توقاەۆ پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسۋعا بەل بۋعاندا بارىنەن بۇرىن كونستيتۋتسياعا قاشاپ جازىلعان وسى قاسيەتتى قاعيداعا ارقا سۇيەگەن. ءبىزدىڭ ساقتاپ قالارلىق, كيە تۇتارلىق دۇنيەمىز بار. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ءبىزدى قاسيەتتى جەرىمىزدەگى ورتاق قۇندىلىقتار بىرىكتىرەدى, ولار – بەيبىتشىلىك, يگىلىك, وركەندەۋ, ادىلدىك جانە بارشاعا ورتاق تەڭ مۇمكىندىكتەر.
سول قۇندىلىقتاردىڭ اراسىندا الدىمەن بەيبىتشىلىك اتالاتىنى دا ورىندى. تاڭنىڭ تىنىش اتۋى, كەشتىڭ تىنىش باتۋى – ۇلكەن باقىت. باستى باقىت.
كۇنى كەشە ازاتتىعىمىزدىڭ اق تاڭى اتقان قاسيەتتى قالامىزعا, جالاۋلى جاستىعىمىزدىڭ جاقسى جىلدارى وتكەن اياۋلى الماتىمىزعا ارنايى بارىپ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل بيلىگىنە كەلۋىنىڭ وتىز جىلدىعىنا ارنالعان «كەمەڭگەرلىكتىڭ 30 جىلى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ قايتتىق. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ 1989 جىلعى 22 ماۋسىمداعى تاريحي پلەنۋمى وتكەن, ءوزىمىز سول تۇستا ورتالىق اپپاراتتا جۇمىس ىستەگەن كەزدە تالاي جيىنعا قاتىسقان ءزاۋلىم زالدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ, كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىن تىڭداي وتىرىپ, وسى كەزەڭ ىشىندەگى ەرەن ەڭبەكتى سانامەن سارالاعانىمىزدا ەلباسىمىزدىڭ ەل بىرلىگىن ساقتاپ قالعان اسا ءىرى ءىسىن الدىمەن ويعا العانبىز. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭىندا سول كەزدە بۇكىل ەلدى ەلىكتىرىپ اكەتكەن ەرەۋىل كوڭىلگە ەرىپ, ماسەلەنىڭ مانىنە جەتپەي ەلەڭ-جەلەڭ سويلەگەن كەيبىر كەراۋىزداردى قويايىقشى, ءدۇيىم دۇنيە ايتقانىنا قۇلاق اسقان بجەزينسكيدەي نەبىر دەراۋىزداردىڭ ءوزى كورىڭدەر دە تۇرىڭدار, نە شىقسا دا الدىمەن كوپدىندى, كوپتىلدى وسى ەلدەن شىعادى, بۇلار ءبىر مەملەكەتكە ۇيىي المايدى, باسى قوسىلماعان كۇيى ارا-دارا بولىپ تىنادى دەپ ساۋەگەيلىك ەتكەن بولاتىن. «ءبىزدىڭ ەل بولماعىمىزعا ءشۇبا كەلتىرگەندەر دە تابىلدى. «قايدا بارار دەيسىڭ, ەرتەڭ-اق باستارىن ءيىپ وزدەرى كەلەدى» دەپ كەرگىگەندەر دە بارشىلىق. «ەندى بىزگە ەرمەگەندە كىمگە ەرەدى دەيسىڭ؟» دەپ ماسايراپ ماساتتانعاندار دا از ەمەس», دەپ ەسكە الاتىن سول ءبىر سىن جىلداردى ءابىش ابىز. «ولاي بولماي, بىلاي بولدى, ءبىزدىڭ باقىت, ءسىزدىڭ سورعا» دەپ قاسىم اقىن ايتقانداي, ءبارى باسقاشا بولدى. شۇكىر, ءبىز مەملەكەت قۇرا الدىق. ءبىرتۇتاس ەل بولىپ قۇرالدىق. مىناۋ اۋمالى-توكپەلى دۇنيەدە دىڭگەگى بەرىك دەربەس ەل بولىپ تۇرا الدىق. باسقا الەمدى ايتپاي-اق, اينالامىزداعى ايۋ مەن ايداھاردىڭ اراسىندا قىستىعىرىلىپ كورگەن كۇنىمىزدە دە ەلباسىمىز باستاپ, دالامىزداي دارقان حالقىمىز, كەڭ بولسا كەم بولمايتىنىن بىلەتىن كەمەڭگەر حالقىمىز قوستاپ, ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي, ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرە الدىق. ءسويتىپ بۇگىنگى بيىگىمىزگە كەلدىك.
