شىمكەنتتە جاسالادى ەكەن.
قالانىڭ ورتالىعى سانالاتىن ءال-فارابي اۋدانىنداعى 672 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي الدىندا 400 اۋلا بار. ونىڭ باسىم بولىگىنە بالالار الاڭى سالىنعان. ال 161-ىنە ەندى قاجەتتىلىك تۋىنداپ وتىر.
وسىعان وراي, بيىل اۋدان بويىنشا 100 بالالار الاڭى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا سالىنسا, قالعان
61-ءىنىڭ قۇجاتى قارالۋدا. بۇعان قوسا ءار اۋلاعا سپورت الاڭشاسى دا ورناتىلماق.
اۋدان اكىمى عابيت ماۋلەنقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋداندا 15 گۇلزار مەن اللەيا سالۋ جۇمىستارى دا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر.
شىمكەنت
