قوعام • 20 ماۋسىم، 2019

جارتى جىل جينالىسپەن ءوتىپ كەتكەن جوق پا؟

374 رەت كورسەتىلدى

جاقىندا ەل پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ سالتاناتىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 10 ما­ڭىز­دى با­عىت­قا توقتالىپ، 10-با­عىت­تى «جاستارعا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ» دەپ اتاپ:

«ەلباسى 2019 جىلدى جاستار جىلى دەپ جاريالادى. «جاستار – ەل تىرەگى» ارنايى جوباسى جۇمىس ىستەي باستادى. ءبىز «جاس كاسىپكەر» جاستاردىڭ بيزنەس-باستامالارىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدامىز، جاستار ستارتاپتارىن قولدايمىز. جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىرامىز. مەنىڭ مىندەتىم – سىزدەردىڭ ەڭ ۇلكەن ارماندارىڭىزدى ىسكە اسىرۋعا جانە جەكە «تابىسقا جەتۋ تاريحىن» جاساۋ ءۇشىن بار­لىق مۇمكىندىكتەردى جاساۋ. ءبىزدىڭ جاستار ماقساتتى، ەڭبەكقور، جىگەر­لى، سوندىقتان قازاقستاننىڭ بولاشاعى جاستاردىڭ قولىندا»، دەگەن ەدى.

 

الىستاعى اۋىلدارعا بارعىسى كەلمەيدى

شىعىس قازاقستاندا جاس­تارعا قانشالىقتى كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر؟ جاستار جىلى اياسىندا ولار قانداي قولداۋعا يە بول­دى؟ وبلىستىق ىشكى ساياسات باس­قارماسىنا قاراستى وبلىس­تىق جاستار رەسۋرستىق ورتا­لىعىنىڭ ديرەكتورى ارايلىم ەسىم­بەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ءوڭىردىڭ قالا-اۋداندارىندا 20 جاستار رەسۋرستىق ورتالىعى جۇ­مىس ىستەيدى. «جاسىل ەل» باع­دارلاماسى اياسىندا جىل سايىن ايماقتا جازعى ماۋسىمدا 1475 ستۋدەنت جۇمىسپەن قام­تى­لادى. ال بيىل وسى باع­دار­لاماعا وبلىستاعى كوپ با­لالى وتباسىلاردىڭ 166 بالاسى قوسىلماق. سونىمەن قاتار «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باع­­دارلاماسى بويىنشا 2019 جىلى 12 جاس كاسىپكەرگە 27 ميل­­ليون تەڭگەنىڭ گرانتى ءبو­لى­نىپ­تى. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بيىل 256 جاس مامانعا 969 ميلليون تەڭگەنىڭ نەسيەسى بەرىلىپتى. وبلىستىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن، اتىراۋداعى ارىپتەستەرىنىڭ قولداۋىمەن «ەمبىمۇنايگاز» اق-تىڭ قارجىلاي كومەگىنىڭ ارقاسىندا بىلتىر كوكتەمدە التاي اۋدانىندا تاسقىننان زارداپ شەككەن 6 وتباسى باسپاناعا قول جەتكىزىپتى. ورتالىق وڭىردەگى جاستار اراسىنداعى قىلمىستى تومەندەتۋ باعىتىندا جەرگىلىكتى پوليتسيا مەن قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىمەن تىزە قوسا جۇمىس ىستەپ، كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىن كورسەتكىشتەردىڭ ءتو­مەن­دەۋىنە ۇلەس قوسىپتى. ءتۇزۋ جول­دان تايىپ، شالت قادام باسىپ، تەمىر توردىڭ ار جاعىنان كەل­گەن ازاماتتاردى قوعامعا بەيىمدەۋ باعدارىندا دا يگى ىستەرگە مۇرىندىق بولىپتى. اكە-شەشەسى جايسىز وتباسى سانالىپ، ەسەپكە الىنعان بالالاردى دا نازاردان تىس قالدىرماي، ولاردى مەكتەپكە دايارلاۋ جايىن دا ەستەن شىعارماپتى.

«بيىل ەلىمىزدە – جاستار جىلى، كەلەسى جىل ەرىكتىلەر جىلى دەپ جاريالانىپ جاتىر. بۇل – جاستار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. ءبىز جاستار جىلىندا ءبىر رەتتىك ەمەس، ولارعا ەرتەڭگى كۇنى پايداسى تيەتىن، بولاشاقتا كادەسىنە جارايتىن سالماقتى دۇنيەلەردى جۇزەگە اسىرساق دەيمىز. جاقىن ارادا ءار سالانىڭ بىلىكتى ماماندارىمەن بىرگە وبلىستىڭ بارلىق اۋدان، قالالارىن ارالاپ شىقپاق ويىمىز بار. قازىر وڭىردە جاستاردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى، جاس وتباسىلاردىڭ اجىراسۋى وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ تۇر. وسى باعىتتا جۇمىس ىستەمەك نيەتتەمىز. «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى تاعى ءبىر جوبا قولعا الماقپىز. قورعا جۇمىسسىز جاستاردىڭ ءتىزىمى بەرىلدى. جوبا اياسىندا 18 بەن 29 جاس ارالىعىنداعى جاستارعا 500 مىڭ تەڭگەگە دەيىن گرانت بەرىلەدى. تەك بيزنەس جوسپار بولۋى كەرەك»، دەيدى جاستاردىڭ جاناشىرى ارايلىم ەسىمبەكقىزى.

