بۇل – قازاقتىڭ تۇڭعىش كاسىبي رەجيسسەرى اسقار توقپانوۆتىڭ اباي بەينەسىن ساحناعا شىعارۋ بارىسىنداعى شىعارماشىلىق ۇجىمعا ۇلكەن ساباق بولعان, جىگەرىن جانىعان تاريحي ءساتتى سۋرەتتەگەن ەستەلىگىنەن ءۇزىندى. عۇلاما مۇحتار اۋەزوۆتىڭ سوزگە دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى بۇگىنگى ساحنا سالاسى ماماندارىنا عۇمىرلىق ۇلگى بولۋعا ءتيىس. اسىرەسە, اكتەرلەر قاۋىمى ءۇشىن ءسوزدىڭ سالماعى سىناپتاي, ارتار جۇگى دە سونداي اۋقىمدى. الەمدىك كلاسسيكاعا بارماي, شەكسپير شىعارمالارىن شارلاماي-اق, ءتول دراماتۋرگيامىزدىڭ تاۋ تۇلعالارى – مۇحتار اۋەزوۆ پەن عابيت مۇسىرەپوۆ مۇراسىنىڭ تەرەڭىنە بويلار بولساق, تەڭدەسسىز قازىنا – كورەرمەن ءۇشىن دە, اكتەرلەر قاۋىمى ءۇشىن دە ءتىل ۇستارتۋداعى ۇلكەن مەكتەپكە جولىعار ەدىك.
مىنە, قازاقتىڭ قازاقتىعىن تانىتاتىن وسى تراگەديانى زەرتتەۋ بارىسىندا «ابايدىڭ» بىرنەشە تەاتردان ءدال سونشا نۇسقاسىن تاماشالاۋ باقىتى بۇيىرعان ەدى بىزگە. سونداعى بايقاعانىمىز, ۇلى اقىننىڭ ء«تىل ۇستارتىپ, ونەر شاشپاق» ماقساتى – اكتەرلەر ويىنىندا ءالى دە ولقى ءتۇسىپ جاتقاندىعى. بۇل جالعىز عانا «اباي» ەمەس, قازاقى بوياۋى قانىق بەدەرلەنگەن قويىلىمداردىڭ كوپشىلىگىندە كەزدەسەدى. كلاسسيكالىق تۋىندىعا باتىل كىرىسكەن ساحناگەرلەردىڭ كوبىسى ءالى «ن» مەن «ڭ» ءارپىن اجىراتا المايدى. ءۇنى قازاقى قۇنارعا كەدەي. ءسوز ماعىناسىن ءتۇسىنىپ ايتپايدى. نەبىر جۇرەك تولقىتار رەپليكالاردا ەكپىن دۇرىس قويىلمايدى. سونىڭ سالدارىنان ءشۇلدىر-بىلدىر كۇلدىبادام «اڭگىمە» تىڭداپ قايتاسىز تەاتردان. قازاقشا سپەكتاكل كورەسىز, بىراق ءبىر اۋىز ءسوزىن تۇسىنبەي شىعاتىن جايتتار دا سوڭعى كەزدە تىم-تىم ءجيى ۇشىراسىپ ءجۇر, وكىنىشكە قاراي.
مۇنىڭ سالدارىن, البەتتە, كۇندەلىكتى ومىردەگى اۋىزەكى ءسوز ساپتاسىمىزدى ەشبىر سۇزگىدەن وتكىزبەي, ۇلكەن ونەر تۋاتىن كيەلى ساحناعا وزىمىزبەن بىرگە الىپ شىعاتىندىعىمىزدان ىزدەگەنىمىز قيسىندىراق بولار. ويتكەنى, شىمىلدىق ارتىندا قازاقشا ەكى اۋىز ءسوزدى دۇرىس ايتپاي, ورىسشا شۇلدىرلەپ جۇرگەن اكتەردىڭ ساحنادا كەرىم مەن ورازبايدى, ماعىش پەن ءابىشتى, ايدار مەن اجاردى, ابىلاي مەن توپىشتى ويناعانىن كورگەندە, كوڭىلدە وسىنداي كەيىستى ويلاردىڭ قىلتياتىنى راس.
