بۇل عيبرات سوزدەر مەنىڭ ارداقتى دا ارۋاقتى اتام, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن حاميت ەرعاليدىڭ ەسسە, وچەرك, باسقا دا تولعانىستارى ەنگىزىلگەن «جاقسىدان –شاراپات» اتتى كىتابىنىڭ كىرىسپەسىندە جازىلعان.
ماماندىعى ءتىل مەن ادەبيەتتەن تىس, بار ءبىلىمىن ورىس تىلىندە العان جانە ءار ءسوزدى ساناپ سويلەيتىن ماتەماتيكا سالاسىنداعى مەن سياقتى ادامعا اقىن-جازۋشىلار تۋرالى جازۋ وڭايعا تۇسپەيتىن شارۋا ەكەن. بىراق كوپ ويلارىڭ سول اتامنىڭ كىتاپتارىنان تابىلىپ جاتسا, ارداقتى اعالاردان كورگەنىڭ, ولاردىڭ اسىل سوزدەرىن ەستىگەنىڭ كوپ بولسا, جازباۋعا بولمايتىنى تاعى بار بولىپ شىقتى.
2011 جىلى اتامىزدىڭ 95 جىلدىعىنا ارناپ «وزەگىم تولى اق جالىن» اتتى ەستەلىك كىتاپ شىعارعان ەدىك. ول وسىدان ون بەس جىل بۇرىن جوسپارلانىپ, ءبىراز ۋاقىت ازىرلەنىپ, اقىرى جارىق كوردى. اتام جايىندا قىرىق جىل بويى كوكەيىمدە جيناقتالعان ەستەلىگىمدى كىتاپتىڭ كولەمى كوتەرمەگەندىكتەن وعان كىرگىزە المادىم. تۇساۋكەسەر راسىمىندە سويلەيتىن ادامدار قاتارى مول بولعاندىقتان ايتا المادىم. ال 2004 جىلى ارداقتى اقىن اعامىز قادىر مىرزاليەۆتىڭ ء«يىرىم» دەگەن ەستەلىكتەرى ماعان اتامنىڭ شىعارماشىلىق ءومىربايانىن زەرتتەۋگە تۇرتكى بولدى.
1947 جىلى جازىلعان «اكە سىرى» پوەماسىندا سوعىستان جارالى بولىپ كەلگەن اقىن ءسابي-بوبەگىن الدىنا الىپ, قان مايداندا وتكەن وقيعالاردى ەسكە الا وتىرىپ, بولاشاققا قيالمەن ساپار شەگەدى.
تىڭدا مەنى, ۇلانىم, تىڭدا, تىڭدا!
بولماسام دا ول ساتتە ءوز قاسىڭدا,
الپەشتەگەن اناڭداي تۇرىپ الار,
ءبىزدىڭ زامان ويىڭنىڭ ورتاسىندا.
ەل عالىمى, نە جۇيرىك اقىندارى,
ەڭبەك ەرى, مايداننىڭ باتىرلارى –
مەن قالدىرعان اينەكتى شكابىڭدا
جايناپ تۇرار كىتاپ بوپ سونىڭ ءبارى…
سول «اينەكتى شكابقا» قاراپ وتىرعاندا ماعان ءتۇرلى-ءتۇرلى ويلار كەلەدى. كەشە عانا كوز الدىمىزدا جارقىلداپ جۇرگەن اتالارىمىز بەن اعالارىمىزدى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ, ولار تۋرالى ەستەلىك جازاتىن ادامداردىڭ دا كۇننەن-كۇنگە ازايىپ بارا جاتقانى اششى شىڭدىق.
بۇگىنگى جاستاردىڭ سول ابىز اقىندارىمىزدىڭ ولەڭدەرىن وقىماق تۇگىلى ولاردى سۋرەتتەردەن تانىماي, ەسىمدەرىن ەستىمەي ءوسىپ كەلە جاتقانى دا اقيقات.
مىنە, «اكە سىرىنداعى» ءسابي-بوبەگى – بۇگىنگى كۇنى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, اقىن اتامنىڭ ءتول مۇراگەرى مۇرات ەرعاليەۆ وتىز جىل مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى بولىپ, كەمەڭگەر جازۋشىلار مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراگوزى» مەن «حان كەنەسىن», عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «ۇلپانىن», ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «ابىلاي حانىن» ورىسشاعا اۋدارىپ, بۇل شىعارمالار ورىس تەاترلارىنىڭ ساحناسىندا قويىلدى.
