سوعىستان قايتقان سولداتتار
بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 6:58
اعايىندى جۇماجان مەن راحىمبەك شاكىۇلدارى اقمولا ۆوكزالىنا 1945 جىلدىڭ سۋىعى قاقاپ تۇرعان قاراشا ايىندا ءتۇستى. ءبىرى – لەنينگراد قۇرساۋىنان, ەكىنشىسى سونىڭ ىرگەسىندەگى ۆولحوۆ مايدانىنان اۋىر جارالانىپ, ەكەۋىنىڭ دە گوسپيتالدا جاتىپ, ەمدەلىپ شىققان بەتتەرى بولاتىن. ءىنىسى راحىمبەكتىڭ اۋىر جاراقاتىنان جازىلىپ كەتە قويماعانىن كورگەن اعاسى جۇماجان قورعالجىنداعى اۋىلعا الدىمەن ءوزى اتتانىپ, ءىنىسىن, قارسى بولعانىنا قاراماستان, اقمولاداعى جالعىز نەمەرە قارىنداسىنىڭ ۇيىنە قالدىردى.
بەيسەنبى, 10 مامىر 2012 6:58
اعايىندى جۇماجان مەن راحىمبەك شاكىۇلدارى اقمولا ۆوكزالىنا 1945 جىلدىڭ سۋىعى قاقاپ تۇرعان قاراشا ايىندا ءتۇستى. ءبىرى – لەنينگراد قۇرساۋىنان, ەكىنشىسى سونىڭ ىرگەسىندەگى ۆولحوۆ مايدانىنان اۋىر جارالانىپ, ەكەۋىنىڭ دە گوسپيتالدا جاتىپ, ەمدەلىپ شىققان بەتتەرى بولاتىن. ءىنىسى راحىمبەكتىڭ اۋىر جاراقاتىنان جازىلىپ كەتە قويماعانىن كورگەن اعاسى جۇماجان قورعالجىنداعى اۋىلعا الدىمەن ءوزى اتتانىپ, ءىنىسىن, قارسى بولعانىنا قاراماستان, اقمولاداعى جالعىز نەمەرە قارىنداسىنىڭ ۇيىنە قالدىردى.
…گۆارديا اعا لەيتەنانتى راحىمبەك شاكين 1943 جىلدىڭ قاڭتارىندا ۆولحوۆ مايدانىنىڭ اجال وعى جاڭبىرشا جاۋىپ تۇرعان نوۆگورود قالاسىنىڭ سولتۇستىگىندەگى قورعانىسىندا, وكوپتا اۋىر جارالاندى. جاۋ شەبى ءالى دە بولسا الدىرماي تۇرعاندىقتان, ۋاقىتشا تىنىس الۋ تاسىلىمەن بۇلاردىڭ روتاسى بەكىنىسكە كوشكەن. وسىنىڭ الدىندا عانا ستاۆكادان ارنايى وكىل رەتىندە گ.ك. جۋكوۆ كەلگەن ۆولحوۆ مايدانىنا. اعا لەيتەنانت راحىمبەك شاكين روتانىڭ ساياسي جەتەكشىسى بولعاندىقتان, جوعارعى باس قولباسشى ستاليننىڭ بۇيرىقتارىن جاۋىنگەرلەرگە ءتۇسىندىرىپ, وكوپتاردى ارالاپ كەلە جاتقان. الىستان ازىناي, اۋانى قاقىراتا ءتىلىپ, نەمىستىڭ «اندريۋشا» دەپ اتالاتىن ميناسى ءدال راحىمبەكتىڭ قاسىنا جارىلدى. فاشيستەر «كاتيۋشاعا» ۇيقاستىرىپ, ءوز مينالارىن وسىلاي اتاي باستاعان. مينا جارقىنشاعى اعا لەيتەنانتتىڭ كەۋدەسىنە ءتيدى. وكوپتان ەندى شىعا بەرگەن وفيتسەر شالقالاي قۇلادى. جەر دۇنيە توڭكەرىلىپ, قارا قوشقىل ءتۇتىنگە ورانعان اسپاننىڭ استى تامۇق تۇنگە اينالىپ جۇرە بەرگەن. قانشا جاتقانى بەلگىسىز, الدەن ۋاقىتتا قاسىنان ءوتىپ بارا جاتقان سانيتارلاردىڭ داۋىستارىن ەستىدى. قانعا مالىنعان شينەلىنىڭ ومىراۋىن ازەر اعىتىپ, اعا لەيتەنانت سانيتارلار كەتكەن تۇسقا قاراي جەر باۋىرلاپ جىلجي جونەلدى. سودان گوسپيتالدا ەسىن جيدى. بۇعان دەيىنگى مايدان جولدارىندا جەڭىل جارالانعان كەزى بولماسا, تاپ قازىرگىدەي قياپاتقا تاپ بولماعان.
