دەموكراتيانى دامىتۋ دىڭگەگى
بەيسەنبى, 31 قاڭتار 2013 8:00
فينليانديادا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى ەل پرەزيدەنتى تاعايىندايتىن گۋبەرناتور جۇرگىزەدى ەكەن. وسى جاي ويعا قالدىرادى. بۇل ماسەلەگە نەگە مۇنشالىقتى ءمان بەرىلەدى؟ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, دەموكراتيانى دامىتۋ پرەزيدەنت ن. ءا. نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ اسا ماڭىزدى ءارى ىرگەلى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟
بەيسەنبى, 31 قاڭتار 2013 8:00
فينليانديادا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى ەل پرەزيدەنتى تاعايىندايتىن گۋبەرناتور جۇرگىزەدى ەكەن. وسى جاي ويعا قالدىرادى. بۇل ماسەلەگە نەگە مۇنشالىقتى ءمان بەرىلەدى؟ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ, دەموكراتيانى دامىتۋ پرەزيدەنت ن. ءا. نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ اسا ماڭىزدى ءارى ىرگەلى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ رەسپۋبليكانىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋگە قول جەتكىزۋ ماقساتى بيلىكتى ورتالىقسىزداندىرۋ, پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ, جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانداردى نىعايتۋ سالاسىنداعى مىندەتتەرمەن نەگە ۇشتاستىرىلادى؟
جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى وڭىرلىك دامۋ ۇدەرىستەرىن ءتيىمدى باسقارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءجونىندەگى مەملەكەتتىك ستراتەگيامەن ءبىر ارنادا قارالادى. قوعام مەن ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋ مەن ىسكە اسىرۋعا قاتىسۋى وسىنىڭ ماڭىزدى شارتىنا اينالۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى حالىققا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى ءوز بەتىمەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن شەشۋىنە ناقتى مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك».
مەملەكەتتىك قۇرىلىس ءۇشىن وسىنداي اسا وزەكتى ماسەلەلەر پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءماميدىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن بولعان ءۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتارداعى الماتى قالاسىنىڭ وكىلدى جانە اتقارۋشى بيلىك اكتيۆىمەن كەزدەسۋىنىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالدى. پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا العا قويعان وسىناۋ ماڭىزدى مىندەتتى تالقىلاۋ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ وتاندىق جانە حالىقارالىق پراكتيكاسىنا نەگىزدەلدى. رەسپۋبليكانىڭ ءىرى قارجى, مادەني, تۋريستىك, ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن الماتىدا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ەلەمەنتتەرى, ارنايى زاڭنىڭ جوقتىعىنا قاراماستان 90-شى جىلداردىڭ وزىندە ەنگىزىلە باستاعان. قوعامدىق ءوزىن ءوزى باسقارۋ كوميتەتتەرىمەن (قوك) ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ ءۇشىن 1993 جىلعا قاراي ولاردىڭ سانى 60-تان استى, قالالىق جانە بارلىق اۋداندىق اكىمدىكتەردە بولىمشەلەر قۇرىلدى. باسقارۋ پروبلەمالارى جانە اۋماقتاردى كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى «ورتا» ۇيلەستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جونىندەگى نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا سالماقتى عىلىمي زەردەلەۋ جۇرگىزدى. قوك تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ نارىققا كوشۋ جاعدايىنداعى شارۋاشىلىق-الەۋمەتتىك قىزمەتىن ايقىندايتىن قۇجاتتار دايىندالعان بولاتىن. سول كەزدە رەسپۋبليكادا تۇڭعىش مۋنيتسيپالدىق باسقارۋ جانە مەنەدجمەنت ينستيتۋتى دا قۇرىلدى. وسى قۇرالىمداردىڭ قاتىسۋىمەن «الماتى قالاسىندا اۋماقتىق قوعامدىق ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ تۋرالى» قۇجات قابىلدانعان ەدى. ولارعا قالا تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەر دە جۇكتەلدى.
كونستيتۋتسيا مەن جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار تۋرالى زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن قوعامدىق ءوزىن ءوزى باسقارۋ كوميتەتتەرى اۋماقتىق حالىقتىڭ ءوزىن ءوزى باسقارۋى كوميتەتى (احوبك) بولىپ قايتا قۇرىلدى. ولار ۇيلەردىڭ, ولاردىڭ ءاربىر بولىكتەرىنىڭ جانە كوشە كوميتەتتەرىنىڭ اعا وكىلدەرى ارقىلى قالا تۇرعىندارىمەن بايلانىستى ساقتاپ وتىردى. حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋعا, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە, مۇگەدەكتەرىنە, از قامتىلعان ازاماتتارعا, زەينەتكەرلەرگە جاردەم بەرۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلاتىن. تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق ماسەلەلەردى شەشۋ, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, مادەني دەمالىس جونىندەگى ىستەر ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولدى.
