اباي • 08 ءساۋىر، 2020

ۇلى مۇرا – ۇلت مۇراتى

82 رەتكورسەتىلدى

پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىل­دىعىنا وراي جاريالانعان «اباي جانە XXI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقا­لاسىندا حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتتەرىنىڭ ءبىرى، ويشىل اقىن اباي اتامىزدىڭ مۇراسىن ۇرپاق تاربيەسىنە پايدالانۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار مەن ءىس-قيمىلعا كوشۋ قاجەت دەدى.

مەملەكەت باسشىسى 5 بولىمنەن تۇراتىن بۇل ماقالاسىنىڭ ءار بولىمىندە اقىن مۇراسىن زەردەلەپ، قاشاندا وزەكتىلىگىن جوعالتپايتىن تەرەڭ مانگە يە ۇستىن رەتىندە قازىرگى ادامزات قو­عا­مىندا قالىپتاسقان ۇدەرىستەرگە ساي باسشىلىققا الىپ قولدانا ءبىلۋ كەرەكتىگىن ايتادى.

«ادام ءومىرى تۇتاسىمەن ءتۇرلى قا­رىم-قاتىناستاردان قۇرالادى. ونسىز ادام قوعامنان ءبولىنىپ قالماق. ال قارىم-قاتىناس مىندەتتى تۇردە ءوزارا جاۋاپكەرشىلىكتى تۋعىزادى. بۇل جاۋاپ­كەرشىلىك قارا باسىنىڭ قامىن بيىك قوياتىن وزىمشىلدىك ارالاسقان كەزدە بۇزىلادى. سوندىقتان اباي: «اقىل، قايرات، جۇرەكتى بىردەي ۇستا، سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن بولەك»، – دەپ ادامعا نۇرلى اقىل مەن ىستىق قايراتتان بولەك جىلى جۇرەك كەرەك ەكەنىن ايتادى. وسى ءۇش ۇعىمدى ول ۇنەمى بىرلىكتە قاراستىرادى، بىراق الدىڭعى ەكەۋى جۇرەككە باعىنۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. بۇل – قازاق حالقىنىڭ ومىرلىك فيلوسوفياسى» – دەپ كەلتىرەدى پرەزيدەنتىمىز.

ء«ومىردىڭ وكىنبەيتىن بار ايلاسى،

ول ايلا – قياناتسىز وي تازاسى.

مەيىرىم، ىنساپ، ادىلەت، ادال ەڭبەك،

تازا جۇرەك، تاتۋ دوس – سول شاراسى» – دەپ عۇلامانىڭ سوزىنە ۇندەس تاعىلىمدى شاكىرتى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى دا ايتادى.

«جاقسى اكە جامان بالاعا قىرىق جىل ازىق بولادى» دەگەن ءسوز بار. ءبىزدىڭ اتالارىمىزدان مۇرا بولىپ قالعان اسىل قاسيەتتەرىمىز كوپ. اۋەلى بويىمىزداعى ۇلتتىق بولمىسىمىز، قوناقجاي، كوپشىل، ادامسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىمىز، وزىق سالت-داستۇرلەرىمىز، جانعا ازىق بەرەر ناقىل ءسوز بەن ماقال-ماتەلدەرىمىز، قالا بەردى تەكتى ونەرىمىز. بۇلاردىڭ قادىرىن بىلە الساق ءيىسى قازاق بالاسى تۇگىلى بارشا ادامزات ۇرپاعىنا قىرىق جىل عانا ەمەس، ماڭگى ازىق بولۋعا قاۋقارلى دەر ەدىم. سەبەبى بۇل مۇرا عاسىرلار سۇزگىسىنەن وتكەن، ۇشى-قيىرى جوق ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن حالىقتى تۇراقتى كاسىبي اسكەرسىز، دانالىقپەن جۇزدەگەن جىلدار بويى بيلەگەن بابالارىمىزدان قالعان وزىق ۇلگى. ارينە حالقىمىزدىڭ باسىنان نەبىر قيلى كەزەڭدەر مەن سىن ساعاتتار ءوتتى. تاريح قويناۋىندا قالعان ول دۇنيەلەردى سارالاپ، بولاشاق كادەسىنە جاراتا ءبىلۋ دە ءبىر عىلىم.

اتا-بابالارىمىزدان قالعان تۇركى ۇلىسىنىڭ بارلىق ۇرپاقتارىنا ورتاق وسىناۋ مۇرانى ءوز انا تىلىمىزدە، قازىر­گى قازاق تىلىندە سويلەتىپ، ءبىزدىڭ زاما­نى­مىزعا جەتكىزگەن ويشىلداردىڭ بىرەگەيى – اباي قۇنانباي ۇلى. سون­دىقتان اباي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ ارقىلى ءبىز ول ءنار العان، سودان ءنار العان دۇنيەلەردى دە وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا دارىتىپ، ەل بولاشاعىنىڭ باياندى بولۋىنا قىزمەت ەتەتىن بولامىز. «ەل بولامىن دەسەڭ بەسىگىڭدى تۇزە» دەمەي مە؟!