«تەاتر – تاربيەنىڭ, اسىرەسە, ءتىل تاربيەلەۋدىڭ, دۇرىس ءسوز ساپتاۋدى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى باعىت تۇزەر تۇسباعدارى بولۋى كەرەك» دەگەن پىكىردىڭ جانى بار. ويتكەنى دوس-جاران ورتاسى مەن كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناستا اسسيميلياتسياعا ءتۇسىپ, ۇلتتىق بوياۋى كومەسكىلەنىپ بارا جاتقان قازاق ءتىلىنىڭ دۇرىس قولدانىسى مەن ءۇن قۇنارىن كورەرمەن تەك تەاتردان جولىقتىرادى. اكتەرلەر ويىنى ارقىلى ساحنادان م.اۋەزوۆ پەن ع.مۇسىرەپوۆ, ق.مۇحامەدجانوۆ پەن ءا.كەكىلباەۆ ءتىلى ءۇن قاتادى سەبەبى. كورەرمەن سول ارقىلى ناعىز ءتول تاريحى مەن قازاقى بوياۋى قالىڭ, اسسيميلياتسياعا ۇشىراماعان قۇنارلى تىلگە جولىعادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, تەاترعا كىتاپ وقىپ, پەسا وقيعاسىمەن تانىسىپ بارماق تۇرماق, كۇندەلىكتى گازەت وقۋدى ادەت قىپ قالىپتاستىرماعان جاس كورەرمەندى تاربيەلەۋدەگى تەاتر ءتىلىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ءھام ۇلت الدىنداعى جاۋاپتى جۇمىس ەكەنىن ساحناگەرلەر تۇيسىنسە ەكەن دەيمىز. تەاتر تارلاندارى ءۇشىن ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ تالابى تاعىلىم بولۋى كەرەك!
…بىردە التىن قوردان قازاق ساحناسىنىڭ كوريفەيى قاليبەك قۋانىشباەۆتىڭ ابايدىڭ قاراسوزىن وقىعان داۋىسىن كەزدەيسوق ەستىپ قالدىم. داۋىستىڭ قۇدىرەتتىلىگى سول, ديكتسياسى انىق قوڭىر ءۇن كۇللى قازاق بولمىسىن, قالپىن كوز الدىمىزعا كەلتىردى. ابايدىڭ عانا ەمەس, قازاقتىڭ الەمىنە ەنگەندەي ەرەكشە كۇيدى باستان كەشتىك. تىنىسى كەڭ, ساف تازا دالا داۋسىن تىڭداپ وتىرعانداي اسەرگە بولەندىك. تىڭداپ وتىرىپ, ءبىزدىڭ بۇگىندە قازاقشا سويلەدىك دەپ جۇرگەنىمىز, مىناداي داۋىس پەن ديكتسيا قۋاتىنىڭ قاسىندا تىم ءالسىز ەكەندىگىن ەرىكسىز مويىندايسىز. وركەنيەتتىڭ ورلەۋىمەن بىرگە قازاقى قۇنارعا باي تازا ءۇنىمىز دە اسسيميلياتسيالانىپ, جاھاندانۋدىڭ جەتەگىندە كەتكەندەي وكىنىش ارالاسقان سەزىمنىڭ كوكىرەكتى قىج-قىج قايناتقانى دا سول اقساقالدى ابىزداردان قالعان ۇلى دالا داۋسىنىڭ اسەرى بولسا كەرەك.
…ابايدى ىزدەپ, قازاقتى ىزدەپ تەاترعا كەلدىم. بىراق, اباي جوق. تاسپادان تىڭداعان قاللەكيدىڭ ءۇنى شىعىپ قالار دەپ, ساحناعا قۇلاق ءتۇردىم. قاداۋ-قاداۋ تۇستان ەمىس-ەمىس جاڭعىرىعاتىنى بولماسا, انىق ەمەس. ساحنانىڭ سىرتىن جاعالادىم, شۇلدىرلەگەن كەرىمدى كوردىم…
نازەركە جۇماباي,
ونەرتانۋ عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى
