تاڭ قىلاڭ بەرە ەلوردادان شىعىپ, استانا-سەمەي-جيدەباي باعىتىن بەتكە العان اۆتوبۋس اباي ومىرگە كەلگەن كيەلى وڭىرگە جول تارتىپ كەلەدى. الىپتار ەلىنە ساپاردىڭ « ۇلىلار مەكەنىنە ساياحات» اتالۋى دا جۇرەگىمىزگە جىلىلىق ۇيالاتا ءتۇستى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, ەلىمىز بويىنشا سارىارقانىڭ, ياعني, قازاقتىڭ بۇگىنگى استاناسىنىڭ تورىنەن عۇلاما ابايدىڭ تۋعان ەلىنە جول تارتقان ساياحات ساپاردىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىسى – قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ابايتانۋ» عىلىمي-تانىمدىق ورتالىعى. ونىڭ ىشىندە, وسى ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولىپ, وعان كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن, اتالمىش جوبانىڭ جۇگىن ارقالاپ كەلە جاتقان ورتالىق ديرەكتورى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى – الماحان مۇحامەتقاليقىزى.
تاڭ قىلاڭ بەرە ەلوردادان شىعىپ, استانا-سەمەي-جيدەباي باعىتىن بەتكە العان اۆتوبۋس اباي ومىرگە كەلگەن كيەلى وڭىرگە جول تارتىپ كەلەدى. الىپتار ەلىنە ساپاردىڭ « ۇلىلار مەكەنىنە ساياحات» اتالۋى دا جۇرەگىمىزگە جىلىلىق ۇيالاتا ءتۇستى. ەرەكشە اتاپ وتەرلىگى, ەلىمىز بويىنشا سارىارقانىڭ, ياعني, قازاقتىڭ بۇگىنگى استاناسىنىڭ تورىنەن عۇلاما ابايدىڭ تۋعان ەلىنە جول تارتقان ساياحات ساپاردىڭ نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىسى – قازاقستان-رەسەي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «ابايتانۋ» عىلىمي-تانىمدىق ورتالىعى. ونىڭ ىشىندە, وسى ورتالىقتىڭ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولىپ, وعان كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن, اتالمىش جوبانىڭ جۇگىن ارقالاپ كەلە جاتقان ورتالىق ديرەكتورى, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى – الماحان مۇحامەتقاليقىزى.
شىعىستا كۇن ەرتە شىعىپ, ەرتە باتاتىنى بارشاعا ايان. ەرتەڭىنە ەرتەلەتىپ جيدەبايدى بەتكە الىپ, جولعا شىقتىق. قاتارىمىز ابايتانۋشى عالىم, كورگەنى مەن تۇيگەنى مول اقساقال توكەن يبراگيموۆ جانە اقىن اپامىز دامەش ومارباەۆامەن تولىقتى. ۇلىلار مەكەنىنىڭ ءار تاسىن جاتقا بىلەتىن توكەن اقساقال ارىدەن اڭگىمە قوزعاپ كەلەدى. «مىناۋ شاعىل توبەسىنەن شوقان ايگىلى ساپارىن باستاعان… وسى دوڭدە عوي, اقىلبايدىڭ «سۇرعىلت تۇمان دىم بۇركىپتى» شارىقتاتاتىنى. ال, بۇل ءاندى بىرەۋلەر ابايدىكى, دەپ جار سالىپ ءجۇر. شىنتۋايتىندا, بۇل ەكى اۋىز ولەڭنىڭ ءانىن دە, ءماتىنىن دە اقىلباي شىعارعانىن احاتتىڭ جازبالارى راستايدى», دەپ ءبىر قايىردى توكەن قارت. مىنە, جيدەباي باعىتىنا بەت العان جولدا العاش بولىپ توقتاعان ورنىمىز, توكەن اقساقال تىلگە تيەك ەتكەن «شاعىل دالاسى» جولى بولدى.