جەرگىلىكتى بيلىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ ءبىر بۋىنى رەتىندە حالىقتىڭ ءوزىن ءوزى ۇيىمداستىرۋىنىڭ بۇل قۇرىلىمدارى «ازاماتتاردىڭ بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ مەكتەبىن» دامىتۋدىڭ, الەۋمەتتىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋدىڭ, ازاماتتاردى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستىرۋدىڭ تەتىگىنە اينالدى. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, بۇل قۇرىلىمداردىڭ تاجىريبەسى قالالىق ماسليحاتقا «الماتى قالاسىنداعى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى ۋاقىتشا ەرەجەنى» بەكىتۋ ءۇشىن نەگىز بولدى. قۇجات جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن ۇيىمداستىرۋ جانە ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋى قاعيدالارى مەن ءتارتىبىن رەتتەيتىن رەسپۋبليكاداعى العاشقى نورماتيۆتىك اكتىلەردىڭ بىرىنە اينالدى. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ قۇرىلىمدارىنىڭ تاجىريبەسى, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋ قالىپتارى مەن ادىستەرى ەلىمىزدىڭ زاڭناماسىندا ەسكەرىلۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
بارشامىزعا ءمالىم, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى تۇستارى كونستيتۋتسيا مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى 2001 جىلعى زاڭدا بەكىتىلگەن. وسىلارعا سايكەس, حالىقتىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى ءوز بەتىنشە شەشۋىنە قۇقىق بەرىلەدى جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەستىگىنە كەپىلدىك ساقتالادى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنا 2007 جىلعى مامىردا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى قۇرۋ مەن ۇيىمداستىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان شەشۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. 2009 جىلعى اقپان ايىندا جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى زاڭعا پارلامەنت ەنگىزگەن زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر دە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋعا پارمەندى سەرپىن بەردى. نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردەگى وسى وزگەرىستەر جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋدەگى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ نەگىزگى وكىلدى ورگاندارى رەتىندەگى ءماسليحاتتاردىڭ ءرولىن ايتارلىقتاي دارەجەدە كۇشەيتە ءتۇستى, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن قۇزىرىنىڭ اياسىن كەڭەيتتى, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىمەن ءوزارا قارىم-قاتىناس تەڭگەرىمى جانە فۋنكتسيالاردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ تۋرالى ماسەلە رەتتەلدى.
تۇزەتۋلەرگە سايكەس, قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ بىرىگۋىنە جول بەرمەيتىن نورما الىپ تاستالعانىن اتاپ كەتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى حالىق تىكەلەي, سونداي-اق, ءماسليحاتتار مەن حالىقتىڭ ىقشام توپتارى تۇراتىن اۋماقتاردى قامتيتىن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتارداعى باسقا دا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى ارقىلى جۇزەگە اسىرادى دەپ ايقىندالدى. بۇدان باسقا, زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ تاپسىرىلۋى ىقتيمال, مۇنىڭ ءوزى ماڭىزدى ماسەلەنى – جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن اۋقىمدى مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ فۋنكتسيالارىن ورىنداۋ ءجونىندەگى قۇقىقتار مەن مىندەتتەر بەرىلگەن اكىمدەر جەرگىلىكتى وكىلدىك جانە اتقارۋشى بيلىكتىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن بۋىن بولىپ وتىر. بۇل جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى قىزمەتىن ساپالىق تۇرعىدان جاڭا دەڭگەيگە – ازاماتتارىمىزدىڭ پروبلەمالارىن بارىنشا ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «بىرلەسىپ باسقارۋ» دەڭگەيىنە شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندىق مودەل حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى, ويتكەنى, جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ءوزىن ءوزى باسقارۋدى بىرىكتىرەتىن ارالاس جۇيەنىڭ بولۋى كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءۇشىن سيپاتتى جايت. ماسەلەن, تۇركيانىڭ نەگىزگى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەرىندەگى (ەل) جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى ورتالىق بيلىك وكىلدەرى ء(ۋالي) جۇزەگە اسىرادى, بىراق سايلامالى باس كەڭەستەر مەن اتقارۋشى ورگاندار – ەنجۇمەندەر دە بار. قالالار مەن وكرۋگتىك ەلدى مەكەندەردە مۋنيتسيپالدىق كەڭەستەر, ال اۋىلداردا – اقساقالدار كەڭەسى مەن ءبىر مەزگىلدە ەل وكىلى بولىپ تابىلاتىن ستاروستا سايلانادى.
بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا ساي كەلەتىن جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋ ۇدەرىسى قازىر دە جالعاسۋدا. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن 2012 جىلعى قاراشادا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلىپ, وسى ارقىلى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتىن دامىتۋدىڭ ۇزاق مەرزىمدى مەملەكەتتىك ستراتەگياسى قابىلداندى, وندا ماسەلەلەر كەشەنىن, ونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق سيپاتتاعى, اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ كوزدەلگەن.
جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار جايىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا دا ايتىلادى. پرەزيدەنتتىڭ ءماسليحاتتار ارقىلى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ ينستيتۋتىن 2013 جىلدان باستاپ ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمى بەلگىلەنگەن مىندەتتەردەن تۋىندايتىن اسا ماڭىزدى ۇلكەن بەتبۇرىس دەپ ايتۋعا بولادى. بارلىعى 2533 اكىم, ونىڭ ىشىندە اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ, كەنتتەردىڭ, سونداي-اق, اۋداندىق ماڭىزى بار 50 قالانىڭ اكىمى سايلاناتىن بولادى. بۇل – بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 91,7%-ى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, قولدانىستاعى زاڭناما جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ جۇمىس ىستەۋىنىڭ بارلىق تۇيتكىلدەرىن جەتكىلىكتى دارەجەدە شەشىپ بەرە المايدى. العا قويىپ وتىرعان رەفورمانىڭ ماڭىزى – ورتالىق پەن وڭىرلەر اراسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتەر مەن وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ, بيلىكتىڭ جەرگىلىكتى ورگاندارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ. بۇل جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ, بيۋدجەتارالىق قاتىناستار, ەلدىڭ ورتالىعى مەن وڭىرلەرى اراسىنداعى, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بيلىكتىڭ ءتۇرلى دەڭگەيلەرى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردى ورتالىقسىزداندىرۋ مەن ارا جىگىن اجىراتۋ, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىن قاجەتتى وكىلەتتىكتەر اۋقىمىمەن, كادرلارمەن, قارجىلىق ماتەريالدىق قۇرالدارمەن جانە رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى بۇگىنگى كۇنى ورىن الىپ وتىرعان پروبلەمالاردىڭ بارلىعىن بىرتىندەپ شەشۋگە جاعداي تۋعىزادى.
وسىعان بايلانىستى مەملەكەت جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ سالاسىندا قازاقستاندىق زاڭنامالاردىڭ قۇقىقتىق بازاسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە اۋقىمدى جۇمىستار جوسپارلاۋدا. ونىڭ تيىمدىلىگى كوبىنە بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى مەن دەڭگەيلەرىنىڭ, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن حالىقتىڭ ۇيلەسىمدى, سىندارلى جانە كاسىبي ءوزارا بايلانىس جاساۋىنا بايلانىستى بولادى. اتالعان ماسەلە بويىنشا قازىردىڭ ءوزىندە اتقارىلعان جۇمىستار بارشىلىق. اتاپ ايتقاندا, پارلامەنت سەناتى جانىندا قۇرىلعان جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارمەن (ماسليحاتتارمەن) ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جونىندەگى قوعامدىق كەڭەس ءونىمدى بيلىكتىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىنىڭ قىزمەتتەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ جانە سايلاۋشىلار كورپۋسىمەن بايلانىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالىنا اينالدى.
ونىڭ قىزمەتى زاڭنامانى, ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ينستيتۋتتارىن جانە وڭىرلەر دامۋىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ كوشپەلى وتىرىستارى سەناتتىڭ جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىمەن جانە حالىقپەن كەرى بايلانىسىن ورناتۋدىڭ پارمەندى قۇرالى بولىپ تابىلادى. وبلىستىق جانە اۋداندىق ءماسليحاتتاردىڭ وكىلدەرىمەن سەناتتا جۇيەلى وتكىزىلەتىن كەزدەسۋلەر ءتيىمدى پراكتيكاعا اينالدى. وسى كەزدەسۋلەر بارىسىندا جالپى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار, قولدانىستاعى زاڭناماعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر سىندارلى تۇردە تالقىلانىپ, الدا تۇرعان مىندەتتەردى شەشۋدىڭ جولدارى مەن ادىستەرى تۋرالى جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ ۇسىنىستارى ايتىلادى.
بۇدان باسقا, وڭىرلەردى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ جانە ۇلتتىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ءتۇسىندىرۋدى جانە ناسيحاتتاۋدى جۇرگىزىپ وتىرعان سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ «ءوڭىر» توبى دا جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىمەن تىعىز بايلانىستا.
اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ دا قوعاممەن كەرى بايلانىس جاسايتىن ءوز ارنالارى بار. ولار – اكىمدەردىڭ حالىق الدىنداعى جىل سايىنعى ەسەپتەرى, قابىلداۋ كۇندەرى, اكىمدىكتەر جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەر, بيزنەس, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, عىلىمي ورتا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن «دوڭگەلەك ۇستەلدەر» جانە ت.ب. «ەلەكتروندىق ۇكىمەت», اكىمدىكتەردىڭ ۆەب-سايتتارى جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى بلوگتار سياقتى كوممۋنيكاتسيانىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق ءتاسىلدەرىن قولدانۋ اياسى كەڭەيىپ كەلەدى.
باسقاشا ايتقاندا, ءبىز ورىن العان پروبلەمالاردى انىقتاۋدىڭ جانە ولاردى ءتيىمدى شەشۋگە ىقپال ەتۋدىڭ, تاجىريبە الماسۋدىڭ, ورتاق ستراتەگيا قالىپتاستىرۋدىڭ, ءوزارا قولداۋ كورسەتۋ مەن باقىلاۋدىڭ ناقتى تەتىگىن يەلەنىپ وتىرمىز. بىزگە تەك وسى تەتىكتى مەملەكەت پەن قوعامنىڭ دامۋ مۇددەلەرىنە ساي پايدالانۋدى ۇيرەنۋىمىز قاجەت. بۇل, اسىرەسە, مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ قولدانىستاعى پراكتيكاسىنا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ ورنىعا تۇسكەن قالىپتارىمەن قوسا, جاڭا نىساندارىن ەنگىزۋ سياقتى جاۋاپتى ىستە وتە ماڭىزدى بولماق.
جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بارلىق دەموكراتيالىق جاعىنان دامىعان ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىم جۇيەسىندە ەلەۋلى ءرول اتقارادى. بۇل, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ, ازاماتتىق قوعامنىڭ اجىراماس بولىگى جانە حالىقتىڭ ەركىن تىكەلەي بىلدىرەتىن ءارى دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسى نەگىزدەرىنىڭ ءبىرىن قۇرايتىن حالىق بيلىگىنىڭ اسا ماڭىزدى نىسانى بولىپ تابىلاتىنىمەن ايقىندالادى. كوپشىلىك بيلىگىنىڭ ەڭ بۇقارالىق جانە حالىققا ەتەنە جاقىن ورگانى بولا وتىرىپ, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسى ازاماتتاردىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شەشۋگە ءوز جاۋاپكەرشىلىگىمەن جانە ءوزىنىڭ مەنشىكتى قاراجاتىمەن توتەلەي ءارى تىكەلەي قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, جەرگىلىكتى پروبلەمالاردى ەگجەي-تەگجەيلى ءبىلۋى, ولاردى شەشۋدەگى دەربەستىگى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارى قىزمەتىنىڭ اشىقتىعى, ازاماتتاردىڭ ىسكە مۇددەلى قاتىسۋى سياقتى ەرەكشەلىگىنىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ قوعامدىق باسقارۋ فۋنكتسيالارىن تومەنگى دەڭگەيدە ىسكە اسىرۋدىڭ نەعۇرلىم ءتيىمدى ءادىسى بولىپ تانىلىپ وتىر.
جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ ءتيىمدىلىگى كوبىنە تەك رەتتەۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزىنە جانە قارجىلىق-ەكونوميكالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتىلۋىنە عانا ەمەس, سونداي-اق, حالىقتىڭ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسىندەگى ءوز قۇقىقتارىن جانە مۇمكىندىكتەرىن تۇسىنۋىنە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋعا شىن ءمانىندە قابىلەتتىلىگىنە دە بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەتەيىك. بۇل ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ اراسىندا دا, سونداي-اق, جەرگىلىكتى قوعامداستىق مۇشەلەرىنىڭ اراسىندا دا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەدى. ءار ءتۇرلى جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى قازىرگىدەن دە بەلسەندى, ۇنەمدى جانە ساپالى شەشۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ازاماتتاردى قاتىستىرۋ ماڭىزدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا العا قويىلعان جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندەگى ءرولى مەن ماڭىزىن كوتەرۋ جونىندەگى تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋ جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ تولىمدى جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋى جانە تىكەلەي مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇدەرىسىنە حالىقتى تارتۋ ءۇشىن ناقتى العىشارتتار جاسايدى. ال بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋدى ءارى قاراي جەتىلدىرۋ مەن دەموكراتيانى دامىتۋدىڭ مىقتى دىڭگەگى.
اقان بيجانوۆ,
پارلامەنت سەناتى الەۋمەتتىك-مادەني
دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
