وتباسى عانا ەمەس, بۇتىندەي ءبىر ەلدىڭ قاسىرەتىندەي كوكەيكەستى ماسەلەمەن كۇرەسىپ, ونىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ 8 ايماعىندا 11 ورتالىق اشىلىپ, «باقىتتى وتباسى» قاناتقاقتى جوباسى جۇزەگە اسا باستادى. وتباسىن قولداۋ رەسۋرستىق ورتالىعىندا پسيحولوگ ماماندارمەن قاتار, زاڭگەر, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر تەگىن كەڭەستەر بەرىپ, شاڭىراقتاردىڭ شايقالماۋىنا ىقپال ەتۋدە.
وسى ورايدا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تاراپىنان كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ مۇددەسىن قورعاي وتىرىپ, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قارىم-قاتىناسىن قاراستىراتىن بىرىڭعاي سوت جۇيەسىن قۇرۋ ۇسىنىلعان. الماتىداعى قازاقستان ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن باسقوسۋدا «باقىتتى وتباسى» قاناتقاقتى جوباسىنىڭ ارالىق ناتيجەلەرىمەن تانىستىرعان «داعدارىس ورتالىقتارى وداعى» بىرلەستىگى باسقارما ءتورايىمى زۋلفيا بايساقوۆا قازاقستاندا اجىراسۋ, مۇلىكتى ءبولىسۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىن قاراستىراتىن جەكە وتباسىلىق سوتىن قۇرۋ ماسەلەسى تۋرالى اتاپ ءوتتى. ونىڭ قۇرامىنا يۋۆەنالدى, ازاماتتىق جانە اۋدانارالىق ارنايى اكىمشىلىك سوتى كىرەتىن بولادى. جوبا ناتيجەلى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن سينگاپۋر, كانادا, گەرمانيا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى باسشىلىققا الىنعان. ەگەر دە وتباسى ءوز ماسەلەسىن بەيبىت جاعدايدا شەشە الماي, اجىراسۋعا سوقتىرىپ جاتسا, وندا بالا تاربيەسىنە ەكىجاقتى ارالاسۋعا قولايلى جاعدايلار جاساۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلادى. «داعدارىس ورتالىقتارى وداعى» بىرلەستىگى وسى باعىتتا بىرقاتار ساراپتامالار جۇرگىزىپ, قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەۋگە دە اتسالىسقان.
ز.بايساقوۆانىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جاعداي مەن وتباسىلىق ساياساتتىڭ ارا جىگى اشىلماعان. بۇگىندە وتباسىلىق سوتتار قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇر. ال وتباسىلىق ينستيتۋت جەكە نىسان رەتىندە قاراستىرىلمايدى. سوندا وتباسى قۇندىلىعىنىڭ قاينارىن قايدان ىزدەيمىز؟ تىپتەن مەملەكەت پەن وتباسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تا رەتتەلمەگەن. «قاناتقاقتى جوبانىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى رەتىندە اجىراسۋدى قىسقارتۋ, سونداي-اق كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا وتباسى جانە نەكە تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىستاردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا بالالاردىڭ جانە اتا-انا مەن وتباسى قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا ناقتى ساياسات جوق. بىراق بۇگىن مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى جاعدايدى وزگەرتۋ نيەتىن كورىپ وتىرمىز. وتباسىلىق سوتتار مەن وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى ادامدار ديالوگقا, تاتۋلاسۋعا دايىن ەكەندىگىن, پسيحولوگتار مەن مەدياتورلارمەن جۇمىس ىستەۋگە قارسىلىق بىلدىرمەيتىنىن كورسەتۋدە. ءبىزدىڭ مەنتاليتەتىمىزدە وتباسىلىق پروبلەمالار بولعان جاعدايدا پسيحولوگقا, مەدياتورعا بارۋ كەڭ تارالماعان. ەگەر دە مەملەكەت ازاماتتارعا وسىنداي مۇمكىندىك بەرسە, قوعامدا ديالوگ دەڭگەيى, ارىپتەسىن تىڭداي ءبىلۋ جانە ىمىراعا كەلۋ, قۇقىقتىق مادەنيەت, جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيى ءوسىپ, وتباسىلىق قارىم-قاتىناسقا وڭ ىقپال ەتكەن بولار ەدى» دەپ اتاپ ءوتتى ز.بايساقوۆا.
«باقىتتى وتباسى» جوباسى وتباسى ساياساتى سالاسىنىڭ ساراپشىسى ەلۆيرا ۆاتلينانىڭ ايتۋىنشا, ماۋسىم ايىنان بەرگى ارالىقتا وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارىنا 600-دەن استام ادام ءوتىنىش ءبىلدىرىپ, 250-گە جۋىق جۇپ تاتۋلاسۋعا كەلىسىمىن بەرگەن. ءوتىنىش بىلدىرۋشىلەردىڭ ەڭ تومەنگى جاسى 21-دە بولسا, ۇلكەنى – 62 جاستا. نەكەدە 10 جىل تۇرعان – 345, 10-20 جىل ارالىعىندا – 124, 20 جىلدان جوعارى 27 ادام ءوتىنىش بەرگەن. وسى كورسەتكىشتەرگە قاراپ, اجىراسۋعا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ ءار ءتۇرلى جاستاعى ازاماتتار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ال الماتى قالاسى بويىنشا «باقىتتى وتباسى» وتباسى سوتتارى جانىنداعى رەسۋرستىق ورتالىق پسيحولوگى گاۋھار ونجانوۆا وتباسى مۇشەلەرىن ىمىراعا شاقىرۋداعى قيىندىقتار مەن ولارعا كاسىبي دەڭگەيدە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ءتۇسىندىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالدى. ماماندار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستان بۇگىندە اجىراسۋ جاعىنان الەم ەلدەرى اراسىندا 10-ورىندا تۇر. ال اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ەلىمىزدە 63 917 نەكە تىركەلسە, اجىراسقاندار كورسەتكىشى 29073-كە جەتىپ, 45,5 پايىزدى قۇراعان. بىرلەستىك ماماندارى سونىمەن قاتار ەلىمىز ايماقتارىندا اشىلعان وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارى اپتاسىنا 5 كۇن, تاڭنان كەشكە دەيىن تەگىن كەڭەس بەرەتىندىگىنەن حاباردار ەتىپ, 150 ءنومىرى ارقىلى شۇعىل قوڭىراۋ شالۋعا بولاتىندىعىن ەسكەرتتى.
الماتى
