ءتۇبى ءبىر, تامىرى ورتاق قازاق پەن تۇرىك حالىقتارىنىڭ قارىم-قاتىناستارى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستاندا دا, تۇركيادا دا باۋىرلاس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بايلانىستارىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ءتۇرلى ۇيىمدار مەن ورتالىقتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – استاناداعى يۋنۋس ەمرە اتىنداعى تۇرىك مادەني ورتالىعى. ءبىز اتالمىش ورتالىقتىڭ ديرەكتورى يبراگيم يىلدىرىم مىرزاعا جولىعىپ, قازاق-تۇرىك قارىم-قاتىناسىنداعى ورتالىقتىڭ اتقاراتىن ءرولى جايلى سۇراعان ەدىك.
ءتۇبى ءبىر, تامىرى ورتاق قازاق پەن تۇرىك حالىقتارىنىڭ قارىم-قاتىناستارى جىل وتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستاندا دا, تۇركيادا دا باۋىرلاس مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا بايلانىستارىن نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ءتۇرلى ۇيىمدار مەن ورتالىقتار از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – استاناداعى يۋنۋس ەمرە اتىنداعى تۇرىك مادەني ورتالىعى. ءبىز اتالمىش ورتالىقتىڭ ديرەكتورى يبراگيم يىلدىرىم مىرزاعا جولىعىپ, قازاق-تۇرىك قارىم-قاتىناسىنداعى ورتالىقتىڭ اتقاراتىن ءرولى جايلى سۇراعان ەدىك.
– يبراگيم يىلدىرىم مىرزا, اڭگىمەمىزدى باستاماس بۇرىن ءوزىڭىز تۋرالى ءبىلىپ الساق دەيمىز.
– تۇركيانىڭ يۋزگات دەگەن قالاسىنا جاقىن ورنالاسقان يسكەشە دەگەن اۋىلدا دۇنيەگە كەلدىم. بيىل يسكەشە قالاسى مادەني قالا دەگەن جوعارعى ستاتۋس الدى. تاريحي جەر, يۋنۋس ەمرەنىڭ تۋعان جەرى. انكاراداعى جوعارى وقۋ ورنىندا, تۇركى ءتىلى جانە ادەبيەت بولىمىندە وقىدىم. مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەگەنىمە ون جىل بولدى. 1996 جىلى وتكەن بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەڭىمپاز اتانىپ قازاقستانعا كەلدىم. مۇندا سارىاعاشتا قوجا احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىندە ءدارىس بەردىم. باستاپقىدا قيىنداۋ بولدى. قازىر ءبارى جاقسى.
– مادەني ورتالىققا قالاي كەلدىڭىز؟
– يۋنۋس ەمرە اتىنداعى تۇرىك مادەني ورتالىعى 2010 جىلى اشىلدى. ءبىز ەلشىلىكتىڭ قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيمىز. باستى ماقساتىمىز – ەكى ەلدىڭ حالقىن بۇرىنعىدان دا جاقىنداستىرا ءتۇسۋ. بۇل ورتالىق مەملەكەتتەر اراسىنداعى مادەني كوپىر بولىپ تابىلادى. كورمەلەردى, كونگرەستەر مەن كونفەرەنتسيالاردى, كونتسەرتتەردى, ءتۇرلى مادەني جانە عىلىمي شارالاردى ۇيىمداستىرا وتىرىپ, ءتۇركيالىق مادەنيەتتى تانىتامىز. سونىمەن قاتار, ءتۇرلى سيمپوزيۋمداردى وتكىزۋ ارقىلى ءتۇركيادا قازاق مادەنيەتىن ناسيحاتتايمىز. ءماسەلەن انكارا جانە ىستامبۇل قالالارىندا قازاق كورمەسىن ۇيىمداستىرماقپىز. ءبىزدىڭ ءتۇبىمىز ءبىر دەسەك تە, كوپتەگەن جىلدار بويى ءبىر-ءبىرىمىزدى سونشالىقتى جاقسى تانىماي كەلدىك. تۇركيالىق عالىمدار قازاقستان جايلى بىلگىسى كەلگەندە, اعىلشىن نەمەسە ورىس ءتىلىندەگى دەرەككوزدەرگە جۇگىنەدى. ال ءبىز ولاردىڭ بۇل مەملەكەت جايىندا قازاق تىلىندەگى ادەبيەتتەردەن, تىكەلەي دەرەك كوزدەرىنەن بىلگەنىن قالايمىز. وسىعان وراي ءبىزدىڭ ورتالىق قازاق ادەبيەتىن, ساياسي جانە تاريحي دەرەكتەردى تۇرىك تىلىنە ءتارجىمالاۋ ىسىنە كوپ كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.
ءبىزدىڭ ورتالىق تۇرىكشە ۇيرەنگىسى كەلەتىندەرگە كومەك كورسەتەدى. قىزىعۋشىلىق بار. تۇرىك ءتىلىن مەڭگەرىپ, ىستامبۇلعا, انكاراعا بارىپ جاتقان قازاق جاستارى از ەمەس. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «تۇركى وركەنيەتىنىڭ ەكى ويشىلى: قوجا احمەت ياساۋي مەن يۋنۋس ەمرە» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدىك. وعان قر پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, اكادەميك عاريفوللا ەسىم, ق.ا.ياساۋي اتىنداعى قازاق-تۇرىك حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇرىك ءتىلى مەن ادەبيەتى ءبولىم باسشىسى باحادىر گۇدجۇيەتەر, سۋلەيمان دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وكىلدەرى, مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور ايدار ءابۋوۆ, تۇركى اكادەمياسىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور شاكىر ىبىراەۆ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تۇركىتانۋ كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, سونداي-اق, قر ءدىن ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سوسىن, وقۋشىلار سارايىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ «دالا بالاسىز, بالا ويىنسىز قالماسىن» اتتى II حالىقارالىق ۇلتتىق بالالار ويىندارى فەستيۆالىن وتكىزدىك. التى ءتۇرلى ويىن سايىستارىنا نەگىزدەلگەن فەستيۆال ءۇش كۇنگە سوزىلدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ تاريحىمىزدى, تامىرىمىزدى ءبىلۋىمىز كەرەك. سوندىقتان بالالار ءۇشىن وسىنداي تانىمدىق بايقاۋلاردىڭ بەرەرى كوپ دەپ ويلايمىن.
– ەمرە ورتالىعىندا ءتىل ۇيرەنگىسى, تۇرىك مادەنيەتىن تانىعىسى كەلەتىندەر كوپ پە؟
– اپتاسىنا ءبىر رەت ءبىز وسىندا جينالىپ, تۇرىك كينولارىن كورەمىز. سونداي-اق, تۇرىكتەردىڭ ۇلتتىق بيلەرى ۇيرەتىلەدى. ورتالىقتا قازاقتاردان قۇرىلعان بي توبى دا بار. قىزدار جينالىپ, تۇرىك تاعامدارىن ءپىسىرىپ, ۇلتتىق اسحاناسىن تانىپ جاتادى.
سول سياقتى ءبىز وزدەرىنىڭ زەرتتەۋلەرىمەن, ەڭبەكتەرىمەن ەكى ەلدىڭ اراسىن جاقىنداستىرۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن عالىمدارعا قولداۋ جاسايمىز. ەگەر مەملەكەتتەر دوستاستىعىن نىعايتاتىن, قارىم-قاتىناسىن ودان ءارى كۇشەيتەتىن قىزىقتى جوبالار بولسا ولار ءبىزدىڭ نازارىمىزدان تىس قالمايدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى 8 كۋرسانتتى بىلىكتىلىكتەرىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن تۇركياعا جىبەردىك, وسى سياقتى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «تۋريزم» ماماندىعى بويىنشا وقىپ جاتقان 20 ستۋدەنتتى 3 ايعا تاجىريبەلىك پراكتيكاعا اپارىپ كەلدىك. ستۋدەنتتەرگە جاتىن ورىندارىن سايلاپ, تاماقپەن قامتاماسىز ەتتىك, جالاقىسىن تاعايىندادىق. تۇركيادا تۋريزم وتە جاقسى دامىعان. كەلەسى جىلى ءبىز 100 ستۋدەنتكە وسىنداي تاجىريبەدەن وتۋگە مۇمكىندىك بەرمەكپىز.
ناۋرىز مەيرامىندا ءبىز 10 مىڭ ادامعا ارناپ داستارقان جايدىق, سونىمەن بىرگە, بارلىق ديپلوماتتاردىڭ باسىن قوستىق. ءبىز قازاق جۇرتىنىڭ ناۋرىز مەيرامىن قالاي تويلايتىنىن كورسەتتىك. داستارقان جايىپ, قازاقتىڭ تاعامدارىن قويدىق. ءبىز وسىلايشا شەتەلدىك ديپلوماتتارعا قازاقتىڭ قوناقجايلىلىعىن, ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىزدەگى قازاق مادەنيەتىن تانىتقىمىز كەلدى.
– ورتالىقتىڭ الداعى جوسپارلارىنا دا توقتالا كەتسەڭىز؟
– قازاقستاننىڭ باي مادەنيەتىن تۇرىكتەرگە كورسەتپەكپىز. وعان وتە ءىرى عالىمداردى, وتە تانىمال تۇلعالاردى شاقىرامىز. بۇل وتە ۇلكەن شارا بولادى. ولاردىڭ قازاق حالقى تۋرالى تانىپ-بىلۋىنە جاعداي جاسايمىز. فوتوكورمە ۇيىمداستىرامىز. قايىرىمدىلىق ماقساتىندا وسىندا بىلىكتى دارىگەرلەر مەن حيرۋرگتەردى اكەلمەكپىز. مۇگەدەك ادامدارعا وتا جاساۋدى ۇيىمداستىرىپ, اياعىمەن جۇرە المايتىندارعا ارنايى اربالاردى سىيعا تارتپاقپىز. وسىنداي باسقا دا جوبالاردى قولعا الىپ جاتىرمىز.
– تاعى قانداي ەلدەرمەن بايلانىستارىڭىز بار؟
– يۋنۋس ەمرە اتىنداعى تۇرىك مادەني ورتالىعى ورتالىق ازيادا تەك استانادا اشىلعان. سول سياقتى, ەۋروپا ەلدەرى مەن اقش-تا, مىسىر, سيريا مەملەكەتتەرىندە 15 فيليالىمىز بار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
جانەركە تولەن,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا
ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى.
