ينۆەستيتسيالار يگىلىك اكەلۋىمەن قۇندى
بەيسەنبى, 7 اقپان 2013 7:32
ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ىلكىمدى جولدارى بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋمەن, ونىمدەر مەن تاۋارلار شىعارۋمەن عانا شەكتەلمەسە كەرەك. ول الدىمەن وزىق تەحنولوگيالار مەن ومىرشەڭ جوبالاردى تابىستىڭ ناقتى كوزىنە اينالدىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋى ءتيىس.
ەلىمىزدىڭ ۇزاق جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن بەلگىلەپ بەرگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جاڭا ساياسي باعىتتىڭ ءتورت ءمانى اتاپ كورسەتىلدى.
بەيسەنبى, 7 اقپان 2013 7:32
ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ىلكىمدى جولدارى بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋمەن, ونىمدەر مەن تاۋارلار شىعارۋمەن عانا شەكتەلمەسە كەرەك. ول الدىمەن وزىق تەحنولوگيالار مەن ومىرشەڭ جوبالاردى تابىستىڭ ناقتى كوزىنە اينالدىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرۋى ءتيىس.
ەلىمىزدىڭ ۇزاق جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن بەلگىلەپ بەرگەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جاڭا ساياسي باعىتتىڭ ءتورت ءمانى اتاپ كورسەتىلدى. قايسىسى بولسىن تاريحي قۇجاتتىڭ باستى قاعيداتى – كەڭ اۋقىمدى ەكونوميكالىق پراگماتيزمنىڭ ناقتى سيپاتىن دارالاپ, بۇگىنگى كوزقاراستارىمىز بەن ۇستانىمدارىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ سەكىلدى تۇپكى ماقساتتاردى دىتتەيتىنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ءيا, ەكونوميكالىق الەۋەتتى ارتتىرۋدىڭ جولدارى كوپ. ولاردىڭ ىشىندە قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قۇرۋ, ودان الىناتىن كىرىس پەن قايتارىم جايى ۇلكەن ماڭىزعا يە. ءبىز وسى تاقىرىپ اياسىندا وڭىرلىك مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ, ناقتى ەكونوميكاعا وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن قاتار شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قالاي تارتىلىپ جاتقانى جانە كەيبىر كوكەيكەستى ماسەلەلەر جونىندە ءسوز قوزعاماقپىز.
2010 جىلدان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەنگىزىلگەلى ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىنا 188 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى. جىل وتكەن سايىن ونىڭ مولشەرى كوبەيىپ كەلەدى. سوڭعى جىلدارى شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ ءوسۋى بايقالادى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 70 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 1,4 ەسە وسكەن. وسى ۋاقىت ىشىندە 500-گە جۋىق جاڭا ءوندىرىس ورىندارى قۇرىلىپ, ونەركاسىپتەگى تەحنولوگيالىق ينۆەستيتسيالار 8 ەسە ارتقان. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا 283 ميلليون اقش دوللارىنىڭ جوبالارى ەنگەن. بۇرىندارى ينۆەستيتسيانىڭ نەگىزگى ۇلەسى ەگىنشىلىككە, اگروونەركاسىپ كەشەنىنە تيەسىلى بولسا, ەندى جاڭا سالالارعا دا باسىمدىق بەرىلە باستاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. الداعى شارالار ءتىپتى اۋقىمدى. ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى جانە تەڭدەستىرىلگەن ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءداستۇرلى سالالاردى ودان ءارى دامىتۋ, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگيا كەشەنىنە, جەڭىل ونەركاسىپ پەن تۋريزم كلاستەرىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋ, ەكسپورتقا باعدارلانۋ, ەكونوميكالىق باسىم سەكتورلاردا ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالاردى ءبىرىنشى كەزەكتە جۇزەگە اسىرۋ, استىق جانە كونتەينەر تاسيتىن جۇك ۆاگوندارىن, مۇناي ونەركاسىبى جابدىقتارىن شىعارۋ كوزدەلگەن. سوعان وراي بىلتىر 10 ميلليارد تەڭگەنىڭ 6 جوباسى ىسكە قوسىلىپ, 400-دەي ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. 2014 جىلعا تامان 42 ميلليارد تەڭگەنىڭ 30 جوباسى بوي كوتەرىپ, 3,9 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولادى. ولاردىڭ اراسىندا وڭىرگە تابىس اكەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىرعان ينۆەستيتسيالىق مەگاجوبالار بارشىلىق. مۇنداي ومىرشەڭ باعدارلامالار ءوڭىردىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا وڭ ىقپال ەتۋىمەن قاتار, وزىق تەحنولوگيالاردىڭ ورنىعۋىنا تىكەلەي سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا ينۆەستورلار الدىنا تىڭ تالاپتار قويدى. ەلىمىزگە زاماناۋي ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, سوعان وراي ەڭ جاڭا وندىرىستەر قۇرۋ شارتىن مىندەتتەدى. ەلباسىنىڭ وسى باستاماسىنا قولداۋ رەتىندە رەسەي, اقش, قىتاي, كورەيا, تۇركيا, شۆەيتساريا سەكىلدى مەملەكەت قارجىگەرلەرى مەن بيزنەسمەندەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم كوكەيكەستى سيپاتىمەن ەستە قالىپ, شەتەلدەن قارجىنى تارتۋدىڭ ىلكىمدى جولدارى مەن ىشكى مۇمكىندىكتەرىن ايقىنداپ بەردى. جيىندا كەلەشەگى زور ينۆەستيتسيالىق جوبالار ۇسىنىلىپ, قولداۋ تاپتى. قۇرىلىس ماتەريالدارى, پوليمەتالداردى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ, كولىك قاتىناسى, كەن ورىندارىن يگەرۋ سەكىلدى تىڭ سالالار ءسوز ەتىلىپ, ينۆەستورلارعا بارىنشا قولايلى احۋال تۋعىزىلدى. «كازەنەرگورەگيون ينۆەستيتسيالىق كومپانياسى» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى قاماريا قايىربەكقىزى بۋلاەۆو ستانساسىندا جىلدىق قۋاتتىلىعى 12 ميلليون تونناعا جەتەعابىل مۇناي وڭدەيتىن زاۋىتىن سالۋ بەلگىلەنگەنىن, جالپى قۇنى 8 ميلليارد ەۋرو تۇراتىنىن, قۇرىلىس جۇمىستارىنا 2 ميلليارد ەۋرو قۇيىلعانىن, ءبىرىنشى كەزەگى كەلەسى جىلى قوسىلىپ, 6 ميلليون تونناعا دەيىن جانار-جاعارماي جانە ديزەل وتىندارى وندىرىلەتىنىن ءمالىمدەسە, شۆەيتساريالىق «RV REVA-Group SA» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى ابيم ساليحي «Plastbau» تەحنولوگياسى بويىنشا وزىندىك قۇنى ارزان تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسى ءجۇرگىزىلەتىنىن, بۇل جونىندە «سولتۇستىك» ااك-مەن كەلىسىم ورناتىلعانىن جەتكىزدى. بۇگىندە تۇرعىن ءۇي كومبيناتىن سالۋعا جەر تەلىمدەرى ءبولىنىپ, العاشقى قاراجات بەرىلىپتى. «تورە-چينگيزيد لتد» كومپانياسىنىڭ قۇرىلتايشىسى يگور وۆچيننيكوۆتىڭ ءۇنى دە سەنىمدى شىقتى.
قازاقستان رىنوگىن زەرتتەي كەلىپ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قاعاز كومبيناتىن سالۋدى ۇيعاردىق. سىزدەرگە سىرتتان جىلىنا 70 مىڭ توننا كارتون جەتكىزىلسە, 70 پايىزى رەسەيدەن تاسىمالدانادى. دەمەك, ءوزارا ارىپتەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك مول دەگەن ءسوز. اگرارلى ءوڭىر بولعاندىقتان, شيكىزاتتان تاپشىلىق بولماسى انىق, دەدى. ونىڭ ءسوزىن امەريكالىق «حۋسسان كو» كومپانياسىنىڭ وكىلى وكان سيۋرگيت قولداپ, ينۆەستيتسيالىق دەمەۋ كورسەتۋگە تاس-ءتۇيىن ازىرلىگىن اڭعارتتى. تاعى بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق جوبالار ۇسىنىلىپ, جينالعاندار كوڭىلىنەن شىقتى.
الايدا, يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ ءبارى قولداۋعا تۇرارلىق دەسەك, اسىرا ايتقاندىق بولار ەدى. فورۋم, ءبىر جاعىنان, ينۆەستيتسيالىق قىزمەت دەڭگەيىنىڭ ءالى دە تومەندىگىن كورسەتىپ بەردى. وڭىرلەردى دامىتۋعا بايلانىستى وتكەن بىلتىرعى كەڭەستە ەلباسى كەدەن وداعى شەكاراسىندا تۇرىپ, ينۆەستيتسيا تارتا الماعان تەرىسكەي وبلىستاردى سىنعا الىپ, وڭىرلەردىڭ سىرتتان قارجى تارتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن جەر قويناۋىنداعى بايلىقتاردى پايدالانۋعا قويىلعان ءموراتوريدى الىپ تاستايتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. وڭىرلەرگە ءمۇمكىندىك بەرۋ ماقساتىن كوزدەيتىن شەشىم جەرگىلىكتى جەرلەردە ۇندەستىك تاپسا دا, يگەرىلمەي جاتقان رەزەرۆتەر جەتكىلىكتى. ءويتكەنى, ينۆەستيتسيا يگىلىكتەرىن تەك قارجى قۇيۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋ ارقىلى ونىمدەر مەن تاۋارلار عانا شىعارۋ دەگەن تۇسىنىك ءالى باسىم. ينۆەستيتسيا ەنگىزۋ ساياساتىنىڭ ءبىر ۇشىعى ادامداردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, كاسىپكەرلىكتى ءوركەندەتۋگە ۇمتىلدىراتىنىن بىلە تۇرا, ەسكى تەحنولوگيالارعا يەك ارتاتىن, تۇپكى ويى جەكە باستىڭ بايۋىن كوزدەيتىن قارجىگەرلەردىڭ كەزدەسىپ قالاتىنى وكىنىشتى. وزدەرىن ينۆەستورلار رەتىندە تانىستىرعان الپاۋىت فيرما وكىلدەرى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ورگانيكالىق-مينەرالدى تىڭايتقىش وندىرەتىن زاۋىت, تاعى ءبىر كەلگەندەرىندە اۆتوموبيلدەردىڭ گاز باللوندارىن شىعاراتىن كاسىپورىن سالۋعا مول قارجى قۇياتىندارىن جاريالاعان بولاتىن. وسى جولى دا تاعى ءبىر تىڭ جوبا ۇسىندى. نيەت جاقسى-اق! الايدا, تەحنولوگيالىق الەۋەتتىڭ جان-جاقتى ەسكەرىلمەۋى سالدارىنان ۋادەلەر ءسوز كۇيىندە قالدى. ونىڭ سەبەپتەرى كوپ. بىرىنشىدەن, ينۆەستيتسيالىق ۇسىنىستارعا قاتاڭ تالاپ قويىلا بەرمەيدى. ەكىنشىدەن, ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبانىڭ ءتۇپ-تامىرىنا تەرەڭدەپ باراتىن تاجىريبەلى ماماندار تاپشى. سونىڭ سالدارىنان ينۆەستيتسيا دەگەن قۇر اتقا يە, تابىس, قايتارىم اكەلمەيتىن, يەلەرى ءجۇز كۇندىك پايدامەن شەكتەلەتىن, ونىڭ سوڭى باستاپقى باعىتىنان اينىپ, باسقا سالاعا بۇرىلىپ جاتاتىندار ۇشىراسپاي قويمايدى. ۇشىنشىدەن, جوسپار ورىنداۋ دەگەن بيۋروكراتتىق ۇعىم قاعازباستىلىققا, نەمقۇرايدىلىققا سوقتىرىپ ءجۇر. وسىندايدا «جىلتىراعاننىڭ ءبارى التىن ەمەس» دەگەن اتالى ءسوز ويعا ورالادى. تايىنشا ستانساسىندا «قىزىلجار» كومباينىن شىعارۋعا ارنالعان بىرلەسكەن كاسىپورىن ءباسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماي جۇمىسىن توقتاتتى. ەندى كورشىلەس رەسەي