«اكە سىرى» پوەماسى بويىنشا ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدىعىنا ارناپ, بىزدەر كومپيۋتەردىڭ مۇمكىنشىلىگىن جانە اتام قالدىرعان «اينەكتى شكابتاعى جايناپ تۇرعان كىتاپتاردى» پايدالانىپ, ول كىسى جايىندا دەرەكتى فيلم جاساعانبىز. مۇندا امانجان سەرىكوۆ 17 مينۋت اقىننىڭ تەك پوەماسىن وقىپ, اتامنىڭ سۇيىكتى ءىنىسى قارشىعا احمەدياروۆ «حاماڭ تولعاۋ» كۇيىن ورىندادى. پوەما سوزدەرىنىڭ كەرەمەتتىگى سونشالىق, وسى شاعىن ءفيلمدى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار ۇلكەن زەيىنمەن كورىپ, كىرپىك قاقپاي تىڭداپ, زور اسەر الدى. بۇل ءفيلمنىڭ سۋرەتتەمەلەرىن پايدالانىپ, «ساناتتاعى ساربازدار» اتتى ۇلى وتان سوعىسىندا قان كەشىپ وتكەن قازاق قالامگەرلەرىنە ارنالعان جىر البومىن جاسادىق. وعان مايدانگەر اقىنداردىڭ بۇگىنگى ۇرپاققا ونەگە-وسيەت بولارلىقتاي كوركەم قۇندىلىعى جوعالمايتىن جالىندى جىرلارى ەنگىزىلدى.
بۇل تۋرالى ابىز اقىن:
ساناتتاعى ساربازدىڭ مەن ءوزىمىن.
كوڭىل-كۇيى دەمەسسىڭ مۇنى ءوزىنىڭ:
قاشان كورسەڭ, قاجىماس جاۋىنگەردىڭ
تەمىر ءتارتىپ, قىزمەتى, مىنەزىمىن!
– دەپ تولعانىپ: «ەندىگىلەرگە اعا بۋىننىڭ ادال توككەن قان, تەرى – قاسيەتتى مەكتەپ تە, وكىنىشى – ساباق. شاققان مۇڭىمىز دا مۇرا سيپاتىندا قۇپتالۋى كەرەك. قايتا جاراتىلۋ ءۇشىن دە قانداي بولعانىڭا قاراپ باق. اقيقاتتىڭ وزىمەن ازىراق اقىلداسساق, ول وسىلاي دەيتىن سەكىلدى», – دەگەن دانا سوزىمەن ورنەكتەيدى.
اتام ايتقان: «…جاسى ۇلعايا كەلگەن ادامدى الاڭداتاتىن ەرەكشە ءبىر جاعداي جاستار تاعدىرى عوي. مەن بولسام ولاردى ءوز مۇراتىمنان ءبىر ءسات بولەكتەگەن ەمەسپىن. ءىرى دەگەن وقيعالى شىعارمالارىمداعى نەگىزگى كەيىپكەرلەردىڭ 90 پروتسەنتى جاستار ەكەنى, سونىڭ دالەلى بولا الاتىن شىعار-اق. مەن جاس ادامنىڭ جاڭا جاراتىلىسىمەن, ارمانىمەن ازىقتانامىن, جامانشىلىعىمەن جانىمدى ازاپتايمىن. جالپى جاستار قانداي باعىت ۇستاسا دا مەن سونى مەزگىل مىنەزدەمەسى سيپاتىندا پايدالانامىن», – دەپ تولعانعانى, ونىڭ ومىرلىك ۇستانىمى بولدى. ايتايىن دەگەنىم, سول جاستاردى عالامتوردى پايدالانىپ, ادەبيەتىمىزبەن, تاريحىمىزبەن, ۇلى تۇلعالارىمىزبەن سول ارقىلى ەتەنە جاقىن تانىستىرساق دەگەن وي. قازاق مۇعالىمدەرى ادەبيەتتى كوپ وقي قويمايتىن جاس بۋىندى كومپيۋتەردىڭ مۇمكىنشىلىگىن پايدالانا وتىرىپ, اقىن-جازۋشىلاردىڭ مۇراسىمەن تانىستىرىپ وتىرسا تاماشا بولار ەدى.
