قازاق راديوسىنىڭ تۇڭعىش زەرتتەۋشىسى
سەنبى, 29 جەلتوقسان 2012 7:11
جۋرناليست-عالىم رامازان ساعىمبەكوۆ تۋرالى وسىدان 20 جىل بۇرىن الپىستىڭ اسقارىنا شىعىپ, ءوزىمىز جازعانداي «اقىلىنىڭ كەمەلىنە, شىعارماشىلىعىنىڭ كەمەرىنە كەلگەن» شاعىندا قالام تەربەگەن ەكەنبىز. دەگەنمەن ارداقتى ازامات, اياۋلى اعا سول الپىستان تاياق تاستام ۇزاپ بارىپ, ەر دوسپامبەت ايتقان بۇرىنعىلار تۇسكەن جولعا بۇرىلىپ كەتتى.
سەنبى, 29 جەلتوقسان 2012 7:11
جۋرناليست-عالىم رامازان ساعىمبەكوۆ تۋرالى وسىدان 20 جىل بۇرىن الپىستىڭ اسقارىنا شىعىپ, ءوزىمىز جازعانداي «اقىلىنىڭ كەمەلىنە, شىعارماشىلىعىنىڭ كەمەرىنە كەلگەن» شاعىندا قالام تەربەگەن ەكەنبىز. دەگەنمەن ارداقتى ازامات, اياۋلى اعا سول الپىستان تاياق تاستام ۇزاپ بارىپ, ەر دوسپامبەت ايتقان بۇرىنعىلار تۇسكەن جولعا بۇرىلىپ كەتتى.
كەيدە سانادا سايراپ, كوڭىلدە تەربەلىپ تۇرعان ويدىڭ قالام ۇشىنا قونباي قاشاتىنى بار. كەيدە جازىلعان جارتى اۋىز ءسوزدىڭ ءوزىن اق قاعازدىڭ قابىلداماي قوياتىنىن قايتەرسىڭ. شاماسى, بۇل كۇيدىڭ ءمانىن قالاي تۇسىندىرسەڭ دە تولىمسىز شىعاتىن شىعار. ايتەۋىر, بۇيرىقتى كۇنى بولعاندا كوڭىلدەگى كوپ وي ءبىرىن-ءبىرى قۋالاعان تولقىندارداي جامىراسا كەلەدى دە بىردەن قاعاز بەتىنە كوشەدى.
رەكەڭنىڭ ەڭبەك جولىنا ۇڭىلگەن كىسىنىڭ الدىنا بىرنەشە باعىتتىڭ تارامدالىپ كەلىپ تارتىلارى انىق. راس, تەلەۆيدەنيە تابالدىرىعىن توزدىرمادى دەمەسەڭىز, كەيىپكەرىمىز گازەت, جۋرنال, راديودا قىزمەت اتقارىپ, بۇدان بولەك ءابىش كەكىلباەۆ اعامىزشا ايتساق, «ۇلتتىق سانامىز بەن ۇلتتىق زەردەمىزدىڭ قىرانداردىڭ قياعا سالعان ۇياسىنداي اسا بيىك, اسا مارتەبەلى ورداسى» قازمۋ-دە ۇستازدىق ەتتى.
رامازان ساعىمبەكوۆ ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن ورتالىق قازاقستانداعى ەڭ كونە باسىلىم «قارقارالى» گازەتىنەن باستاپ, جاستىعىنا قاراماستان رەداكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە دەيىن جوعارىلاعان ادام. بيىل بۇل باسىلىمنىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنە دە 80 جىل تولىپ وتىر. وسى رەتتە جۋرناليست-عالىمنىڭ رەسپۋبليكالىق «سوتسياليستىك قازاقستان», شىعىس قازاقستان وبلىستىق «كوممۋنيزم تاڭى» گازەتتەرىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, جاۋاپتى حاتشىسى سەكىلدى قىزمەتتەردى دە اتقارعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون.
ول قازاق راديوسىنداعى بىرنەشە جىلدىق قىزمەتىنەن كەيىن قازمۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقىتۋشىلىققا اۋىستى. سول جىلدار ىشىندە ءوزىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتىن قازاق راديوجۋرناليستيكاسىن زەرتتەۋگە دەن قويدى. قازاق راديوسىنىڭ تاريحىنان كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. وعان دەيىن ب. كەنجەباەۆ, ق. بەكحوجين, ت. اماندوسوۆ, ت. قوجاكەەۆ سەكىلدى عالىمداردىڭ راديوعا قاتىستى ايتقان ءبىرلى-جارىم تۇجىرىمدارى بولماسا, راديوجۋرناليستيكانىڭ تاريحى, تەورياسى مەن تاجىريبەسىن تياناقتى زەرتتەگەن تولىمدى ەڭبەكتىڭ جازىلماعاندىعى بەلگىلى. ءوز كەزەگىندە وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا اتسالىسقان عالىمداردىڭ ءبىرى رەكەڭ ەدى.
وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنىڭ باسىندا جارىق كورگەن «الماتىدان سويلەپ تۇرمىز…» اتتى مونوگرافيا ستۋدەنتتىڭ دە, زەرتتەۋشىنىڭ دە, راديو سالاسىنداعى جۋرناليستىڭ دە قولىنان تۇسپەيتىن كىتاپقا اينالدى. ونىڭ سىرى جالپى قاۋىمنىڭ تۇسىنۋىنە لايىقتاپ جازىلىپ, كوپشىلىككە قولايلى ادىسپەن راديوحابار ۇيىمداستىرۋدىڭ رەتتى جۇيەسىن, ەرەكشە قىر-سىرىن, سول سالانىڭ بەيمالىم تۇستارىن كوبىرەك قوزعاعانىنان بولەك, بۇل كىتاپتىڭ راديوجۋرناليستيكاداعى قازاق ءتىلدى العاشقى ەڭبەك بولعاندىعىندا جاتىر. «رامازان ساعىمبەكوۆتىڭ قازاق راديوجۋرناليستيكاسىن زەرتتەۋدەگى ەڭبەگى تىڭنان تۇرەن تۇسىرگەندەي», دەپ جازىپ جۇرگەندىگىمىزدىڭ سەبەبى وسى. اتالعان ەڭبەك ايتەۋىر كىتاپ شىعارۋ كەرەك دەگەن ماقساتتان ەمەس, راديوجۋرناليستەردى دايارلاۋدا كەزدەسكەن شىن زارۋلىك, تابيعي مۇقتاجدىقتان تۋعان دۇنيە.
كوزىمىز انىق جەتكەن تاعى ءبىر جاي, كىتاپ اۆتورى قانداي جانرعا توقتالماسىن, ومىرلىك فاكتىلەردى سالىستىرىپ, قورىتىندىلاۋ ارقىلى بۇلجىماس تۇجىرىم جاسايدى. شەبەر تىلمەن قوڭىلگە قونىمدى, انىق, جاتىق ەتىپ جەتكىزە الادى. بۇعان ونىڭ ىجداعاتتى زەرتتەۋشىلىگى, تاجىريبەلى راديوجۋرناليستىگى, جالپى شىعارماشىلىق قابىلەتى كوپ كومەگىن تيگىزگەنى داۋسىز. تاجىريبە مەن تەوريانى بۇلايشا ءساتتى ۇشتاستىرا الماعان جاعدايدا, راديوجانرلارىنىڭ تابيعاتىن دۇرىس تانىتۋى, ولار تۋرالى عىلىمي باتىل پىكىر ايتا الۋى مۇمكىن ەمەس ەدى.
بۇگىندە راديوجۋرناليستيكا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە دە, وزىندىك ەرەكشەلىگى مەن تابيعاتى, ءادىس-تاسىلدەرى مەن قىرلارى بار عىلىم سالاسى رەتىندە دە مويىندالعان. 90 جىلدان استام تاريحى بار قازاق راديوجۋرناليستيكاسى دا ءوز كەزەگىندە جاقسى زەرتتەلگەن, جۇيەلى مەكتەبى قالىپتاسقان عىلىم دەپ ايتا الامىز. وسى سالادا جۋرناليست-عالىم رامازان ساعىمبەكوۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ەلەۋلى دەۋگە تۇرارلىق.
ءوز باسىم وقىتۋشىلىققا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارات كارىباي ۇلى بارمانقۇلوۆتىڭ شاقىرتۋىمەن كەلدىم. ول ۋاقىتتا مەن قازاق راديوسىندا قىزمەتتە ەدىم. رامازان ساعىمبەكوۆ قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتورى بولىپ جۇمىس اۋىستىرىپ جاتىر ەكەن. كەلە سالا سول كىسىنىڭ ءىسىن ءارى قاراي جالعاپ «راديوجۋرناليستيكا» پانىنەن ساباق بەردىم. سوندىقتان ءوزىمدى ر. ساعىمبەكوۆتىڭ ءىزباسار ءىنىسى دەسەم دە بولادى.
