زاڭ جوبالارى: ولاردا نەندەي جايتتەر قاراستىرىلىپ وتىر؟
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:44
زەينەت جاسىن ۇزارتۋ – زەينەت ىرىسىن ۇلعايتۋ
جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ جۇرتشىلىققا جاقسىلىعى مول
بۇگىنگى كۇنى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان وزەكتى ءماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسى. اتالعان ماسەلە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2012 جىلعى 27 قاڭتارداعى «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» اتتى جولداۋىنداعى جانە ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 23 قاڭتارداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ شارالارىن قابىلداۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
جۇما, 19 ءساۋىر 2013 0:44
زەينەت جاسىن ۇزارتۋ – زەينەت ىرىسىن ۇلعايتۋ
جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ جۇرتشىلىققا جاقسىلىعى مول
بۇگىنگى كۇنى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان وزەكتى ءماسەلەلەردىڭ ءبىرى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەسى. اتالعان ماسەلە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2012 جىلعى 27 قاڭتارداعى «الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ – قازاقستان دامۋىنىڭ باستى باعىتى» اتتى جولداۋىنداعى جانە ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 23 قاڭتارداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ شارالارىن قابىلداۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قازىرگى كەزدە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» (جاڭا باسىلىم), «زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدار جوبالارىمەن مىنالار قاراستىرىلۋدا:
1. جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنىڭ ينستيتۋتتىق بازاسىن دامىتۋ
جوعارىدا ايتىلعان زاڭ جوبالارىنا سايكەس «مەملەكەتتىك جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى» اق (بۇدان ءارى – قور) بازاسى نەگىزىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىن قۇرۋ كوزدەلگەن. قۇرىلتايشىسى جانە اكتسيونەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بولىپ تابىلادى. بىرىڭعاي زەينەتاقى جيناقتاۋشى قورى زەينەتاقى جارنالارىن تارتاتىن بىردەن-ءبىر ۇيىم بولادى. سونىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ قالاۋى بويىنشا ەرىكتى جانە ەرىكتى كاسىبي جارنالارىن ۇيلەستىرىپ, سالىمشىلاردىڭ دەربەس زەينەتاقى شوتىنىڭ ەسەپ-قيسابىن جۇرگىزىپ, زەينەتاقى جيناقتارى ەسەبىنەن تولەمدەرىن اۋدارا الادى.
بۇگىنگى احۋال بويىنشا رەسپۋبليكادا 10 جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى جۇمىس ىستەۋدە. سالىمشىلاردىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ «زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىعى» رمكك (بۇدان ءارى – زتمو) شوتىنا تۇسەدى, زتمو ولاردى جاسالعان زەينەتاقى شارتتارى بويىنشا ءتيىستى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنا اۋدارادى.
جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنداعى سالىمشىلاردىڭ جەكە زەينەتاقى ەسەپ-شوتتارىنىڭ سانى 2013 جىلعى 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 8 772 102-ءنى قۇرايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
سالىمشىلاردىڭ جەكە زەينەتاقى ەسەپ-شوتتارى بارلىق جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىنىڭ قۇقىقتىق مۇراگەرى بولىپ تابىلاتىن بىرىڭعاي زەينەتاقى قورىنا بەرىلەدى.
ءبىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارىن بىرىكتىرۋ تاجىريبەمىز بار ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ قاجەت – ياعني, 2010 جىلى «قورعاۋ» جزق» اق-تى «ءۇلارۇمىت» جزق» اق-قا بىرىكتىرۋ; 2011 جىلى «امانات قازاقستان» جزق» اق-تى «ەۋرازيالىق» اق-قا, «بتا قازاقستان» جزق» اق-تى «ءۇلارۇمىت» جزق» اق-قا بىرىكتىرۋ; 2012 جىلى «يندۋستريالىق قازاقستان» جزق» اق-تى «گنپف» اق-قا بىرىكتىرۋ.
جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورلارى سالىمشىلارىنىڭ زەينەتاقى جيناقتارىن قورعا بەرۋ ءتارتىبى زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەلەدى جانە تولىق كولەمدە جۇزەگە اسىرىلادى. ءار سالىمشى ءوز زەينەتاقى جارنالارى مەن ينۆەستيتسيالىق تابىسىنا سايكەس كەلەتىن دەربەس اكتيۆتەر سوماسى تۋرالى اقپارات الادى.
2. زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ
قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس 2009 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ رەسپۋبليكادا سالىمشىنىڭ زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ قۇقىعىنا يە بولۋ ساتىندەگى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ سوماسى مەن ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ەنگىزىلگەن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ سوماسى اراسىنداعى مەملەكەتتىك كەپىلدىك تولەمى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
2009 جىلعى 1 شىلدە مەن 2013 جىل ارالىعىنداعى مەملەكەتتىك كەپىلدىك تولەمى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ تومەندەگى قاۋلىلارىمەن رەگلامەنتتەلدى: 2009 جىلعى 15 مامىرداعى №726 قاۋلى, 2012 جىلعى 4 اقپانداعى №204 قاۋلى, 2013 جىلعى 12 اقپانداعى №125 قاۋلى.
جوعارىدا اتالعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە سايكەس زتمو-عا ازاماتتاردان قۇجاتتار قابىلداۋ, شەشىم جوبالارىن دايىنداۋ جانە مەملەكەتتىك كەپىلدىك سومالارىن تولەۋ بويىنشا مىندەتتەر جۇكتەلدى.
سالىمشىنىڭ زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ قۇقىعىنا يە بولۋ ساتىندەگى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ سوماسى مەن ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, ناقتى ەنگىزىلگەن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ سوماسى اراسىنداعى مەملەكەتتىك كەپىلدىك تولەمى الۋشىلارعا تومەندەگى بەس سانات بويىنشا جۇزەگە اسىرىلۋدا: زەينەتكەرلەر – زەينەت جاسىنا جەتكەن تۇلعالار (ايەلدەر – 58, ەرلەر – 63); 5 جانە ودان دا كوپ بالا تۋعان ايەلدەر; مۇگەدەكتىگى مەرزىمسىز بەلگىلەنگەن 1 جانە 2 توپتاعى مۇگەدەكتەر; الەۋەتتى قۇرىلىمدار باعىتى بويىنشا زەينەتكە شىققان زەينەتكەرلەر جانە قازاقستاننان تۇراقتى تۇرۋ ءۇشىن باسقا جەرگە كەتكەن تۇلعالار.
وسىلايشا مەملەكەتتىك كەپىلدىك تولەمى بىلايشا جۇزەگە اسىرىلدى:
2009-2010 جىلدارى – 72 539 الۋشىعا 2 181 575 566 تەڭگە سوماسىندا;
2011 جىلى – 50 356 الۋشىعا 2 758 076 304 تەڭگە سوماسىندا;
2012 جىلى – 106 718 الۋشىعا 6 052 301 908 تەڭگە سوماسىندا.
2013 جىلعى 1 ناۋرىزعا دەيىن 8 969 الۋشىعا 583 223 274 تەڭگە تولەندى.
2009-2013 جىلدارى مەملەكەتتىك كەپىلدىك تولەمى 238 582 الۋشىعا 11 575 177 052 تەڭگە سوماسىندا جۇزەگە اسىرىلدى.
زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە ينفلياتسيا دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ ناقتى ەنگىزىلگەن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى مولشەرىندە زەينەتاقى جارنالارى ساقتالۋىنىڭ كەپىلدىگى بويىنشا مەملەكەت مىندەتىنىڭ ساقتالۋى قاراستىرىلۋدا.
سونىمەن قاتار, زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋى قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ەسەپكە الۋ جانە ساقتاۋدى جۇزەگە اسىراتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
قور قىزمەتىنە زاڭ جۇزىندە تومەندەگى ءتيىستى تالاپتار بەلگىلەنەدى.
3. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ
قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋ, ءتيىستى تابىس دەڭگەيى مەن ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءارتاراپتاندىرۋ پرينتسيپتەرىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيالارعا سايكەس ۇلتتىق بانكپەن, قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىمەن بەكىتىلگەن كەڭەس ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
كەڭەس قۇرامىنا تاۋەلسىز ساراپشىلار مەن قارجى نارىعىنا قاتىسۋشىلار, ۇلتتىق بانك, ۇكىمەت وكىلدەرى كىرەدى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ دەربەس قۇرامىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بەكىتەدى.
قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ورنالاستىرۋ ءۇشىن قۇرالدار تىزبەسى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ مەن وسى تىزبەنى قابىلداۋ, قوردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىمەن باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ مەن قاراۋ كەڭەستىڭ نەگىزگى قىزمەتتەرى بولىپ تابىلادى.
4. كاسىبي زەينەتاقى جارنالارىنىڭ مىندەتتىلىگىن ەنگىزۋ
رەسپۋبليكادا ەرىكتى كاسىبي زەينەتاقى جارنالارى ءتيىستى دامي العان جوق, وسىعان قاراماستان, جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى 1998 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەنگىزىلدى. ۇلتتىق بانك دەرەكتەرى بويىنشا 2013 جىلعى 1 ناۋرىزدا ەرىكتى كاسىبي زەينەتاقى جارنالارى 4 220, جيناقتاردىڭ جالپى سوماسى 136 996 تەڭگەنى قۇرايدى.
وسىعان بايلانىستى قازىرگى ۋاقىتتا ەرىكتى كاسىبي زەينەتاقى جارنالارىن مىندەتتى قالىپتاستىرۋعا اۋىستىرۋ مەحانيزمى ازىرلەنۋدە. جوعارىدا كورسەتىلگەن زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە 5 % كولەمىندە مىندەتتى كاسىبي جارنالار مولشەرلەمەسى بەلگىلەندى. وسى باعىتتا ەرەكشە ەڭبەك جاعدايى ماماندىقتارى مەن وندىرىستىك تىزبەسىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس جۇرۋدە.
5. زەينەت جاسىن بىرىزدەندىرۋ
جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىن ەنگىزۋدە زەينەتاقىنىڭ ازايعان ىنتىماقتى بولىگىن جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىنەن تولەمدەر تولتىراتىنى جوسپارلانعان. ىنتىماقتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءۇشىن 2018 جىلدان باستاپ زەينەتكە شىعاتىن ايەلدەردىڭ (زاڭنامامەن 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا ايەلدەر ءۇشىن 20 جىل قاجەت) تولىق ەڭبەك ءوتىلى جوق ەكەندىگى ەسكەرىلەدى. جۇكتىلىك پەن بوسانۋعا بايلانىستى دەمالىستا بولعان كەزەڭدە ايەلدەردىڭ ەڭبەك ۇزىلىستەرىنە وراي اۋدارىمدارىنىڭ تۇراقسىزدىعى, ءبىزدىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسى جاس بولعاندىقتان, زەينەتاقى جيناقتارى تومەن ەكەندىگى قاپەرگە الىنادى. وسىعان بايلانىستى ايەلدەر مەن ەرلەر ءۇشىن بىرىڭعاي زەينەت جاسىن بەلگىلەۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. وسى ماسەلەنىڭ الەۋمەتتىك ءمانىن ەسكەرە وتىرىپ, قازىر ايەلدەر ءۇشىن جاڭا زەينەت جاسىن بەلگىلەۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋ قاراستىرىلسا, بۇل ۇدەرىس 10 جىلدى قۇرايتىن بولادى.
سەرىكحان سابىرجانوۆ,
«مەملەكەتتىك زەينەتاقى تولەۋ ورتالىعى» رمكك باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.
