ناقتىراق ايتساق, تەكەي باتىردىڭ تاريحتا بولعانى, سول كەزەڭدە اتقارعان تاريحي ءرولى تۋرالى دەرەكتەر مول بولعانىمەن, ونىڭ قايدا جەرلەنگەنى ۇرپاعى ءۇشىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ەدى. ال مىنا 1921 جىلى باسىلىپ شىققان كارتادا تەكەي باتىردىڭ بەيىتى مەن تەكەي باتىرعا قاتىستى جەر اتاۋلارى انىق كورسەتىلگەن ەكەن. تەكەي باتىردىڭ اعاسى قۇداينازاردىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى داستان زيناليەۆ, تاريحشى-عالىم جانىبەك يسمۋرزين جانە ۇلتجاندى ازامات عازيز سادىرقۇلوۆ وسى كارتانى نەگىزگە الا وتىرىپ, سول تاريحي ورىندارعا ارنايى بارىپ, ونداعى مالىمەتتەردىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەتكىزىپ وتىر. قازاق حاندىعىنىڭ ىرگەسى بەكىگەن شۋ وزەنىنىڭ بويىنداعى جەر اتاۋلارى بۇگىنگى دەرەكتەرمەن دالمە-ءدال كەلەدى. باتىر باباعا قويىلعان ەسكەرتكىش-مازار دا ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. قورىمى سوزاق اۋدانىنا قاراستى جۋانتوبە اۋىلىنىڭ اۋماعىندا جاتىر. اۋىلعا كىرەبەرىس اسۋدى تۇرعىلىقتى جۇرت ءالى كۇنگە دەيىن «تەكەي اسۋى» دەپ اتايتىن كورىنەدى. بابا اتىمەن اتالاتىن ارتەزيان قۇدىعى سول اۋىلدىڭ سولتۇستىك باتىسىندا 15 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. اسكەري كارتادا بۇل جەر – «تەكەي بەيىتى», «تەكەي وتكەلى», «تەكەي مەكەنى» دەپ كورسەتىلگەن.
تەكەي باتىر قارپىق ۇلى – تاۋكە حاننىڭ باس قولباسشىسى بولعان. ول تۋرالى كەڭ اۋقىمدى بايان جۋرناليست مىرقى يسا ۇلىنىڭ 1996 جىلى جارىق كورگەن «ءاز تاۋكەنىڭ تەكەي باتىرى» دەپ اتالاتىن ەڭبەگىندە كورىنىس تاپقان. وسى كىتاپتا ونىڭ اعاسى قۇداينازاردىڭ دا ەڭبەگى جاقسى باياندالعان. قۇداينازار ءاز تاۋكەنىڭ عانا ەمەس, ونان كەيىنگى ابىلقايىر حاننىڭ كەزىندە دە قازاق-ورىس اراسىنداعى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتكە ارالاسقان, باتىرلىق پەن شەشەندىكتى قاتار الىپ جۇرگەن تۇلعا بولعان.
ج.يسمۋرزين تەكەي باتىردىڭ 1720 جىلى جايىق بويىندا بولعان شايقاستا سانى اناعۇرلىم كوپ ورىس جاساقتارىنىڭ قولىنا ۇلدارىمەن بىرگە تۇسكەندىگى, رەسەي جاعى كەيىنىرەك ونىڭ بەدەلىنەن قايمىعىپ, بالالارىمەن بىرگە قاماۋدان بوساتقانى, كىشى جۇزگە حان سايلاۋى كەزىندە باتىردىڭ شوبەرەسى ەرالىنىڭ «تەكەي اتالىق قولباسشى ۇرپاعى» دەگەن مورمەن قول قويىپ, داۋىس بەرگەنى تۋرالى دەرەكتەر بار ەكەنىن ايتادى.
قازاقتىڭ سىعاناق, تۇركىستان, وتىرار, سايرام, سوزاق توڭىرەگىن, سىردىڭ بويىن باسقىنشى جاۋلاردان ازات ەتۋ سوعىستارىنا قاتىسقان تەكەي باتىر قارپىق ۇلىنىڭ اتى-ءجونى تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندەگى حاندار, بيلەر مەن باتىرلار ەسىمىنىڭ قاتارىنداعى قۇرمەتتى ورىنعا جازىلعان.
بەكجان سۇلەيمەنوۆ