رامازان ساعىمبەكوۆ «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىلىعىنا كەلگەن كەزدە دە ءوزىنىڭ ىسكەرلىگىن تانىتا ءبىلدى. سول تۇستا وبلىستىق باسىلىمنىڭ رەسپۋبليكالىق گازەتتەر سەكىلدى اپتاسىنا 6 رەت شىعىپ تۇرۋى وسىنىڭ دالەلى. ەڭ باستىسى گازەت مازمۇنى بايىپ, بىرنەشە مارتە وداقتىق جانە رەسپۋبليكالىق شىعارماشىلىق كونكۋرستاردا جۇلدەگە ءىلىنىپ ءجۇردى. باسىلىمنىڭ ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن ناگرادتالعان كەزى دە كوپشىلىكتىڭ ەسىندە.
ر. ساعىمبەكوۆ 1982 جىلدان باستاپ ءوزىنىڭ ۇستازدىق جولىن قاراعاندى مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋىندا جالعاستىردى. تەوريانى تەرەڭ مەڭگەرگەن ءارى تاجىريبەدە شىڭدالعان كورگەنى كوپ, كوڭىلگە تۇيگەنى دە جەتەرلىك جۋرناليست-عالىم ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىنە دەيىن وسى وقۋ ورنىندا ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىدى. ءارى ءوزىنىڭ اۋىر ناۋقاسىنا قاراماستان «قارقارالى» اتتى جاڭا جۋرنال اشىپ, وعان باس رەداكتورلىق ەتتى. رەكەڭ باسقارعان جىلدارى «ورتالىق قازاقستان» گازەتى تاريحتىڭ جابۋلى بەتتەرىن اقتارىپ, شىم-شىمداپ بولسا دا شىندىق ايتۋعا داعدىلاندى دەسەك, 90-جىلدارى «قارقارالى» جۋرنالىنىڭ باسى-قاسىنا كەلگەندە ول وتكەن كۇننىڭ اقيقاتىن اشىق جازۋدى ءوزىنىڭ ازاماتتىق پارىزى سانادى.
رامازان ساعىمبەكوۆ ءوزىنىڭ سانالى عۇمىرىندا قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ دامۋىنا ءبىر كىسىدەي اتسالىستى. وقىتۋشىلىق قىزمەتتە ءجۇرىپ, «الماتىدان سويلەپ تۇرمىز…» اتتى مونوگرافيا, «ناسيحاتتىڭ قۋاتتى قارۋى», «سوۆەت راديوحابارىنىڭ نەگىزدەرى» سەكىلدى ۇلكەندى-كىشىلى كىتاپشالاردى جارىققا شىعاردى. پۋبليتسيستيكالىق تۋىندىلارىنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «تەرەڭ تامىرلار», «اقجار-موسكۆا», «دوستىق نۇرى» اتتى ەڭبەكتەرى كەيىپكەرىمىزدىڭ قالامگەرلىك دارىنىن ايگىلەپ كورسەتتى.
جۋرناليست-عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ر. ساعىمبەكوۆتىڭ ەسىمى ەلەنىپ, 2000 جىلى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن ونىڭ اتى تۋعان اۋىلىنداعى اپپاز ورتا مەكتەبىنە بەرىلدى. 1974-1982 جىلدارى ءوزى باسقارىپ, بار ءبىلىم-بىلىگىن, قاجىر-قايراتىن جۇمساي ءجۇرىپ, كوشىن كەلىستى, ءىسىن جەمىستى ەتكەن قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتى بيىل جۋرناليستەر اراسىندا ر. ساعىمبەكوۆ اتىنداعى جۇلدە تاعايىنداپتى. بۇل, البەتتە, قۇپتارلىق ءىس. وبلىس كولەمىندەگى جازۋعا تالاسى بار جاستاردى تانىپ-ءبىلىپ, ولاردىڭ تىرناقالدى تۋىندىلارىن ىنتالاندىرىپ وتىرۋ – ماڭىزدى باستاما. ەندى وسى جۇلدە جاقسى داستۇرگە اينالسىن دەپ تىلەيىك.
نامازالى وماش ۇلى,
پروفەسسور.
استانا.
