90-جىلداردىڭ باسىندا كەڭەس وداعىنا قارايتىن ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىك الىپ, ەگەمەندى مەملەكەت قۇرا باستاعان العاشقى جىلدارى وڭايعا تۇسكەن جوق. كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋى, اسىرەسە, تاجىك ەلىنە اۋىر ءتيدى, تاۋەلسىزدىك العان بويدا باستالعان ازاماتتىق سوعىس مىڭداعان جازىقسىز ادامنىڭ ءومىرىن قيدى. تاۋلى ايماقتا ورنالاسقان ەلدىڭ ارعى بەتىندە ۇزاققا سوزىلعان سوعىس ءورتى باسىلماعان اۋعانستان تۇردى. تاجىك-اۋعان شەكاراسى ارقىلى ەسىرتكى مەن قارۋدىڭ توقتاۋسىز ءوتۋى تاجىكستانعا عانا ەمەس, بۇرىنعى كەڭەس وداعىنداعى ەلدەردىڭ دە قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىردى. ەكى مىڭنان استام شاقىرىمعا سوزىلعان شەكارانى كۇزەتۋ تاجىكستان مەملەكەتى ءۇشىن ورىندالماس مىندەت بولاتىن.
شۇعىل تۇردە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن بىرلەسكەن كۇش قاجەتتىلىگى تۋدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى باسشىلارىنىڭ شەشىمىمەن شەكارانىڭ تاجىك-اۋعان ۋچاسكەسىن قورعايتىن كۇش قۇرىلدى. رەسەي فەدەراتسياسى 201-ءشى موتواتقىشتار ديۆيزياسىن جىبەرسە, قىرعىزستان مەن وزبەكستان دا ءوز اسكەري بولىمشەلەرىن اتتاندىردى. قازاقستاننىڭ جەكە قۇراما اتقىشتار باتالونى قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ, شەكارا قىزمەتىنىڭ جانە ىشكى اسكەر بولىمشەلەرىنەن جاساقتالدى.
ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ۇلانى تاجىكستانداعى تاۋلى باداحشان جەرىندەگى وزدەرىنە تاپسىرىلعان شەكارا بولىگىن كۇزەتۋ مىندەتىن ابىرويمەن اتقارا ءبىلدى.
1995 جىلى كوكتەمدە قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇرىنعى ىشكى اسكەرلەر, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا بىتىمگەرلىك ماقساتتا قىزمەت اتقارۋ بارىسىندا ناعىز شايقاسقا ءتۇستى.
7 ءساۋىر كۇنى پشيحاۆر شاتقالىندا قازاقستان ىشكى اسكەرىنىڭ جەتىنشى قۇراما روتاسى سودىرلاردىڭ تۇتقيىلدان جاساعان شابۋىلىنان وت پەن وقتىڭ قۇرساۋىنا ءتۇسىپ قالدى. جاۋدىڭ كۇشى باسىم بولعان ۇرىستا 17 اسكەري قىزمەتشى وققا ۇشىپ, 33-ءى جارالاندى. اۋعان جاعىنان شابۋىل جاساعان سودىرلار ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە تاجىكستان اۋماعىنا ءوتىپ كەتۋدى جوسپارلاعان ەدى. الايدا, قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەر جويقىن تويتارىس بەرىپ, بەس ساعاتتىق قارۋلى قاقتىعىستان كەيىن شابۋىلشىلار كەرى شەگىنۋگە ءماجبۇر بولدى.
ەرلىك ۇمىتىلمايدى. بىراق ونىڭ قۇنى دا تىم قىمبات. 1995-ءتىڭ كوكتەمىندە ەرلىك كورسەتكەن جەتىنشى روتانىڭ 17 ساربازى ماڭگىلىك جاس قالپىندا قالدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 17 ساربازدىڭ بەسەۋىنە ءىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنى, ون ەكىسىنە «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى, سونداي-اق باتىر بوزداقتىڭ بارىنە رەسەي تاراپىنان دا «زا وتليچيە ۆ سلۋجبە» مەدالى قازا بولعان سوڭ بەرىلدى.
جاقىندا تاجىك-اۋعان ارداگەرى دوسىمحان جاحانوۆپەن شەكارادا بولعان شايقاس تۋرالى اڭگىمەلەسكەن بولاتىنبىز.
كەيىپكەرىمىز جامبىل وبلىسى تالاس اۋدانىنىڭ سەيىلبەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1994 جىلى 10 ماۋسىمدا اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, ازاماتتىق بورىشىن شىمكەنت قالاسىنداعى ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ 5485 اسكەري بولىمىندە اتقارادى. 1995 جىلى 3 ناۋرىزدا تاجىكستان ەلىنە اتتانادى. ارادا ءبىر اي وتكەندە 7 ساۋىردە پشيحاۆر شاتقالىندا سودىرلاردىڭ شابۋىلىنا تاپ بولادى.
– اتاقتى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» دەگەن شىعارماسى بار ەمەس پە؟! سول كۇن ءبىز ءۇشىن شىنىندا دا عاسىردان ۇزاق بولدى. شابۋىلعا تاپ بولامىز دەپ ەشكىم ويلاماسا كەرەك. بيىكتە بەكىنىپ العان سودىرلار ءبىزدىڭ كولونانى اتقىلادى. جاۋىنگەرلەردىڭ ەرجۇرەكتىلىگى مەن كومانديرلەردىڭ قايسارلىعىنىڭ ارقاسىندا كوپ جاۋىنگەر امان قالدى. سولاردىڭ ءبىرى مەنمىن, – دەيدى دوسىمحان.
1995 جىلدىڭ كۇزىندە تۋعان اۋىلىنا ورالعان كەيىپكەرىمىز ءوز مەكتەبىنە جۇمىسقا ورنالىسادى. مەكتەپتىڭ شارۋاشىلىق سالاسىن دوڭگەلەتەدى. مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ شارۋاشىلىق جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارادى. قازىرگى كەزدە اۋىلدىڭ مادەنيەت ءۇيىنىڭ ادىسكەرى بولىپ قىزمەتىن جەمىستى جالعاستىرۋدا.
– اراعا 25 جىل سالىپ كوپ نارسەنى قايتا ويلانۋعا بولادى. بۇل وقيعا ءبىزدى تولىقتاي وزگەرتتى. ءومىردىڭ قانداي قىمبات ەكەنىن تۇسىندىك. ەرلىك تەك جەڭىس ەمەس, ەرلىك – ونەگە. ونى ۇمىتپاي, ۇلىقتاۋ قاجەت. ەرلىك ەستە ساقتالسا, ۇمىتىلمايدى. ۇلتتىق ۇلان باسشىلىعىنا العىسىمىز شەكسىز. 7 ساۋىردە اسكەري بولىمدەردە قازا تاپقانداردى ەسكە الۋ شارالارى وتەدى. وتكەن جىلى «قازبات» كوركەم ءفيلمىن جانە تەلەسەريالىن ءتۇسىردى. ارداگەر رەتىندە اتالعان فيلمدەر كوڭىلىمنەن شىقتى, – دەپ ءوز ويىمەن ءبولىستى دوسىمحان.
بۇگىندە كەيىپكەرىمىز ءتورت بالانىڭ اكەسى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ تاربيە جۇمىسىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. ويتكەنى ءومىر كورگەن ازاماتتىڭ جاس ۇرپاققا ۇيرەتەرى كوپ.
ءيا, ۇرپاقتار اۋىسادى. اسىرەسە, اسكەردەگى جاۋىنگەرلىك مىندەتتى ورىنداۋدىڭ مەرزىمى تىم قىسقا. جىل سايىن اسكەر ورنىنا اسكەر كەلەدى. وزگەرمەيتىن ءبىر عانا نارسە بار, ول – جاۋىنگەرلىك مىندەتتى ورىنداۋعا ادالدىق, ەرلىك ءداستۇرى!..
دارىن سەيتوۆ,
كاپيتان
