قوعام • 14 مامىر, 2019

كيىك تولدەپ, قۇرالايىن ورگىزگەن

10330 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاق ۇعىمىندا «قۇرالايدىڭ سالقىنى» دەگەن ءسوز بار. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ سيرەك قولدانىلىپ, ۇعىمى دا كومەسكىلەنىپ بارا جاتقانى وتىرىك ەمەس. قىرداعى قاريالاردىڭ اۋزىنان وقتىن-وقتىن ەستىپ قالىپ جاتاتىنىمىز بولماسا, قالاداعى جۇرتتىڭ كوبى ونى الدەقاشان ۇمىتقان. قۇرالاي باستالعاندا قاسيەتتى جانۋار دا تولدەۋدى باستايدى ەكەن. كيىكتىڭ جاپپاي تولدەۋى, ءتولىن اياقتاندىرۋى تابيعاتتىڭ قۇبىلمالى, سالقىن كەزىنە ءدوپ كەلگەندىكتەن بۇل كەزدى «قۇرالايدىڭ سالقىنى», «قۇرالايدىڭ سۋىعى», «كيىكتىڭ لاق ورگىزبەسى» دەپ اتاپ كەتكەن.

كيىك تولدەپ, قۇرالايىن  ورگىزگەن
راسىندا, مامىردىڭ ورتا تۇسىندا قالىڭ كيىمىنەن جەڭىل­دەپ, جىلىمىق اۋاعا بوي ءۇي­رە­تە باستاعان جۇرتتى ءبىر توڭ­دىراتىن قوڭىر سالقىن كۇندەردى «قۇرالايدىڭ سالقىنى» دەپ اتاۋ­دىڭ ءوز ءمانى بار. بيىلعى كوكتەم ەرتە كەلدى مە قالاي, «قۇرالايدىڭ سۋىعى» باستالعانداي كۇن رايى بۇزى­لىپ, ەكى-ءۇش كۇن بويى نوسەرلى جاڭبىر توگىپ تۇردى. سۋىق ىزعار دا بايقالاتىنداي. 

وسى كۇندەرى وبلىستىق «ورال ءوڭىرى» گازەتىنىڭ ءفوتوتىلشىسى تەمىر­­بولات توقمامبەتوۆ ءىسساپار­مەن اۋدا­نىمىزعا كەلگەن بولاتىن. تەمىر­بولات ەكەۋمىز دە كيىكتەردىڭ ءتول­دەۋ ناۋقانىنان قامسىز, حابار­سىز قالمايىق دەپ جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاپ جۇرگەن «وحوت­زووپروم» مەكەمەسىنىڭ باتىس قا­زاق­ستان وبلىسى فيليالى باس­شى­سىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن ات­­قارۋشى قۋانىش الىمقۇلوۆپەن حابارلاسىپ, كەزدەستىك. قۋانىش الپىسباي ۇلى قازتالوۆ اۋدانى ­اۋماعىندا جۇمىس ساپارى­مەن­ ءجۇر ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, اقبوكەندەر تولدەۋدى باس­تاپ جاتىر. جانۋارلاردىڭ تىنىش­تىعىن قورعاۋ ءۇشىن 24 ينسپەكتور­دان قۇرالعان 4 توپ جۇمىس ات­قا­رىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ول راتسيا ارقىلى ينسپەكتور سى­رىم ورىن­عاليەۆتىڭ توبىمەن باي­لانىسقا شىعىپ, ءبىزدى كيىك ءتول­دەپ جاتقان جەرگە اپارۋدى تاپسىردى. ايتقانداي, جول تالعامايتىن ار­نايى كولىكتەرى بار جىگىتتەر ءبىزدى كيىكتەردىڭ جاپپاي تولدەپ جاتقان تۇسىنا ەش قيىندىقسىز جەتكىزدى. الدىمىزدان كوك بوياۋعا مالىنعان دالانىڭ ادەمى سۋرەتتەرى شىعا كەل­مەسى بار ما. اتتەڭ, كوزىڭ تويمايدى عوي. سول كوك شالعىننىڭ ورتاسىندا اقبوكەندەر تەڭىزدىڭ تولقىنىندا جۇزگەندەي جايىلىپ ءجۇر...

فوتواپپاراتىمىزدى دالانىڭ ەركەسىنە باعىتتاپ, ءتۇسىرۋدى باس­تاپ تا كەتتىك. الدىمىزدا سانسىز كيىك جايىلىپ جۇرگەنىمەن كولى­­­­گىمىز جاقىنداعان سايىن ولار جەت­كىزەر ەمەس.تەك ارنايى الىس­­تى جاقىنداتاتىن فوتواپپا­رات وبەك­تيۆى ارقىلى سۇلۋ ءمۇسىنىن تۇسىردىك. كولىكتىڭ رولىندە وتىر­عان توپ جەتەكشىسى, جانۋارلار دۇنيە­سىن قوعاۋ ينسپەكتورى سىرىم ورىنعاليەۆتى اڭگىمەگە تارتتىق.

– اقبوكەندەردىڭ تولدەۋ ناۋقانى باستالىپ جاتىر. بيىل كيىكتەر قازتالوۆ اۋدانىنا قاراس­تى مەشەركول مەن التايساي اۋما­عىن­دا تولدەپ, قۇرالايلارىن ورگى­زىپ جاتىر. بۇل اۋماقتا شامامەن 50 مىڭداي كيىك انالىعى تولدەۋدە. جاقىندا ءبىزدىڭ ورال پوپۋلياتسياسىنا جاتاتىن كيىكتەردىڭ ساناعى الىنعان بولاتىن. بىلتىر كيىك سانى 135 مىڭعا جەتسە, ساناق جۇ­­مىس­تارى اياقتالعاننان كەيىن بيىلعى ءوسىمدى انىقتايتىن بولامىز. اقبوكەندەردىڭ ەرەكشەلىگى, تولدەرى اناسىن ەمىپ, ەكى ساعاتتان كەيىن شاۋىپ كەتە بەرەدى. تاعى ءبىر قىزىعى, انالارى ءبىر-ءبىرىنىڭ ءتولىن ەمىزە بەرەدى. بۇل كوپ جانۋارلاردا كەزدەسپەيتىن جاعداي. كيىكتەر تولدەيتىن ۋاقىتتا ءتۇز تا­عى­لارىنىڭ تىستەرى بوساپ, قارا­قۇس­تار جۇمىرتقا باسادى. ياعني تولدەرىنە جىرتقىشتار تاراپى­نان قاۋىپ بولمايدى. ازىرگە قاس­كويلەردىڭ دە قيمىلدارى باي­قالىپ جاتقان جوق. ناۋقان قا­لىپتى ءوتىپ جاتقانىنا تولىق نەگىز بار دەۋگە بولادى, – دەدى ينس­پەكتور.

وسى كەزدە اڭگىمەمىزدى راتسيا ءۇنى ءبولىپ جىبەردى. توپ قۇرامىنداعى ينسپەكتورلار دالادا كيىكتىڭ ءبىر ساعات شاماسىندا تۋعان تولدەرىن تاپقانىن حابارلادى. كولىگىمىزدى سول باعىتقا بۇردىق. مەجەلى جە­رى­­­­مىزگە جەت­كە­­­­نىمىزدە كوك ءشوپ­تىڭ ۇستىندە جات­قان, كوزدەرى ءمول­دىرەگەن, ءالسىز تالپىنعان قوس لاق­تى كوردىك. قۇرالايدىڭ كوزىنە قارا­ساڭ ادام بالاسىن باۋراپ الار سۇلۋلىق بايقالاتىنداي... ءوز باسىم قۇ­­رالايدى ءبىرىنشى رەت كورۋىم. مۇن­داي ءسات بولا بەرمەيدى عوي. ال كەپ سۋرەتكە تۇستىك. وسى كەزدە كوز الدىما تابيعاتتى قورعاۋ ينسپەك­تورى ەرلان نۇرعاليەۆتىڭ قۇرالايدى اسپانداتا ۇستاعان سۋ­رەتى كەلدى. امال قانشا, وسى ءبىر دا­لا ەركەسىن قورعايمىن دەپ ءجۇرىپ اتپالداي ازاماتتىڭ ءومىرى قيىلدى عوي. ءيا, وسىندا ازاماتتاردىڭ اقبوكەندەردى قورعاۋداعى ەڭبەگى ولشەۋسىز-اق. 

سىرىم باستاعان قورىقشىلار توبىنا العىسىمىزدى ايتىپ, قوش­تاستىق.

قايرات جاقىپ

باتىس قازاقستان وبلىسى, قازتالوۆ اۋدانى
سوڭعى جاڭالىقتار