رۋحانيات • 15 قاراشا، 2019

قياناتقا قارسى تۇرعان گازەت

116 رەتكورسەتىلدى

قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن مارعاسقا تۇلعالارى قىزمەت ەتكەن «Egemen Qazaqstan» گازەتى بيىل ءوزىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن بارىنشا ءسان-سالتاناتپەن اتاپ ءوتىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ باس گازەتى وسى كەزەڭدەردە نەبىر تاريحي ساتتەردى باستان وتكەرگەنى انىق. تالاي ادامنىڭ تاعدىرىنا ارالاسىپ، ادىلەت جولىندا قۇربان بولعان ازاماتتارعا قامقور بولعانى دا راس. ءتىپتى ءبىزدىڭ وتباسىمىزعا قيىندىق تۋعان ساتتە دە كومەككە كەلگەن ەدى بۇل باسىلىم. تاعدىردىڭ جازۋىنا قاراسايشى، بۇگىندە مارقۇم بولعان اكەمنىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرتپالىقتى جەڭىلدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزگەن ەل گازەتىندە قىزمەت ەتۋ باقىتى بىزگە بۇيىرىپتى. ءبىز ءۇشىن بۇل – زور ماقتانىش ءھام جاۋاپكەرشىلىك بولسا كەرەك.


وسى ورايدا عاسىردان عاسىرلارعا قۇلاش ۇرعان گازەتتىڭ مەرەيتويى قارساڭىندا ەسىمىزدە قالعان ءبىر وقيعانى بايانداپ بەرسەك دەپ وتىرمىز.

«ەگەمەنمەن» قارا تانىعاننان بەرى جاقسى تانىس­پىز... 

اكەم عالىمبەك گاكاشا ۇلى تور­عايداعى 1864 جىلى ىبىراي بابامىز نەگىزىن قالاعان مەكتەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇ­عالىمى بولىپ 40 جىل جۇمىس ىس­تەدى. ۇيىمىزگە كۇن قۇرعاتپاي بىر­نەشە گازەت-جۋرنال كەلىپ تۇ­راتىن. باسىلىمدار باستاۋىندا «Egemen Qazaqstan» تۇرعانى انىق. اكەم وقىپ بولعان گازەت-جۋر­نالدارىن ماعان قاراي ىسىرادى. ءارى قاراي مەن وقي باستايمىن... كۇندەگى ادەت – وسى. 6-سىنىپ­تان باستاپ جۋرناليست بولۋدى ارمانداپ جۇرگەندىكتەن بە، ايتەۋىر سول كەزدەردە ءار ماقا­لاعا، ونىڭ قانداي ايدارمەن بە­رىلگەنىنە ەرەكشە نازار اۋدا­راتىن ەدىم. ءيا، 90-جىلدارى «ەگەمەن»-دە «دات!» دەگەن اي­دار­دىڭ بولعانى ءالى ەسىمدە. جادىمدا جاتتالاتىنداي ءجونى دە بار.

اكەم بىردە مەكتەپتەن كوڭىلسىز ورالدى. جۇمى­سىندا جايسىز وقي­عا بولعانىن قاباعىنان-اق ءبىلىپ وتىرمىز. سويتسەك، مەكتەپ باسشىلىعى جۇمىسىنان شىعارىپ جىبەرىپتى. زاڭسىز! سوعان قاپالانىپ كەلىپ تۇرعان بەتى ەكەن. ءبارىمىز ءۇرپيىسىپ قال­دىق. سول كەز نارىق زامانى ەدى عوي. ەلدىڭ كۇنكورىسى تومەن. ەندى قايت­تىك؟..

