بۇگىنگىدەي الەمدىك جاھاندانۋ داۋىرىندە ءاربىر جۇرتتىڭ وزىنە ءتان رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتارى مەن عاسىرلار بويى جيناقتالعان سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپ قازىناسىن جوعالتىپ الماۋ, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايتىن تاريحي كەلبەت-مازمۇنىن قايتا جاڭعىرتىپ, بايىتا وتىرىپ العا اپارۋ مۇراتى قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, دۇنيەجۇزىلىك كەڭىستىكتەگى تۋىستاس حالىقتار اراسىنداعى تاريحي ساباقتاستىق پەن ورتاق مۇرالاردى زەرتتەپ-زەردەلەپ, جيناقتاپ, ودان ارى دامىتۋ ءىسىنىڭ باعاسى دا سونشالىقتى قىمبات.
بۇگىنگىدەي الەمدىك جاھاندانۋ داۋىرىندە ءاربىر جۇرتتىڭ وزىنە ءتان رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتارى مەن عاسىرلار بويى جيناقتالعان سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپ قازىناسىن جوعالتىپ الماۋ, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايتىن تاريحي كەلبەت-مازمۇنىن قايتا جاڭعىرتىپ, بايىتا وتىرىپ العا اپارۋ مۇراتى قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا, دۇنيەجۇزىلىك كەڭىستىكتەگى تۋىستاس حالىقتار اراسىنداعى تاريحي ساباقتاستىق پەن ورتاق مۇرالاردى زەرتتەپ-زەردەلەپ, جيناقتاپ, ودان ارى دامىتۋ ءىسىنىڭ باعاسى دا سونشالىقتى قىمبات.
بۇگىنگى كۇننىڭ ءدال وسىنداي اسا قاجەت مۇددەلەرىنە وراي ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن ومىرگە كەلگەن تۇركى اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى اتقارىپ وتىرعان كەڭ اۋقىمدى جۇمىستاردى وسىناۋ مارتەبەلى ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋىنا قوسىلاتىن اسا ماڭىزدى ءارى ەلەۋلى ۇلەس دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. سونىڭ ءبىر ايعاعى رەتىندە جاقىندا عانا باسپادان شىققان, ءالى سياسى كەۋىپ ۇلگىرمەگەن ەكى ەڭبەكتى ايتۋعا بولار ەدى.
ونىڭ ءبىرى – «تۇركىلىك تاربيە» انتولوگياسى. كولەمى 1000 بەتتەن اساتىن بۇل كىتاپتا بۇكىل تۇركى جۇرتىنا ءتان رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتار تۋرالى عىلىمي-تانىمدىق ماڭىزى تەرەڭ مول ماعلۇمات بەرىلىپ وتىر. كىتاپ 6 تىلدە, دالىرەك ايتقاندا, قازاق, قىرعىز, تۇرىك, ازەربايجان, وزبەك, تاتار تىلدەرىندە ماتەريالدار ۇسىنعان. دەمەك, بۇل انتولوگيادان تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ ارقايسىسىندا بار مۇرالار تۋرالى دەرەكتەر مەن مالىمەتتەردى سول حالىقتىڭ ءوز تىلىندە, ءوز مايەگىن بۇزباي وقي الاسىز دەگەن ءسوز.
ادەتتە, ءاربىر حالىقتىڭ تىنىس-ءتىرشىلىگىندەگى, كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستارىنداعى يگى دە ىزگى سيپاتتار تۋرالى كوپ بىلەتىن ءتارىزدىمىز, ولار تۋرالى ۇنەمى ايتىپ تا جۇرەمىز. اسىرەسە, قازاقتىڭ قوناقجايلىعى, ۇلكەنگە دەگەن قۇرمەتى سياقتى قاسيەتتەردى وزىنەن ءوزى بولۋعا ءتيىس ۇيرەنشىكتى ءىس دەپ قابىلدايمىز.
مىنە, وسى قاسيەتتەر بۇگىنگە دەيىن حالىقتىق پەداگوگيكانىڭ, ۇلتتىق ءتالىم-تاربيەنىڭ ءبىر سالاسى رەتىندە ءسوز بولعانىمەن, ولاردى جيناقتاي قاراستىرۋ, ارقايسىسىنىڭ ءتۇپ تامىرىنا, ەرەكشەلىكتەرى مەن تاعىلىمدىق مازمۇنىنا ءۇڭىلۋ, ولاردى وزگە حالىقتار تۇرمىسىنداعى كورىنىستەرىمەن سالىستىرا, ساباقتاستىرا زەرتتەۋ ماسەلەسى ۇمىت قالىپ كەلە جاتقان دۇنيە ەدى. قولىمىزداعى كىتاپتا, اتىنىڭ ءوزى ايعاقتاپ تۇرعانداي, تۇركىلىك تاربيە ماسەلەسى عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ, ورنىققان تۇتاس قۇبىلىس رەتىندە, جالپى تۇركىتىلدەس حالىقتارعا ورتاق قازىنا رەتىندە تۇڭعىش رەت زەردەلەنىپ, وقىرمان نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر.
كىتاپتىڭ «تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني مۇرالارىنداعى تاربيە تۇرلەرى», «تۇركى حالىقتارىنىڭ تاعىلىمدىق تانىمدارى», تۇركى حالىقتارىنىڭ ۇلى تۇلعالارى مەن ويشىلدارىنىڭ تالىمدىك ويلارى», «جاھاندانۋ داۋىرىندەگى تۇركىلىك تاربيەنىڭ ماڭىزى مەن ماقساتى» اتتى تاراۋلارىندا قامتىلعان عىلىمي, تانىمدىق, ادەبي, فولكلورلىق ماتىندەر مەن تالداۋلار بۇگىنگى تۇركى جۇرتىنىڭ جاستارىن اتا-بابا تاعىلىمدارى رۋحىندا تاربيەلەۋدە اسا زور ءرول اتقارماق.
كىتاپتا تۇركىلىك تاربيە بەرۋدىڭ تاريحي, فيلوسوفيالىق, مادەني, ساياسي جانە يدەولوگيالىق, الەۋمەتتانۋشىلىق العىشارتتارىن قامتىعان تۇتاس تۇجىرىمداماسى بەرىلگەن. ونداعى ماقسات – جاستارعا تۇركىلىك تاربيە بەرۋ ماسەلەلەرىنە كوڭىل ءبولۋدى كۇشەيتۋ, تاربيە مىندەتتەرىن شەشۋدە تاربيەلىك ۇدەرىستەرگە قاتىستى ءىس-شارالاردى ۇيلەستىرىپ وتىرۋ.
تۇركى جۇرتىنىڭ مادەني مۇرالارىنداعى اتا-انانى سىيلاۋ, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت, ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناس, يماندىلىق, ازاماتتىق پارىز, ەڭبەكسۇيگىشتىك, وتانعا جانە تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات, ەل بىرلىگىن ساقتاۋ, قىز بالاعا ءتان يناباتتىلىقپەن ادەپتىلىك, زەردەلى اقىل-وي مەن سۇلۋ سىمبات بولۋى ءتارىزدى ءتالىم-تاربيەلىك ۇستانىمدار تۇركىلىك تاربيەنىڭ ەڭ باستى نەگىزدەرى بولىپ تابىلادى. جاس ۇرپاقتى, مىنە, وسىنداي ونەگە قازىنالارى ارقىلى ادامي قۇندىلىقتارعا باۋلۋ ماسەلەسى تۇركى جۇرتىنىڭ تاريحىنداعى عاسىرلار بويى جالعاسىپ, بايىپ, نىعايىپ كەلە جاتقان ۇلى مۇراتتاردىڭ قاتارىندا سانالادى. تۇركىلەر ءاربىر ۇلتتىڭ ءوزىن ءوزى ۇلت رەتىند
