ەكونوميكا ءوسىپ كەلەدى
نەگىزگى بايانداماشى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2018 جىلى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا وڭ ءوسۋ قارقىنى ساقتالعان. وعان ەكونوميكانى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ, «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر», اگروونەركاسىپ سالالارىن دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ جانە ىشكى تۇتىنۋ بەلسەندىلىگىن بىرتىندەپ قالپىنا كەلتىرۋ سەبەپ بولعان.
– نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار دا ەكونوميكانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتتى. بىلتىر ولاردىڭ كولەمى 18 پايىزعا ءوستى. سالالار اراسىندا ينۆەستيتسيالاردىڭ ەلەۋلى ءوسۋى ونەركاسىپتە – 27 پايىز, قۇرىلىستا – 21 پايىز, جىلجىمايتىن م ۇلىككە قاتىستى وپەراتسيالاردا – 20 پايىز جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 14 پايىز دەڭگەيىندە بايقالدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى 4,1 پايىزدى قۇرادى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇكىمەت وكىلى دەپۋتاتتارعا كىرىستەر مەن شىعىستار, بيۋدجەت تاپشىلىعى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى ايتا كەلە, سالىق-كەدەن سالاسىنداعى اكىمشىلەندىرۋدى ءارى قاراي تسيفرلاندىرۋ سالىقتىق تۇسىمدەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋدا باستى ءرول اتقاراتىندىعىن اتاپ ءوتتى.
ءا.سمايىلوۆ ءوز بايانداماسىندا ەسەپتى تالقىلاۋ كەزىندە مەملەكەتتىك بورىشتىڭ وسۋىنە جانە كۆازيمەملەكەتتىك سۋبەكتىلەردىڭ بورىشتارىنا باسا نازار اۋدارىلعانىن دا اتاپ ءوتتى.
– ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى باستى مىندەت – مەملەكەتتىك بورىشتىڭ كولەمىن قاۋىپسىز دەڭگەيدە ساقتاۋ. ول ءۇشىن ءبىز بيۋدجەتتىڭ كۇتىلەتىن كىرىستەرىن جانە الەۋمەتتىك ءتولەمدەردىڭ ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ون جىلدىق كەزەڭگە ىقتيمال قارىز جۇكتەمەسىن ەسەپتەيمىز. مەملەكەتتىك بورىش ەسەپتى جىلدىڭ سوڭىندا تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ونىڭ مولشەرى ىشكى جالپى ونىمگە شاققاندا 25,8 پايىزدى قۇرادى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
جوبا قۇنى ارتىق ەسەپتەلگەن
جالپى وتىرىس بارىسىندا نۇرلان نىعماتۋلين ۇكىمەتتىڭ جانە ەسەپ كوميتەتىنىڭ نازارىن بىرقاتار ماڭىزدى شەشىلمەگەن ماسەلەلەرگە اۋدارىپ, بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز پايدالانۋدىڭ سەبەپتەرىن اتاپ كورسەتتى. ناقتىراق ايتقاندا, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ بارىسىنداعى كەمشىلىكتەرگە, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلامالارىن ۇيلەستىرۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى مەن وسى بيۋدجەتتىك باعدارلامالاردا كوزدەلگەن ماقساتتى ينديكاتورلاردىڭ ءوزارا بايلانىسىنىڭ جوقتىعىنا نازار اۋداردى.
ال قوسىمشا بايانداماشى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆا, ەسەپتىك كەزەڭدەگى جەتىستىكتەر مەن كەمشىلىكتەردى ءتىزىپ بەردى.
ونىڭ ىشىندە جوباسى ۇقساس, ءبىر-بىرىنەن ارتىق-كەمى جوق الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا جۇمسالاتىن قاراجاتتىڭ اركەلكىلىگىنە كوڭىل اۋداردى. بۇل جوبالاردىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان ۋاقىتتا دا ولاردىڭ اسا ايىرماشىلىعى سەزىلمەيدى ەكەن. دەمەك, ساراپتاما جاعى اقساپ جاتىر.
– ماسەلەن, نۇر-سۇلتان قالاسىندا جەلىلىك پاركتىڭ ءبىرىنشى كەزەگى قۇرىلىسىنا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتنامانى تۇزەتۋ كەزىندە سمەتالىق قۇنىنىڭ ارتىق كورسەتىلۋى 413 ملن تەڭگە بولدى. بۇل تەك ءبىر نىسان بويىنشا جانە ءبىرىنشى كەزەككە قاتىستى. قوستاناي قالاسىندا «يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا كەزەكتە تۇرعاندار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جوباسى تۇرعىسىندا قۇنىن كوتەرۋ 150 ملن تەڭگە بولدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 144 جەكە ساراپتامالىق ۇيىم ءتىركەلگەن. ولارعا قاتىستى ءبىلىكتىلىك تالاپتارىن كۇشەيتۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ورىن العان قايشىلىقتاردى جويىپ, قۇرىلىس نورمالارىن قايتا قاراستىرعان ءجون جانە تيپتىك جوبالاردى پايدالانۋ تاجىريبەسىن كەڭەيتۋ كەرەك, – دەدى ناتاليا گودۋنوۆا.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز بويىنشا جوبا قۇنىن اسىرا كورسەتۋدىڭ ورتاشا كولەمى 30 پايىزعا دەيىن جەتەدى.
سەرتيفيكات ءۇشىن اقى تولەۋ ادىلدىك ەمەس
دەپۋتاتتار جالپى وتىرىس بارىسىندا وسى قارجىلىق قۇجاتتى قىزۋ تالقىلاپ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىن ساۋالدىڭ استىنا الدى.
ايتالىق, دەپۋتات ءجاميلا نۇرمانبەتوۆا ەلىمىزدە ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشۋ بارىسىندا 6740 پاندىك مۇعالىمدى اعىلشىن تىلىنە وقىتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,6 ملرد تەڭگە قارالعانىن, بىراق مۇعالىمدەردىڭ 12 پايىزى عانا ساباقتى تولىقتاي اعىلشىن تىلىندە وتكىزەتىن دەڭگەيدە ءبىلىم العانىنا نازار اۋداردى. ال وسىعان قاراماستان, پاندەردى اعىلشىن تىلىندە تەك ءىشىنارا وتكىزەتىن دەڭگەيدەگى 5922 مۇعالىمگە بىلىكتىلىگى جوعارى ارىپتەستەرىمەن بىردەي 35394 تەڭگە كولەمىندە اقى تولەنىپ كەلگەن.
– وقىتىلعان مۇعالىمدەردىڭ كوبى ءتيىستى پاندەردى تولىق اعىلشىن تىلىندە وقىتا الماي كەلەدى. مۇنى مۇعالىمدەردىڭ وزدەرى دە سوكەتتىك دەپ ەسەپتەمەيدى. سوندىقتان دا, قوسىمشا اقى سەرتيفيكاتى بارلاردىڭ بارلىعىنا تولەنىپ كەلەدى. ال وقىتۋ ساپاسى ەسكەرىلىپ جاتقان جوق, – دەدى ج.نۇرمانبەتوۆا.
بۇل ساۋالعا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى كۇلاش ءشامشيدينوۆا نەگىزى ساباقتى اعىلشىن ءتىلىندە وتكىزۋشىلەرگە قوسىمشا اقى تولەردە مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ەسكەرىلۋى كەرەك ەدى, بىراق باستاپقىدان ءبىلىم ساناتى ءار دەڭگەيدەگىلەردىڭ بارلىعىنا بىردەي اقى تولەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعاندىقتان, مينيسترلىكتە ەندى عانا اقى تولەۋ جۇيەسىن قايتا قاراپ جاتىرمىز, – دەپ جاۋاپ قايتاردى.
وسى ارادا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين:
– ونى تالقىلاۋدىڭ نە قاجەتى بار؟ ونى سىزدەر تالقىلاپ جاتقاندا 1,6 ملرد تەڭگە تولەنىپ كەتتى. سىزدەر ءتىلدى بىلگەندىگى ءۇشىن اقى تولەپ جاتقان جوقسىزدار, سىزدەر «سەرتيفيكات» دەپ اتالاتىن ا4 فورماتىنداعى قاعاز ءۇشىن تولەپ جاتىرسىزدار. بۇل, اشىعىن ايتقاندا, ستراتەگيالىق جوسپارداعى ەسەپتەرىڭىزدىڭ كورسەتكىشىن جاقسارتۋ ءۇشىن عانا قاجەت. سوندىقتان ءبىلىم دەڭگەيى سايكەس كەلمەسە, اقى تولەنبەسىن دەگەن بۇيرىق شىعارىڭىزدار. بۇل مۇعالىمدەردىڭ ءتىل بىلۋگە ىنتاسىن دا ارتتىرار ەدى. قازىر شە, سەرتيفيكات العانداردىڭ بارلىعىنا اقى تولەپ, مۇعالىمدەردى كەرى تارتىپ جاتىرمىز. بۇل ادىلدىككە جاتپايدى. ەڭ باستىسى, وسىنداي كوزقاراستىڭ كەسىرىنەن ءبىلىم ساپاسى قۇلدىرايدى. وسىندايدىڭ كەسىرىنەن حالىقتىڭ ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋگە دەگەن تەرىس كوزقاراسى قالىپتاسادى, – دەدى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا تۇرعىنداردى الاڭداتقان جانە بيۋدجەتتىڭ كىرىس-شىعىسىنا, مەملەكەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىنا بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ال جيىندى ءماجىلىس توراعاسى قورىتىندىلادى:
– ءبىز جىلداعى ءداستۇر بويىنشا وتكەن جىلعى بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلادىق. وسى جولدا جەتكەن جەتىستىكتەرىمىز كوپ. سونىمەن بىرگە كەمشىلىكتەر دە بايقالىپ وتىر. ونىڭ بارلىعى الداعى جۇمىستا ەرەكشە نازاردا بولۋ كەرەك. سەبەبى بيۋدجەتتىڭ جوعارى دەڭگەيدە اتقارىلۋى – ەلىمىزدى دامىتۋدىڭ, حالقىمىزدىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ باستى كەپىلى. وسى جولدا, ەلباسىمىز ايتقانداي, قازىنادان ءبولىنگەن ءاربىر تيىن ءتيىمدى جۇمسالۋى كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت تە, ەسەپ كوميتەتى دە بۇگىنگى ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ, بولاشاقتا ايتىلعان كەمشىلىكتەر بويىنشا جۇمىس ىستەۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز, – دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.
قۇجات سەناتتىڭ قاراۋىنا جولداندى.