«بي بولماساڭ دا بي تۇسەتىن ءۇي بول» دەيتىن ەل ەدىك. شۇكىر, وسى وتىز جىلدا ءبىز ءۇي دە بولدىق, بي تۇسەتىن ءۇي دە بولدىق, كەيىن ءوزىمىز بي دە بولدىق. امەريكاداي ارشىنداماعانمەن, جاپونياداي جايقالماعانمەن, تاۋەلسىزدىك جولىنا ءوزىمىزبەن قاتار ءتۇسكەن ەلدەردىڭ كەۋدە تۇسىندا كەلەمىز. قازاقستاننىڭ قازىرگى ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى ورتالىق ازياداعى بەس ەلدىڭ – وزبەكستاننىڭ, قىرعىزستاننىڭ, تۇرىكمەنستاننىڭ, ءتاجىكستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن قوسىپ ەسەپتەگەننەن دە اسىپ تۇسەتىنى كەشەگى كونفەرەنتسيادا ورىندى ەسكە سالىندى. سول ءتورت ەلدەگى حالىقتىڭ جالپى سانى 55 ميلليون ەكەنىن, ال قازاقستانداعى حالىقتىڭ سانى 18 ميلليون ەكەنىن قوسا ايتا كەتسەك, بۇل مىسالدىڭ ءمانى ايشىقتى اشىلادى.
1989 جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاراماعىندا, ورتالىق كوميتەت اپپاراتىندا جۇمىس ىستەگەن (يدەولوگيا بولىمىندە مادەنيەت سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان ەدىم) قازىرگى از ادامنىڭ ءبىرى ءارى ساياسات تاقىرىبىن كوپتەن قاۋزاپ جۇرەتىن قالامگەر ەكەندىگىمىز ەسكەرىلگەن شىعار, ايتەۋىر, ەلباسىمىزدىڭ وتىز جىل بۇرىن بيلىككە كەلۋىنىڭ جاي-جاپسارىن ءاڭگىمەلەۋ جونىندەگى ۇسىنىستىڭ ءبىزگە جاسالعانى راس. وتكەن جۇما كۇنى وسى «Egemen Qazaqstanda» جاريالانعان «تاعدىرلى تاڭداۋ» اتتى ماقالامىزدىڭ سوڭعى جاعىن الا: «ءبۇگىنگى تاڭدا, ارادا اتتاي 30 جىل وتكەن كەزدە سول شاقتاعى قۇجاتتاردى قايتادان قاراي وتىرىپ, ءبىز بىلاي دەپ تولىق سەنىممەن ايتا الامىز: تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى سول كەزدە قازاقتاندىقتار ارمان ەتكەننىڭ ءبارىن دە تولىق جۇزەگە اسىردى» دەپ جازعانبىز. ءيا, سول كەزدە قازاقستاندىقتار ارمان ەتكەننىڭ ءبارى بۇگىندە جۇزەگە اسىرىلدى. نازارباەۆ تاريح الدىنداعى, حالىق الدىنداعى ميسسياسىن ورىندادى. ابىرويمەن ورىندادى.
ساياساتتا ويعا العاننىڭ ءبارىن ءتۇپ-تۇگەل, جايناتىپ, جاقسىلاپ جاساۋ مۇمكىن ەمەس. ونداي ساياساتكەر ارعى-بەرگى تاريحتا بولعان ەمەس, بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. «پوليتيكا – يسكۋسستۆو ۆوزموجنوگو» دەگەن ءسوز سودان ايتىلعان. ساياساتتا عاجايىپتار جاسالمايدى, قۇلاق ەستىپ, كوز كورمەگەن كەرەمەتتەر بولمايدى. ساياساتتا ورىنداۋعا بولاتىن نارسە عانا ورىندالادى. ورىنداۋعا بولاتىننىڭ ءبارىن ورىنداعان باسشى – باقىتى باياندى باسشى.