وڭىردە اۋىلعا بارىپ ەڭبەك ەتكىسى كەلەتىن جاستاردىڭ قولىن ءجىپسىز بايلاپ وتىرعان جايتتار دا بار. ول – جولداردىڭ نا­شار­لىعى مەن شالعايلىعى، ينفراقۇرىلىمنىڭ جەتكىلىك­سىزدىگى، بايلانىستىڭ جوقتىعى.

«جىل سايىن ايماقتاعى اۋدان-قالالار وكىلدەرىنىڭ قاتى­سۋىمەن ەڭبەك جارمەڭكەسىن وتكىزەمىز. سوندا بايقايتىنىم، ستۋدەنت جاستار وبلىس ورتالى­عىنا جاقىن ۇلان، جارما، بەس­قاراعاي، اباي اۋداندارىنا جۇگىرەدى. الىس اۋىلدارعا اتتاپ باسقىسى كەلمەيدى. ءبىز ارنايى ساراپتاما جاسادىق. ماسەلەن، شەكارا شەبىندەگى كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ اقسۋ اۋىلىنداعى مەكتەپتە ءبىراز جىلدان كەيىن مۇلدە مۇعالىم قالمايتىن سەكىلدى. ويتكەنى مۇنداعى ۇستازداردىڭ دەنى زەينەتكەرلىككە شىعۋعا جاقىن. سوندىقتان شالعاي اۋىلدارداعى جول، بايلانىس ماسەلەسى شەشىلسە كوپ ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقايتىنى انىق»، دەيدى ارايلىم ەسىمبەكقىزى.

 

«Zhas project» جوباسى جالعاسا ما؟

2018 جىلى قوستاناي، قىزىل­وردا، اقتوبە، جامبىل، شىعىس قازاقستان جانە سولتۇستىك قا­زاق­­ستان وبلىستارىندا دۇنيە­­جۇزىلىك بانك پەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قول­داۋىمەن «Zhas project» جوباسى جۇزەگە اسىرىلعانى بەلگىلى. جوبا شەڭبەرىندە وبلىس جاستارىنا 260 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپ، ونىڭ 130 ميلليونى گرانتتاردى قارجى­لاندىرۋعا، 135 ميلليونى ستيپەنديا تولەۋگە جۇمسالعان ەدى. «جوباعا وبلىس اۋماعىندا تۇرا­تىن 14-29 جاس ارالىعىنداعى جاستار قاتىس­تى. باسىمدىق NEET كاتەگورياسىنداعى، ياعني جۇمىس ىستەمەيتىن، وقىمايتىن نەمەسە جۇمىس ىستەپ از تابىس تاباتىن جاستارعا بەرىلدى. جوبانىڭ ناتيجەسىندە وبلىسىمىزدا ءسۇت جانە ەت ونىمدەرىن ءوندىرۋ بويىن­شا 37 جوبا قولعا الىنىپ، 10 سپورت ۇيىرمەسى، 21 تىلدەردى جانە كومپيۋتەردى ۇيرەتۋ كۋرسى، 14 ۆولونتەرلىك جوبا، 8 ناۋبايحانا، 7 شاشتاراز بەن سۇلۋلىق سالونى، 4 اتەلە، بالالاردى دامىتۋ ءۇيىر­مەسى، 3 كىشى قۇس فەرماسى، ومارتا، دىبىس جازۋ ستۋدياسى، پوليگرافيا جانە كوررەكتسيالاۋ سىنىبى، يپپوتەراپيا كۋرسى، اياق­كيىم شەبەرحاناسى اشىلدى. اي سايىن وزدەرىنىڭ جوبالارى اياسىندا 491 قاتىسۋشى مىڭداعان شىعىسقازاقستاندىققا تەگىن قىزمەت كورسەتىپ كەلەدى.

بالكىم بىرەۋگە بۇل جاي عانا قاراپايىم ساندار بولىپ كورى­نەتىن شىعار. بىراق ونىڭ ارتىندا تەك وزىنە عانا ەمەس، قورشاعان ورتاعا كومەك كورسەتۋدى ارمانداعان جاستاردىڭ جەڭىستەرى تۇر. ءبىز وسى جاستارعا جوبا كەزەڭىندە يگەرگەن بىلىمدەرى دارا تۇلعا رەتىندە دامۋىنا، كومەككە ءزارۋ ادامدارعا پايداسىن تيگىزۋگە، قارجىلاندىرۋ اياقتالعان سوڭ جوبانى جالعاستىرۋعا كومەكتەسەدى دەگەن سەنىمدەمىز»، – دەگەن ەدى جىل باسىندا وسكەمەندە وتكەن قورىتىندى جيىندا ءسوز سويلەگەن اتالعان جوبانىڭ شىعىس قازاق­ستان وبلىسى بويىنشا ايماقتىق ۇيلەستىرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن سەرىك ءجۇنىسوۆ.

گازەتىمىزدە وسى جوبا ارقىلى گرانت ۇتىپ الىپ، 2 مىڭنان استام تۇرعىنى بار اۋىلدى ينتەرنەتپەن قامتىپ وتىرعان تارباعاتاي اۋدانىنىڭ شالعايىنداعى قىزىل­كەسىك اۋىلىنداعى جاستار تۋرالى «ءۇش جىگىت اۋىلدى ينتەرنەتپەن قامتىپ وتىر» دەپ ماقالا جازعان ەدىك. تالاپتى جىگىتتەردىڭ قولعا العان «تسيفرلى اۋىل» جوباسىمەن تانىسۋعا قىزىلكەسىككە ارنايى بارعانىمىزدا: «ءبىزدىڭ اۋىل شالعايدا ورىن تەپكەننەن كەيىن بە، ينتەرنەت ءالى جەتپەي جاتىر. قازىر ينتەرنەتسىز جۇمىس بىتپەيتىن بولدى عوي. مىنا جاستار قولىمىزدى ۇزارتىپ وتىر. ۇشەۋىنە راحمەت. ەندى ولار وتىرعان عيماراتتى جاقسىلاپ جوندەۋدەن وتكىزىپ بەرسە دۇرىس بولار ەدى»، – دەپ ءوتىنىش بىلدىرگەن-ءدى گرانت ۇتىپ العان ءۇش جىگىتتىڭ ءبىرى ءومىرجان مۇقىشەۆتىڭ اكەسى سەرىك اعامىز.

راسىندا، بىلتىر بۇل جوبانى ءوڭىر جاستارى زور قىزىعۋ­شىلىقپەن قابىلداعان ەدى. سەمەيلىك جاس جىگىت 60 انانى بالاعا ماسساج جاساۋعا ۇيرەتىپ، وقىتىپ، قولدارىنا سەرتيفيكات بەرىپتى. زايسان قالاسىندا «وتباسىندا زورلىق-زومبىلىققا جول جوق» جوباسى ارقىلى 300 ايەلگە پسيحولوگيالىق-قۇقىقتىق كومەك كورسەتىلىپتى. اياجان اتتى بويجەتكەن گلۋبوكوە اۋدانىندا 50 زەينەتكەردى كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىققا ۇيرەتىپتى. زايسان اۋدانى قارابۇلاق اۋىلىنىڭ ءبىر بوزبالاسى اكىمدىك بەرگەن ءتىزىم بويىنشا الەۋمەتتىك از قام­تىلعان وتباسىلاردىڭ اياق-كيىمدەرىن جوندەپ بەرىپتى. التاي قالاسىندا ءبىر جىگىت ءوزىنىڭ جوباسى اياسىندا مۇگەدەك جانداردىڭ كولىكتەرىن تەگىن جوندەپ، العىس­تارىنا بولەنىپتى.

ارايلىم ەسىمبەكقىزى بۇل جوبا ءوڭىردىڭ جاستارىنا ۇلكەن قولداۋ بولعانىن، 2018 جى­لى «Zhas project» جوباسى اياسىندا گرانت ۇتىپ العان جاستاردىڭ 80 پايىزى ءوز كاسىبىن دوڭگەلەتىپ اكەتكەنىن ايتادى. «وبلىس اكىمدىگىنە وسى جوبانى ايماقتا جالعاستىرۋ جونىندە جاستار تاراپىنان ۇسىنىس ايتىلدى. ماسەلەن، شەكاراداعى مارقاكولدە ءتۋريزمدى نەگە دامىت­پاسقا؟! تارباعاتايدىڭ قىزىلكەسىك اۋىلىنىڭ جاستارى سەكىلدى مارقاكولدىڭ دە جاس­تارىنا گرانت بەرىپ، التى اي 60 مىڭنان ستيپەنديا تولەسەڭىز كول جاعاسىنداعى ءتۋريزمنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋدان باس تارتپاس ەدى دەپ ويلايمىن. ار­نايى تۋر جاساپ، بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى – مارقاكولدەن كولگە دەيىن تۋريستەردى نەگە اپارماسقا؟! وسىنى قولعا الساق، شەتەلدىك تۋ­ريستەر قىزىعۋشىلىقپەن كە­لەتىنىنە كۇمانىم جوق» دەيدى ول.