اعا لەيتەنانتتىڭ جورىق جولدارى گوسپيتالدان ەمدەلىپ شىققاننان سوڭ, ارميا گەنەرالى مەرەتسكوۆ قولباسشىلىق ەتەتىن ۆولحوۆ مايدانىنىڭ قۇرامىندا نوۆگورود ءۇشىن شايقاستاردا جالعاستى. روتا پوليترۋگى راحىمبەك شاكين 1944 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كراسنوە سەلو, سترەلتسى ەلدى مەكەندەرىن جاۋدان ازات ەتۋگە قاتىستى. 177-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىنداعى روتا رۋمىندار مەن ۆەنگرلەردىڭ فاشيستەرگە قولداۋ كورسەتكەن ديۆيزياسىمەن دە اۋىر ايقاستارعا شىقتى.
– اعا لەيتەنانت راحىمبەك شاكيننىڭ روتاسىنداعى جاۋىنگەرلەر وزدەرىنىڭ ساياسي جەتەكشىسىنىڭ باستاۋىمەن تالاي ءمارتە جاۋمەن قولما-قول ايقاستارعا دا شىقتى. بەتپە-بەت شايقاستاردا ول تاعى دا بىرنەشە رەت جەڭىل جارالاندى. 177-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ 483-پولكىنە قارايتىن روتانىڭ لەنينگراد قورشاۋىن بۇزىپ شىققانداعى ەرلىگىندە دە ساياسي جەتەكشى راحىمبەك شاكيننىڭ ۇلەسى زور ەدى.
– راحىمبەك ءىنىمنىڭ بۇل اڭگىمەلەرىن مەن 1950-1951 جىلدارى مايداننان العان جاراقاتتارى اسقىنىپ, توسەك تارتىپ جاتقاندا, قاسىندا وتىرىپ تالاي ەستىدىم, – دەيتىن اكەم جۇماجان ماعان.
راحىمبەك كوكەمىز سول سوعىستان العان اۋىر جاراقاتىنان 1952 جىلدىڭ مامىرىندا كوز جۇمىپتى. مەن كوكەمنىڭ بەت-بەينەسىن كورگەنىم جوق. جالعىز عانا سۋرەتى ساقتالىپ قالىپتى. روتانىڭ ساياسي جەتەكشىسى, گۆارديا اعا لەيتەنانتى شايقاستىڭ سايابىر تاپقان ءبىر ساتىندە ءوزى ازات ەتكەن ليۋبان قالاسىندا تۇسكەن ەكەن بۇل سۋرەتكە.
اۋىلدا متس پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى, اعا اگرونومى قىزمەتتەرىندە جۇرگەن جىلدارىندا ءتوس قالتاسىنا سالىپ ءجۇرىپتى وسى سۋرەتتى. كوكەمنىڭ تۋعان اعاسى جۇماجان 80-نەن اسقان شاعىندا, بەرتىندە قولىمىزدا باقيلىق بولدى. ول كىسىنىڭ دە ومىراۋى وردەندەر مەن مەدالدارعا تولى بولاتىن.
وتان ءۇشىن وت كەشكەن اعايىندى ەكى جىگىتتىڭ مايداننان ءبىر كۇندە كەلىپ, اقمولانىڭ ۆوكزالىندا تابىسۋى دا ءوز الدىنا جەكە حيكايا.
– بەس جىلعا جۋىق كورمەگەن ءىنىم راحىمبەكتى پويىزدان تۇسە سالىسىمەن اقمولانىڭ ۆوكزالىندا كەزدەستىرگەنىمدى ايتساڭدارشى. شينەلىنىڭ يىعى قۋشيعان, تىم جۇدەۋ ءوڭىنەن اۋىر جاراقاتتىڭ ازابىن تارتىپ كەلە جاتقانىن اڭعاردىم دا, اۋىلعا ەرتپەي, اقمولاداعى نەمەرە اپامنىڭ ءۇيىنە زورلاعانداي قىلىپ تاستاپ كەتتىم. سودان اراعا ەكى اي سالعاندا بارىپ, پار اتپەن ەلگە جەتكىزدىم. وڭىنە قان جۇگىرىپ, تىڭايىپ قالعان ەكەن.امال نە, اراعا بار بولعانى 6 جىل سالىپ, سوعىس سالعان اۋىر جاراقاتتان ءىنىم كوز جۇمدى, – دەيتىن جۇماجان اكەمىز مۇڭايىپ. – ەندى قايتىپ سوعىس دەگەن زۇلمات تونبەسىن, ەل تىنىش بولسىن. سەندەر سوعىستى كورمەي ءوسىڭدەر. بەيبىت كۇننىڭ قادىرىن ءبىلىڭدەر, – دەۋشى ەدى قاريامىز بىزگە.
سماعۇل راحىمبەك,
جۋرناليست.
استانا.