ينفلياتسيالىق پروتسەستەرگە بايلانىستى ناقتى تابىستىڭ كەمۋىنە, تەڭگە باعامىنىڭ ەداۋىر قۇلدىراۋىنا وراي كەيىنگى كەزدە قوعامدا كوڭىل تولماۋشىلىق كورىنىستەرى دە بايقالا باستاعانى بەلگىلى. مۇنىڭ وبەكتيۆتى سەبەپتەرى دە بار. سۋبەكتيۆتى سەبەپتەرى دە بار, ارينە. مىنانداي ايقىش-ۇيقىش كىرىككەن دۇنيەدە ءبىز جاھاندىق ەكونوميكانىڭ اسەر-ىقپالىنان تىس تۇرا المايمىز. مۇنايعا, گازعا, مەتالداردىڭ بارلىق تۇرىنە الەمدىك باعا كۇرت ءتۇسىپ, ەكسپورتتان كەلەتىن قارجى وپىرايىپ, بيۋدجەتتىڭ تابىسى ورتالانىپ قالعانىنا ءبىزدىڭ قىلا الار قايرانىمىز شامالى. وسىنى ەرتەدەن ەسكەرگەندىكتەن دە ەلباسىمىز «ءبىز مۇنايى مەن گازى جوق ەل سياقتى ءومىر سۇرۋگە ۇيرەنۋىمىز كەرەك» دەپ ايتىپ, شيكىزات باعاسىنا باعىنىشتى بولماۋعا شاقىرعان, يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن قولعا الدىرعان ەدى. «ءبارىڭدى ۇشپاققا شىعارامىن, قازاقستاندا جۇماق ورناتىپ بەرەمىن» دەپ ايتقان جوق ەدى نازارباەۆ. ولاي دەپ توقاەۆ تا ايتىپ وتىرعان جوق. توقاەۆ ساباقتاستىقتى ساقتايمىن, ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتەمىن, ورلەۋگە قول جەتكىزەمىن دەپ وتىر. ءومىردىڭ بىرتە-بىرتە وزگەرەتىنىن, قوعام مەن بيلىك اراسى بۇرىنعىدان جاقىنداي تۇسەتىنىن, ءوزارا سەنىم كوبەيەتىنىن ايتىپ وتىر. بۇل – ورىنداۋعا بولاتىن مىندەت. ول مىندەتتى ورىنداۋدىڭ باستى شارتى – ورتاق شاڭىراعىمىزداعى بەرەكە-بىرلىكتى ساقتاۋ, دوستىقتى, تاتۋلىقتى, كەلىسىمدى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قاستەرلەۋ, قاسيەتتەۋ. قازاققا قۇداي جەردى دە بەرگەن, كەندى دە بەرگەن, ەلدى دە بەرگەن, ەردى دە بەرگەن. بىزدە ءبارى بار. قازىر دە, تالايىمىز نىساپ سايىن بەرەكە دەگەندى ۇمىتىڭقىراپ, تىم-تىم تاۋسىلا ءسويلەپ, اسىرەتالاپشىلدىق تانىتىپ تۇرعان وتپەلى, ازداپ وكپەلى تۇستا دا ءبىز الداعى زامانداعى ىرىلىگىمىز دە, تىرلىگىمىز دە بىرلىگىمىزدە ەكەنىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ءوزى ۇستاناتىن باسىمدىقتاردىڭ ءبىرىنشىسىن «قوعامىمىزدىڭ بىرلىگىن ساقتاپ قالۋ» دەپ كورسەتكەنى سوندىقتان. قوعام ءبىرلىگىنىڭ باستى شارتى – ادام بىرلىگى. ورتاق ماقساتقا ۇمتىلعاندا, وتباسىن اسىرايتىن, وتانىنا سەبى تيەتىن ەڭبەككە جۇمىلعاندا, ادىلدىككە سەنگەندە, زاڭعا كونگەندە ادامدار دا بىرىگە تۇسەدى. قوعام بىرلىگىنىڭ تاعى ءبىر شارتى – حالىق پەن بيلىكتىڭ بىرلىگى, ءوزارا سەنىمى. ەلباسىمىزدىڭ ءوزى جاقىندا عانا, Nur Otan پارتياسىنىڭ سەزىندە «پرەزيدەنت بىرەۋ بولۋى كەرەك, باسقالارىمىز وعان تىرەۋ بولۋىمىز كەرەك» دەپ ايتتى. ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىر قولىنا بەرىلگەندە ەل باستاعان ەردىڭ دە قۇلاشى اشىلىپ, قاناتى جايىلا تۇسەتىنى تالاسسىز.
«قازاق ءدال بۇگىنگىدەي ءومىردى ەشقاشان كورگەن جوق. ايىرىلىپ قالمايىق. مەنىڭ ەلىمە ايتاتىن نەگىزگى وسيەتىم وسى. ۇلى ابايدىڭ «ءبىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەنى وسى بولار. ۇمىتپايىق», دەدى الماتى تورىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ۇمىتپايىق.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
پارلامەنت ماجىلىسىندەگى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى
دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى
