سەبەبى وسىدان ەكى كۇن بۇرىن 24 جىل بۇرىن ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ (ەكو) ارقىلى دۇنيەگە كەلگەن قىز اتا اتاندى.
جۇكتىلىك جانە بوسانۋ تابيعي جولمەن بولدى, بالا ءوز ۋاقىتىندا, دەنى ساۋ, 3, 200 كەلى بوپ تۋدى.
بۇگىندە الەم بويىنشا ەكۇ-نىڭ كومەگىمەن 6,5 ميلليونداي بالا دۇنيەگە كەلگەن. 42 جىل ىشىندە ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ تەحنولوگياسى كوپشىلىك تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, ءتىپتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ باعدارلاماسىنا ەندى.
دەگەنمەن, ەكۇ جايلى الىپ-قاشتى اڭگىمەلەر مەن اڭىزدار دا كوپ. كوپشىلىكتى «ەكو ارقىلى دۇنيەگە كەلگەن بالالاردىڭ دەنى ساۋ بولا ما, ولار تابيعي جولمەن پەرزەنت سۇيە الا ما؟» دەگەن سۇراق الاڭداتقانى وتىرىك ەمەس.
سوڭعى 5 جىلدا «ەكو قاتەرلى», – دەيتىن عالىمداردىڭ سانى ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن رەسەي مەديتسينالىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى الەكساندر بارانوۆ ء«بىز ەكو-عا اقشا قۇيىپ, ۇلكەن قاتەلىك جاساپ وتىرمىز. بۇل بالالاردىڭ كوبى ەرتەڭ ۇرپاق سۇيە المايدى», دەپ ادام شوشىتارلىق زەرتتەۋدىڭ شەتىن شىعارعان بولاتىن.
بارانوۆ رەسەيدەگى ءار جەتىنشى وتباسى پەرزەنت سۇيە الماي وتىرعانىن, بۇل پروبلەمانى شەشۋدىڭ عىلىمي-الەۋمەتتىك جولىن تابۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
«ەكو-نىڭ حالىقتى قۇتقارماسىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى – جاپونيا. بۇل مەملەكەتتە بەس جۇزدەن اسا مەديتسينالىق مەكەمە جاساندى ۇرىقتاندىرۋمەن اينالىسادى. مەملەكەت ميللياردتاپ اقشا سالىپ جاتىر. بىلتىر جارتى ميلليون ادامعا كومەك كورسەتىلىپتى. سونىڭ 10 پايىزدايى عانا ۇرپاق سۇيگەن. جاپونيا – حالقى كەمۋشى ەلدەر ساناتىندا», دەيدى ا. بارانوۆ.
قازىر بالا سۇيە الماي جۇرگەن وتباسىلاردىڭ جالعىز جۇبانىشى – ەكو. جاساندى جولمەن ۇرىقتاندىرۋ ارقىلى 27 جىلدا جىلدا 30 مىڭداي بالا دۇنيەگە كەلىپتى, ونىڭ 1532-ءى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن تۋعان. سول بالالار ومىرگە كەلۋى ءۇشىن مەملەكەت سوڭعى 7 جىلدا 4 ميلليارد تەڭگە جۇمساعان!
ەڭ قورقىنىشتىسى بەلسىز ەركەك پەن بەدەۋ ايەلدىڭ سانى جىل ساناپ ءوسىپ بارادى. 2010 جىلى مەملەكەتتەن 100 كۆوتا بولىنسە, 2018 جىلى 900 بەرىلىپتى. 9 ەسەگە وسىرگەن! دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى «بەدەۋلىك – قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك پروبلەماسى», – دەگەن تۇجرىم جاساعان. جىل سايىن جاس وتباسىلاردىڭ 15 پايىزى وسى پروبلەماعا ۇرىناتىن مەملەكەتتەردىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى توقتايدى ەكەن. بەدەۋلىك ماڭىزدى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءبىرى, ونى ەڭسەرۋ – ەلدىڭ دەموگرافيالىق ساياساتىنىڭ ورىندالۋىنا زور ۇلەس قوسۋ. قازىرگى ۋاقىتتا ءارتۇرلى دەرەكتەر بويىنشا قازاقستانداعى بەدەۋ نەكەنىڭ جيىلىگى جالپى ەرلى-زايىپتى جۇپتاردىڭ ىشىندە 15-17% بولىپ وتىر. تەك الماتى قالاسىندا 1000-عا جۋىق جۇبايلار جۇبى تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى اياسىندا ەكۇ كەزەگىن كۇتۋدە. بۇل سوڭعى ءۇمىت. ودان كەيىنگى تاعدىردى اللانىڭ ەنشىسىنە تاپسىرىپ قويادى.
ەكۇ جايلى الىپ-قاشتى اڭگىمەلەر مەن اڭىزدارعا نۇكتە قويىلدى. ەكو-مەن دۇنيەگە كەلگەن قىز بالا تابيعي جولمەن انا اتاندى. جوعارى دارەجەلى دارىگەر-رەپرودۋكتولوگ, رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى ليۋدميلا بادەلباەۆا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە 1996 جىلى پەرزەنت سۇيە الماي ەمدەلىپ جۇرگەن كەلىنشەككە ەكۇ باعدارلاماسىن جۇرگىزگەنىن ەسكە ءتۇسىردى. «قانشاما جىل ەمدەلسە دە, ءبىر پەرزەنت سۇيە الماي جۇرگەن جاندارعا بۇل سوزبەن ايتىپ جەتكىزە الماس قۋانىش سىيلادى. الايدا ءا دەگەننەن-اق جولى بولا كەتتى دەۋ وتىرىك, ءبىرىنشى رەت ۇرىق جەتىلمەي قالدى, تەك ەكىنشى رەت جاساعان كەزدە جۇكتىلىككە قول جەتكىزدىك», دەيدى جوعارعى دارەجەلى دارىگەر-رەپرودۋكتولوگ, رەپرودۋكتيۆتى مەديتسينا ورتالىعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى ليۋدميلا بادەلباەۆا.
الماتى