ەلىنىڭ ءبىر فيرماسى قوماقتى قارجى سالىپ, وسىنداي بىرلەسكەن ءوندىرىس ورنىن سالۋعا تالاپ قىلىپ ءجۇر. ەستۋىمىزشە, نيەتىنىڭ قابىل بولاتىن ءتۇرى بار. مىنە, ارنايى كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بەلسەنە قيمىلدايتىن تۇسى وسى! ەگىزدىڭ سىڭارىنداي ءبىر-بىرىنە ۇقساس, الەۋەتسىز ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ابدەن يلەۋدەن وتكىزىپ, ەل مەن جەرگە پايدالى جاقتارىن, تابىس اكەلەتىن مۇمكىندىكتەرىن جان-جاقتى سارالاپ, ەڭ تاڭداۋلىلارىن تاڭداپ السا قولدارىن ەشكىم قاقپاس ەدى. ايتپەسە, قۇرعاق ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ, ارتىنان «جالت ەتتى دە جوق بولدىنىڭ» كەرىمەن ۇشتى-كۇيلى جوعالاتىن «ارپا ىشىندەگى ءبىر بيداي» قۇساپ كەزدەسەتىندەر, ينۆەستور اتىن جامىلعاندار جوق ەمەس.
ەلباسى 2012 جىلدىڭ قورىتىندىلارىنا جانە جولداۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ مىندەتتەرىنە ارنالعان جۋىرداعى كەڭەستە الدا تۇرعان بارلىق شەشىمدەر قازاقستاننىڭ تابىستىلىعى مەن ينۆەستيتسيالاردىڭ قايتارىمدىلىعى, باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ۇزاق مەرزىمدى مۇددەلەرىن ساقتاۋ ەسەپكە الىنا وتىرىپ, قابىلدانۋى تيىستىلىگىن اتاپ كورسەتتى. سوعان وراي ەلگە تەك شەتەلدىك قارجىگەرلەرمەن قوسا تالانتتى مەنەدجەرلەردى دە تارتا وتىرىپ, ينۆەستيتسيالىق ساياساتقا دەگەن كوزقاراستار مەن ۇستانىمداردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋ مىندەتىن قويدى. ينۆەستيتسيالار تارتۋدا ءتيىستى ورىندار مەن مامانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتپەي بولمايدى. ولاردى شاقىرىپ, جەرگىلىكتى جاعدايمەن, وڭىرلىك, ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتارىمەن تانىستىرۋعا مۇددەلى بولۋ كەرەك. ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن اسقارالى مىندەتتەردى ورىنداۋعا بيلىك اپپاراتتارىن جۇمىلدىرۋ ارقىلى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىنا, تۇرمىس ساپاسىنا وتە-موتە اسەر ەتەتىن, ىقپالدى شەشىمدەر قابىلداۋ قاشاندا ماڭىزدى. بيلىكتەگىلەردىڭ شىنايى جۇمىسى وسىندايدا بىلىنسە كەرەك.
ينۆەستيتسيالىق ىلكىمدىلىكتىڭ ىشكى رەسۋرسىن جان-جاقتى قاراستىرۋ ارقىلى باسقا دا قارجىلىق مۇقتاجدىقتاردى شەشۋگە بولادى. ماسەلەن, كوپتەن بەرى ءتۇيىندى پروبلەماعا اينالىپ, اقىرى كوممۋنالدىق مەنشىككە الىنعان پەتروپاۆل اۋەجايىن حالىقارالىق دەڭگەيگە اينالدىرۋدىڭ ءساتى تۇسپەي تۇر. بيزنەس-جوسپارعا زەر سالساق, بولاشاعى كەمەل. ولاي بولسا, ينۆەستورلار نازارىن اۋدارتۋ ءۇشىن تيىستى ورىنداردىڭ بەلسەندى قيمىلى قاجەت-اق!
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