...قارت سەمەيدىڭ كوكىرەگىن قاق جارىپ, سايىن دالا توسىنەن باتىسقا قاراي تاسپاداي سوزىلعان جول جاتىر. الماحان اپايىمىزدىڭ ايتۋىنشا, م. اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىندا قىستاي قالادا وقۋدا بولعان بالا شاكىرت اۋىلىن اڭساپ, جانىنداعى سەرىكتەرىنە مازا بەرمەي اسىعىس ساپار شەگەتىن جول وسى. ەپوپەيادا ايتىلاتىنداي, سەمەي قالاسىندا اراب, پارسى, ءدىن ساباعىن وقيتىن اباي ءۇش جىلدىق وقۋدىڭ جازعى دەمالىسىنا شىققاندا وسى جولمەن ەلىنە ساعىنا جەتۋشى ەدى عوي. «ءۇش كۇندىك جولدىڭ بۇگىنگى, سوڭعى كۇنىنە شاكىرت بالا بارىن سالاتىن» كەزەڭ كوزىمىزگە جىلىۇشىراي كەتتى. الكۇرەڭ كودە مەن اقسەلەۋى جەلمەن تولقىعان سالقار دالانىڭ ءبارى كوڭىلگە ۇنامدى, ءبارى جۇرەككە جىلى ءتيىپ بارادى. تۋعان جەردىڭ بەل-بەلەستەرى كوزىنە وتتاي باسىلىپ, جۇرەگىن ساعىنىش كەرنەگەن جاس ابايدىڭ الداعى ومىرگە, كۇرەس پەن تارتىسقا, قۋانىش پەن قايعىعا, وي مەن تولعانىسقا تولى تىرشىلىك بەلەستەرىنە ساپار شەگەتىن جولى بۇل. شاكارىم مەن مۇحتار دا ءبىلىم ىزدەپ سەمەيگە, ەلىن اڭساپ شىڭعىسقا قاراي وسى جول ارقىلى سان رەت ءجۇرىپ وتكەن.
شاعىل جولىمەن ارقالىق تاۋىنا قاراي ءبىراز جۇرگەن سوڭ, الدىمىزدا كولدەنەڭ جاتقان اسۋ كورىندى. بۇل – كۇشىكباي كەزەڭى. كۇشىكباي اسۋى – سەمەيدەن 51 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان ارقالىق تاۋىنان اساتىن تۇسى. سەمەي مەن شىڭعىستاۋ اراسىنداعى اباي سان رەت توقتاپ, باسىندا تۇنەگەن بەكەت.
وسى ارقالىق تاۋىنىڭ بيىك توبە باسىندا كۇشىكباي باتىر جەرلەنگەن. ول ورتا ءجۇز, ۋاق رۋىنان شىققان, جوڭعار باسقىنشىلارىنا قارسى كۇرەسكەن بەلگىلى باتىرلاردىڭ ءبىرى. باتىرلىعىمەن قوسا, ناشارعا قايىرىمدى, ادىلدىگىمەن اتى شىققان ادام. اكادەميك جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ: «كۇشىكباي باتىر 21 جاسىندا دۇنيە سالعان ەكەن. ەرتە كۇننەن باتىر اتاعىن العان. سوڭعى كەزدەردە كوزدەگەن ماقساتى قولباسىلىق بولىپ, اياعىندا وعان دا جەتىپ, ەگەسكەن ەلىنەن كەگىن الىپ, ەگەس قىلىپ جۇرگەندە شەشەك شىعىپتى. شەشەك اۋىر شىعىپ, كوپ ۋاقىت قوزعالا الماي جاتىپ قالعان. ەگەسىپ جۇرگەن جاۋلارى باتىردىڭ توسەك تارتىپ جاتقانىن پايدالانعان دەسەدى. دۇشپاندارى باتىردى قاپىدا الماقشى بولىپتى. كەك بۋعان نامىسكەر ەر جارا باسقان جالاڭاش ەتىنە شەكپەنىن جەلبەگەي جامىلا سالىپ, جاۋىنا اتوي بەرىپتى. جەرىن جاۋدان ازات ەتىپ, وسى توبەنىڭ باسىنا جەتكەندە, ات ۇستىندە نايزاسىنا ءسۇي