اباي ءوزىنىڭ تەرەڭ تاعىلىمدى سوز­دەرىن ەستى اۋەن ىرعاعىنا سالىپ، كوركەم تۇردە جەتكىزىپ كەتكەنى بارشاعا ايان.

ء«اننىڭ دە ەستىسى بار، ەسەرى بار،

تىڭداۋشىنىڭ قۇلاعىن كەسەرى بار.

اقىلدىنىڭ سوزىندەي ويلى كۇيدى

تىڭداعاندا كوڭىلدىڭ وسەرى بار…» – دەگەن ءسوزى، دانانىڭ ادامنىڭ جان قالاۋىن تەرەڭ تۇسىنەتىن بولمىسىن، ونەرپازعا قويار جوعارى تالعام-تالا­بىن ايقىندايدى. قۇرمانعازى اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريا­سى ابايدىڭ مۋزىكالىق مۇراسىن ءار­دايىم ناسيحاتتاپ، زەرتتەپ كەلە جات­قان ۇجىم ەكەنى ءمالىم. بۇل شارۋانى عالىمدارىمىز بەن ونەرپازدارىمىز ۋاقىت تالابىنا ساي، جاڭا كوزقاراسپەن قولعا الىپ جالعاستىرا بەرەتىن بولادى.

حاكىم ابايدىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋدا ونىڭ شاكىرتتەرىن ايتپاۋ مۇمكىن ەمەس، ءتىپتى ولاردى اۋىرا الماۋ قيانات دەر ەدىم. ويتكەنى ادام ۇرپاعىمەن مىڭ جاساسا، «شاكىرتسىز ۇستاز – تۇل»، «ۇستازدان شاكىرت وزار» دەگەن سوزدەر، ۇستازدىڭ ءوز جولىن جالعاستىرۋشى شاكىرتتەرىمەن مىڭ جاسايتىنىن، باعالى ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك.

اباي شاكىرتتەرىنەن ءوزىنىڭ نەمەرە ءىنىسى شاكارىم قۇدايبەردى ۇلىن ەرەكشە اتاپ، ودان قالعان سىرلى سوزدەردى ابايدىڭ تەرەڭ ويلى سوزدەرىمەن ەگىز ءورىپ، ساباقتاستىرا بايانداۋ ۇرپاق تاربيەسى ىسىندە وتە ۇتقىر شەشىم بولارىن ابايتانۋشى عالىمداردىڭ كوپشىلىگى مەڭزەگەن. وسى ەكى عۇلامانىڭ قازاق رۋحانياتىنداعى ورنىن عالىم اعالارىمىزدىڭ ءبىرى: «حاكىم اباي اتامىز بىزگە شاكارىمدەي شىنار ءوسىرىپ بەردى. ءبىز قازىر سول شىناردىڭ جەمىسىن جەپ وتىرمىز» دەپ ءدوپ باسىپ ايتىپ ەدى.

قازىرگى قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەو­لوگياسى وسى مۇرالاردا تۇرعانىنا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ماقالاسىنان كەيىن تاعى دا كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ايتقانداي، سوز­دەن ىسكە كوشۋىمىز كەرەك، اباي اتا­مىز­دىڭ مۇرالارى ارقىلى، وسكەلەڭ ۇر­پاق بويىنا ادامگەرشىلىكتىڭ، ادال­دىق­تىڭ، ەڭبەكقورلىقتىڭ، پاراسات­­تى­لىق­­تىڭ ءدانىن ەگۋ پارىز. ابايدىڭ 175 جىل­­دىق مەرەيتويىنا قوعامدىق سا­نا­­نى جاڭعىرتاتىن، ەلىمىزدىڭ دامۋى­نا سەر­پىن بەرەتىن ءىس-شارا رەتىندە زور ءمان بەرىپ، ناقتى ىسپەن كورسەتۋ – مىن­­دەتىمىز. مۇنداي ۇستانىم ۇلت تاري­حىنا، تۇعىرلى تۇلعالارىنا، سالت-داس­تۇرىنە، ونەرىنە قاتىستى دۇنيەلەردىڭ بارىندە قاتاڭ تۇردە ەسكەرىلۋى كەرەك دەر ەدىم.

 

ارمان جۇدەباەۆ،

قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ رەكتورى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

جۇزدەگەن تۇرعىنعا جۇمىس تابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:44

اۋىلدا سپورت كەشەنى سالىنۋدا

ايماقتار • بۇگىن، 09:28

قحل قىركۇيەكتە باستالادى

سپورت • بۇگىن، 08:09

ستاديونعا بارۋعا رۇقسات

سپورت • بۇگىن، 07:45

ۇقساس جاڭالىقتار