سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى ۇسەن سۇلەيمەننىڭ توراعالىعىمەن «قازاقستان ينكليۋزيۆتى قوعام قالىپتاستىرۋ جولىندا» تاقىرىبىندا وتكەن جيىنعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ايگۇل قاپباروۆا مەن دينار نوكەتاەۆا, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا, مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كومەك كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
باسقوسۋ 2015 جىلى راتيفيكاتسيالانعان بۇۇ-نىڭ مۇگەدەكتەر قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىنىڭ ەرەجەلەرىنە قول جەتكىزۋدەگى پروگرەستى باعالاۋدىڭ تاۋەلسىز مونيتورينگتىك تەتىگىن ەلىمىزگە ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاۋعا باعىتتالدى. بۇعان دەيىن باقىلاۋ تەتىگىن قۇرۋ كونۆەنتسيانىڭ 33-2-بابىندا كوزدەلگەن, الايدا حالىقارالىق شارتتىڭ راتيفيكاتسيالانعان ساتىنەن باستاپ قازاقستاندا وسى تەتىكتىڭ قانداي بولۋى ءتيىس ەكەندىگى بويىنشا جان-جاقتى پىكىر الماسۋ وتپەگەن بولاتىن.
دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا كونۆەنتسياعا سايكەس باقىلاۋ تەتىگىنىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل كەڭسەسى جانىنداعى مونيتورينگتىك مەحانيزم جانە جەكە ۇلتتىق مونيتورينگتىك پالاتانى قۇرۋ سياقتى ەكى نۇسقاسى ۇسىنىلدى. قاتىسۋشىلار اتالعان نۇسقانى دا, سونداي-اق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن كوتەرمەلەۋمەن اينالىساتىن ۇلتتىق مەكەمەلەردىڭ مارتەبەسى مەن جۇمىس ىستەۋىنە قاتىستى پاريج قاعيداتتارىنا جاۋاپ بەرەتىن قوسىمشا نۇسقالارىن دا مۇقيات زەردەلەۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
«كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەندەي, ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتىمىزدىڭ قازىناسى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر مەن جەكە جاۋاپكەرشىلىك الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينتسيپتەرى ەكەنىن جانە مەملەكەت وسى مۇقتاجدارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلۋى ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: ء«بىز ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامدار ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر جاساۋعا مىندەتتىمىز» دەگەن بولاتىن. سوڭعى كەزدەرى, ارينە قوعامىمىزدا ينكليۋزيۆتى قوعام, ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ, ينكليۋزيۆتى ەكونوميكا سياقتى ۇعىمدار كوپ قولدانىلىپ ءجۇر. «ينكليۋزيۆ» ءسوزىنىڭ تەرميندىك ماعىناسى – «ىشكە تارتۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. قازاقتا ء«ىش تارتۋ» دەگەن ۇعىم بار. الايدا, ءبىزدىڭ حالىق ەتنو-پسيحولوگيالىق, ەتنو-گەندىك, ىزگىلىك, ادامگەرشىلىك تاجىريبەسىنە سايكەس, بالا ەرەكشەلىكپەن, نە كەمتار بولىپ دۇنيەگە كەلسە, وعان نىشانگۇل, قالدىگۇل, ەلەمەس دەگەن سياقتى ەسىمدەر بەرگەن. مۇنىڭ ءوزى قازاق دالاسىندا ينكليۋزيۆ ۇعىمىنىڭ بار ەكەندىگىن بىلدىرەدى», دەدى دەپۋتات ايگۇل قاپباروۆا.
دەپۋتات «مۇگەدەكتەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن, بۇل وزگەرىستەر الەۋمەتتىك جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, الەۋمەتتىك سالاداعى قىزمەتتەردى جەتىلدىرۋگە, جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا, اقپاراتقا قول جەتكىزۋگە, قۇقىقتىق كومەكتى جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ شىعارماشىلىعىن قولداۋعا باعىتتالعانىن ايتتى.
ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى ۇسەن سۇلەيمەننىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 690 مىڭ مۇگەدەك ادام تۇرادى. بۇل رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 3,8 پايىزىن قۇرايدى. قازاقستان 2017 جىلدىڭ مامىرىندا بۇۇ-نىڭ مۇگەدەكتەر قۇقىعى جونىندەگى كوميتەتىنە مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى بۇۇ كونۆەنتسياسىنىڭ ورىندالۋى جونىندەگى ءبىرىنشى ۇلتتىق بايانداماسىن ۇسىنعانىن ەسكە سالعان ول: ء«بىز كوميتەت مۇشەلەرىمەن جاقىن ارالىقتا ونى تالقىلاۋ مۇمكىندىگىن كۇتىپ وتىرمىز. جەنەۆادا باياندامانى قورعاۋ كۇنىن كوميتەت ءالى بەلگىلەگەن جوق. تاياۋدا ۋاقىتى انىقتالادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار», دەدى.
تالقىلاۋعا حالىقارالىق ساراپشىلار رەتىندە بۇۇ مۇگەدەكتەر قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ماركۋس شەفەر جانە فينليانديادان كەلگەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ باسشىسى تۋوماس تۋرە قاتىستى. سونداي-اق جيىنعا ەقىۇ, بۇۇ دب, بۇۇ اقجكب, سوروس قورىنىڭ جانە قازاقستانداعى اقش ەلشىلىگىنىڭ وكىلدەرى كەلدى. ءوز كەزەگىندە قازاقستانداعى اقش ەلشىسىنىڭ ورىنباسارى تەودور لينگ: «جۇرتشىلىقتىڭ مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتاردىڭ قوعامعا اسەرى مەن ىقپالى تۋرالى كوزقاراستارىن قاتاڭ زاڭدار ارقىلى وزگەرتە الامىز», دەدى.
ءىس-شارا «شىراق» مۇگەدەك ايەلدەر اسسوتسياتسياسى» قب-مەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلدى.