اكەم مەكتەپ ديرەكتورىنا ىس­تەپ وتىرعان بۇل تىرلىكتەرىنىڭ زاڭسىز ەكەنىن ايتىپ، قانشا تۇ­سىندىرسە دە، ءمىز باقپاعانعا ۇق­سايدى. شەگىنەرگە جول جوق. ءومىر بويى ادىلەتتى، اقيقاتتى تۋ ەتىپ كوتەرگەن اكەم ءۇشىن بۇل وقي­عا ۇلكەن سوققى بولىپ تيگەنى انىق. اقىرى 1999 جىلى مەكتەپ اكىمشىلىگىمەن سوتتاسىپ، جە­ڭىپ شىعادى. سوت شەشىمىندە: «ى.التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ اكىمشىلىگى قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى ەتزك-نىڭ 33-بابى، 1-تارماعىن ورەسكەل بۇزىپ وتىر. ابىلقايىروۆ عالىمبەكتى بۇرىنعى ى.التىنسارين اتىن­داعى مەكتەپتەگى جۇمىسىنا قاي­تا ورنالاستىرۋعا جانە لاجسىز بوس جۇرگەن ۋاقىتىنا 21744 تەڭگە وندىرۋگە... تالاپ-ارىز­دى قاناعاتتاندىرۋعا جاتادى»، – دەپ جازىلىپتى. بىراق دي­رەك­توردىڭ تىرەۋى بار ما، الدە جو­عارىدان بەرىلگەن تاپسىرمانى ورىنداپ وتىر ما، كىم بىلگەن، سوت شەشىمىن ورىنداۋعا دا اسىقپاپتى. وسىنداي قياناتقا شى­داماعان اكەم ەندى «ەگەمەن قازاقستاننان» ۇلكەن ءۇمىت كۇتتى. قورعان بولار دەپ گازەت رەداكتسياسىنا حات جازدى. ونداعى حاليما وتەشوۆا ەسىمدى زاڭگەر مەكتەپ باسشىلىعىنىڭ ارەكەتى زاڭسىز ەكەنىن ايتىپ، گازەت ارقىلى جاۋاپ جازىپ جىبەرىپتى. وسىعان قۋانعان اكەم مەكتەپ ديرەكتورىنا زاڭگەردىڭ جاۋابىن كورسەتسە، ول مۇرنىن ءشۇيىرىپ، «ەگەمەن» وتى­رىك جازا بەرەدى» دەگەن سارىندا مىڭگىرلەپتى. بۇل ەندى شەكتەن شىققاندىق ەدى. اكەم امالسىزدان قولىنا قالام الىپ، باس باسىلىمعا شاعىن ماقالا جازىپ جىبەردى. كوپ كەشىككەن جوق. «Egemen Qazaqstan» وتىرىك جازا بەرەدى» دەپ، گازەت زاڭگەرىنە سەنبەيتىن، سوت شەشىمىن ورىندامايتىن ديرەكتوردى كىم تارتىپكە شاقىرادى؟!» دەگەن ماقالا «دات!» ايدارىمەن جارق ەتە قالدى. سول ماقالادا «...ارانداتىپ وتىرعانىم ەمەس، ءدال وسىلاي دەدى...» دەگەن سويلەم بار ەدى. ءبىر قىزىعى، بىرنەشە كۇننەن كەيىن «ەگەمەندە» ء«دال وسىلاي دەدى» دەگەن جاڭا ايدار پايدا بولدى. بالكىم، كەزدەيسوقتىق بولار، ايتەۋىر، وسى ايدار دا ەسىمدە جاتتالىپ قالىپتى.

ماقالا جارىق كورگەننەن كەيىن كوپ كەشىكپەي اكەم جۇمىسىنا قايتا قابىلداندى.

مىنە، مەنىڭ ومىرىمدە «Egemen Qazaqstan» گازەتى وسىنداي جارقىن مىسالمەن جادىمدا جاتتالىپ قالعان ەدى. «ەگەمەن» دەگەندە جازىقسىز قيانات كورگەن اكەم تۋرالى وسى وقيعا ەسكە تۇسەدى.

اكەمنىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەن شىعار...

سوڭعى جاڭالىقتار

قىلمىستىق ءىس قوزعالدى

ايماقتار • كەشە

باستى اقپارات (21.02.2020)

ۆيدەو • 21 اقپان، 2020

ۇقساس جاڭالىقتار