 

جاستارعا باسقوسۋ ەمەس، بيۋدجەت كەرەك

وبلىستاعى جاستاردىڭ جاي-كۇيىن، ولاردى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى جاقسى بىلەتىن، ءوزى دە جاستار ساياساتى سالاسىندا جۇمىس ىستەگەن سەرىك ءجۇنىسوۆ جاستار جىلى رەسپۋبليكادا دا، وڭىردە دە ءوز دەڭگەيىندە وتپەي جاتقانىنا، ناقتى ىستەردەن گورى پايداسى از جينالىستاردىڭ كوپتىگىنە قىنجىلىسىن ءبىلدىردى. «جاستار جىلىندا مەنىڭ ويىمشا، «Zhas project» جوباسى سەكىلدى جاستارعا ناقتى، ادرەستىك كومەك كورسەتەتىن باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلۋ كەرەك ەدى. مىنە، جارتى جىل ءوتتى. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي جوبالار جاسالعان جوق. مەرەكەلىك ءىس-شارالاردان، فورۋمنان باسقا جاستارعا بيۋدجەت بەرىلدى مە؟ بيۋدجەت بەرىلمەسە ولاردىڭ ماسەلەلەرى قالاي شەشىلەدى؟ ونسىز دا الدىن الا جوسپارلانعان ءداستۇرلى شارالارعا جاستار جىلىنىڭ لوگوتيپىن جاپسىرىپ جيىنداردى وتكىزىپ جاتىرمىز. ءوز با­سىم بۇدان باسقا ەشقانداي ناتيجە كورىپ وتىرعانىم جوق. جالپى رەسپۋبليكالىق ارنايى باعدارلاما، جالپى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت بولماعان سوڭ ءبارى بەكەر سەكىلدى. شىعىس قازاق­ستانعا قاتىستى ايتار بولسام، جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي كوپ بيۋدجەتتى قاجەت ەتپەيتىن، قۇجات جۇمىستارى دا جەڭىل «Zhas project» جوباسىنىڭ بالاماسىن وڭىردە قولعا الۋ كەرەك ەدى. بۇعان 300 ميلليون تەڭگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن تابىلار ەدى دەپ ويلايمىن. ەسەسىنە 300 ميلليونعا قانشاما جوبا قولعا الىنىپ، قانشاما جاس جۇمىس تابار ەدى. ەڭ باستىسى، قانشاما جاستىڭ يدەياسى جۇزەگە اسار ەدى. جۇرتتىڭ كوبى جاستاردى ەرىنشەك دەپ ويلايدى. جوق، ولارعا تەك مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك، جاعداي جاساۋ كەرەك»، دەگەن سەرىك ءجۇنىسوۆ جاستار جىلىندا جاستاردىڭ ماسەلەسى شەشىلمەسە دە، «جاستاردىڭ اراسىندا شىنايى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى قانداي، جاس وتباسىلاردىڭ تابىسى قانشا، مەملەكەتتىك باع­دار­لامالارمەن نەسيە الۋ قان­شالىقتى ءتيىمدى؟» دەگەن سەكىلدى ولاردى تولعاندىرعان ماسە­لەلەردى ناقتى انىقتاپ الساق جاقسى بولار ەدى دەپ ەسەپتەيدى.

س.ءجۇنىسوۆ قالاداعى اۋلا كلۋبتارىنىڭ جۇمىستارىن زامان تالابىنا ساي قايتا قارايتىن كەزدىڭ جەتكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى. ويتكەنى قازىرگى جاستاردىڭ، جاسوسپىرىمدەردىڭ كوزقاراسى، دۇنيەتانىمى، قىزىعۋشىلىعى باسقا. «اۋلا كلۋبتارى كىتاپحانا سەكىلدى. مۇنىمەن قازىرگى جاس­تاردى قىزىقتىرا المايسىڭ. سوندىقتان اۋلا كلۋبتارىن سولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قاراي بەيىمدەۋ كەرەك» دەيدى ول.

شىعىس قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

كابۋلدا جارىلىس بولدى

وقيعا • بۇگىن، 17:08

وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسى ارتادى

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

الماتىدا باقىلاۋ كۇشەيتىلدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:08

اقشا ەمەس، ابىروي قىمبات

بوكس • بۇگىن، 13:04

كۇرشىم وزەنى دە لاستانا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 12:38

تىلىكسىز وتا جاسالدى

مەديتسينا • بۇگىن، 12:20

ۇقساس جاڭالىقتار