2006 جىلى اتامنىڭ 90 جىلدىعىنا ارناپ ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە ادەبي كەش وتكىزىلگەن ەدى. سول كەزدە پروفەسسورلار رىمعالي نۇرعالي مەن اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ «حاميتتانۋ» ساباقتارىن جوسپارعا ەنگىزۋ تۋرالى ايتقان-تىن. وكىنىشكە قاراي, سول ازاماتتار ايتقان يگى باستاما اياقسىز قالدى. اقسەلەۋ اعامىز «اقىن مەن كۇي» ەستەلىگىندە: «…ساحنا تورىنە قازاقتىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق وركەسترى جايعاسقان. وركەستردىڭ الدىڭعى قاتارىندا جۋان ورتاعا قويىلعان قوس توپشىلى جايلى ورىندىقتا اقىن حاميت ەرعاليەۆ وتىر… ايگىلى وركەستر كەزەكتى كونتسەرتتىك ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعىن تۇرگەندە, كورەرمەن قاۋىمنىڭ كوزىنە تۇسكەن كورىنىس وسى بولدى. كۇي مەن ولەڭ!.. كۇيشى مەن اقىن!.. ونەر دەگەن قۇدىرەت جۇرەككە عانا قوناقتار قۇس بولسا, سول قۇستىڭ قوس قاناتى مۋزىكا مەن پوەزيا بولار. ەگەر حاميت ەرعاليەۆ «قۇرمانعازى» پوەماسىنان باسقا ەشتەڭە جازباعان بولسا, ءبارىبىر بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاق حاماڭنىڭ تۆورچەستۆوسىن اينالىپ وتە الماس ەدى», – دەپ جازعان-تىن.
وسى جولداردى وقىعاندا قىرىق جىلعى ءبىر جاعداي ەسىمە تۇسەدى. جۇبايىم مۇرات ەكەۋمىز ەڭبەك جولىن قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە باستاعان بولاتىنبىز. مەن كۋراتور بولعان توپتا قازاق بالالارىنىڭ ءبارى دومبىرا شەرتەتىن. سونى پايدالانىپ, اتامنىڭ «قۇرمانعازى» پوەماسى بويىنشا تاماشا كەش وتكىزگەن ەدىك. سول شاكىرتتەرىمىزدىڭ ءبىرازى قازىر ونەر مەن عىلىمنىڭ بەلدى وكىلدەرى بولدى.
1952 جىلى بوزان, قيعاش بويلارىن ۇزاق جاياۋ ارالاپ ءجۇرىپ قۇرمانعازى زيراتىن ارەڭ تاپقانىن, ال 1954 جىلى ۇلى كۇيشى باسىنا اكادەميك احمەت جۇبانوۆتى ەرتىپ اپارعانىن ايتىپ, كۇي اتاسىنا قويعان وسى كۇنگە دەيىن ءبىر دە دۇرىس ەسكەرتكىش جوق ەكەنىن رەنجي ايتاتىن ەدى اتام. جۋىردا استانا قالاسىندا قۇرمانعازى ەسكەرتكىشى اشىلعاندا ويىما كەلگەنى: اتام ءتىرى بولسا, جاس بالاداي قۋانار ەدى-اۋ!..
2001 جىلى ورال قالاسىندا جاڭا قازاق تەاترى اشىلىپ, وندا اتامنىڭ «قۇرمانعازى» پەساسى كورسەتىلدى. بۇل تەاتر عيماراتى جوباسىن جاساعان ءوزىنىڭ تۋعان نەمەرەسى ايدار ەكەنىن بىلسە, نەمەسە تاعى ءبىر نەمەرەسى سكريپكاشى ەردان سانكت-پەتەربۋرگتەگى اتاقتى ماريا تەاترىنا قابىلدانىپ, بۇگىنگى كۇنى دۇنيە ءجۇزىن گاسترولدىك ساپارمەن ارالاپ جۇرگەنىن سەزسە, ال شوبەرەسى ەراسىل رەسەيدىڭ بىرنەشە كونكۋرستارىندا جەڭىسكە جەتكەنىن كورسە, اتاسى قانداي ءماز بولار ەدى, شىركىن!
اتامنىڭ العاشقى «اكە سىرى» پوەماسى وتىز جاستاعى اقىننىڭ كەلەشەك ۇرپاققا ايتار عيبراتى دەسەك, سوڭعى ولەڭدەرىنىڭ ءبىرى «نەمەرەمە, قاراتا» جىرى ونىڭ بولاشاققا باعىشتاعان وسيەت جىرى دەۋگە بولادى. بۇل تۋىندىسى ەشبىر كىتاپقا كىرمەگەنىن باسا ايتقىم كەلەدى.
قىرلارىندا قىستاق, جايلاۋ, كۇزەكتىڭ
تەرگە مالشىپ جەيدەم سىرتىن تۇز ەتتىم.
قۇلشىلىققا قىزمەت قىلدىم قۇلشىنىپ,
قۇلدىعىمدى ۇلدىعىم دەپ تۇزەتتىم.
مەن سەكىلدى ەشكىم اشتان بۇرلىقپاس,
مەن-اق بولدىم ءبىردى ۇقسا دا, ءبىردى ۇقپاس.
«ۇشار باسى – ۇشپاعىڭ!» دەپ سەندىرسە
تاعزىم ەتىپ تاس قياعا ۇردىق باس.
نەشە مارتە وتىرىككە يلاندىم,
بيلىك, داۋلەت ەلدىكى دەپ ميلاندىم,
ءومىر نارقىن كەرىسىنشە بەزبەندەپ,
قول قايىرىپ مەيلى المادىم,
مەيلى الدىم…
ماقتان ەتتىم قوجام ءۇشىن ولمەكتى,
ولە جازداپ مەن سۇيتكەندە ول نەتتى؟..
قۇددى مەنشە, ءوزىن ەمەس, وزگەنى
جارىلقادى تۋعان ولكەم ورنەكتى.
ول دا اقىرى كەسە الماي ەش كەسىردى,
مەرەز جايلاپ, نەشە جەردەن تەسىلدى.
ءۇمىت-ساعىم ۇنەمى تەك بۋلىعىپ,
كوز كورمەستى كوكسەگەننىڭ نەسى ۇلگى؟..
ەشكىم بالكىم مەنەن ۇلگى ۇيرەنبەس,
ەشكىم مەنشە توراي سويىپ ۇيلەنبەس,
توسەگىمنەن اكەتپەسە يگى دەپ
ەشكىم مەنشە ۇرەيلەنە ۇيگە ەنبەس.
ءوزىن-ءوزى شۋ اساۋداي قۇرىقتاپ,
ورگە سالسا دەپ ءتۇسىندىم قۇل ۇتپاق.
ەشكىم مەنشە جابىرقاۋدى جاتسىنىپ,
قاسىرەتىن قويا بىلمەس ق ۇلىپتاپ.
كوردىم قانشا ادام مالشا ورگەندى,
جازىقسىزدان جاۋ اتانىپ ولگەندى.
كوردىم ۇل مەن اكەسىنىڭ اراسىن
و دۇنيە مەن بۇ دۇنيەدەي بولگەندى.
بوسقىن كوردىم جاياۋ-جالپى تاسىنعان,
ءوز ۇيىمە جاي دا ءتۇستى جاسىننان,
ازاپ-سوردىڭ ارتى باق دەپ وزىمشە
راس, سونىڭ ءبارىن دە كەشتىم باسىمنان.
سويتكەن بىزدەن ۇيرەنبەسەڭ ۇيرەنبە,
بىراق مەنىڭ جەڭىسىمنەن جيرەنبە.
كىم بار, كىم جوق, ايىرباسىن تاپقانشا
تەر سىڭبەگەن سەنىڭ قۇرعاق جەيدەڭ دە.
سەن دە ارينە, قاتال سىننان وتەرسىڭ,
تەر توگۋگە قانداي جولمەن جەتەرسىڭ؟..
وتىرىك تە ايتا المايتىن شىن تۇگىل
ءباز بىرەۋدىڭ كوبىك ءسوزىن نەتەرسىڭ؟..
ماعان اۋىر سەنىڭ كۇنىڭ جۇتاعان,
قالاي قاراپ وتىر بۇگىن جۇرت وعان, –
تۇسپەگەي دە قىرىق پىشاق استىنا
اعايىندار ءبولىپ جەگەن ءبىر تاعام.
سەن دە شىڭعا شىقپاي قالدىڭ ەتەكتە
بوس اۋلىگىپ كەتە بەرمە جەتەكتە,
ەرەۋىلدە ەكى يىقتى جۇلام دەپ,
ەش پايداسىز ولە قالما نە تەككە.
بەكەر ايعاي – بەيشارانىڭ قىلىعى ول,
ولسەڭ-داعى ەلگە پايدا قىلىپ ءول.
مەنى قانشا سىناساڭ دا – اتى بار
مىنا مەنشە مەزگىلىڭنىڭ ق ۇلى بول!
اتام ءوزىنىڭ قويىن داپتەرىنە: «شىركىن-اي, ءالجۋاز دەنساۋلىق مۇمكىندىك بەرسە رەسپۋبليكانىڭ الپىس جىلدىعىنا ارنالعان «ولكە شەجىرەسىنەن ورنەكتەردى» ون جىلدان كەيىنگى وسىناۋ جەتپىس جىلدىق تۇسىندا ءبىر سىدىرعى تولىقتىرسام-اۋ دەيمىن. ەگەر سول جۇمىس بارىسىندا اۋقاتتىلار مەن الاشوردا اپاتى, 1932 جىلعى اشتىق پەن 1937, 38 جىلدارداعى ءھام ەلۋىنشى جىلداردىڭ باس شەنىندەگى رەپرەسسيانى كىرىكتىرسەم, تىڭعا شابۋىل اعىتقان كەلىمسەكتەر تاسقىنى تۇسىنداعى حرۋششەۆتىڭ زىميان ماقساتى اشكەرەلەنسە, سوڭعى بەس جىلدى دا ەسكەرۋسىز قالدىرماسام, ولكەنىڭ ءومىر تاريحى ءبىر سىدىرعى بۇتىندەلەر ەدى-اۋ دەيمىن. زادى, شاما-شارقىما قاراي وسى باعىتتا ءبىر ارەكەت جاسايتىن شىعارمىن», – دەپ جازعان بولاتىن.
1995 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا جازعان ءبىر جىرىندا اتام استاناعا دا باتا بەرىپ كەتكەن:
كەرۋەن مەن كەڭ جازىق – ەجەلگى ۇيلەسىم,
كەڭ پەيىل زاماندا, كەڭ ارقا بيلەسىن.
كەلەسى كۇندەردىڭ كەمەڭگەر تالابى,
اقىن ابىزعا, بەكتەر مەن بيگە سىن.
ەي, اللا, ءتورتىنشى جۇرەگىن ەلىمنىڭ,
ەمشىسى قىلا گور مەرتىككەن بەلىمنىڭ.
پەندە ەمەس, تەك سەنىڭ ءتارتىبىڭ بەكىتكەي,
تابيعي زاڭدارىن ءومىر مەن ءولىمنىڭ.
سوعىس جىلدارىنداعى اتتى اسكەردەگى قىزمەتى تۋرالى, «توراي سويىپ» ۇيلەنگەنى تۋرالى:
ء«…دام تاۋسىلىپ, مايداندا قازا بولسام شە؟.. سوندا جەر تومپىشتەپ باياعى سو جالعىز كەمپىر وتىرۋ كەرەك پە؟.. نەگە قازاقتىڭ ءبىر قاراكوز ايەلى ارتىمدا جىلاپ قالمايدى؟.. مەن سوعان تاتىمايمىن با؟ بۇل قىز ماعان قۇددى ءبىر ادەمى ولەڭ-جىرداي اسەر ەتتى», – دەپ جازعان «عۇمىرنامادا». وسىنى ەسكە ءتۇسىرىپ ءبىر كۇنى كەزىندە ەنەممەن تەاتر ۋچيليششەسىندە بىرگە وقىعان بيكەن ريموۆا, شولپان جانداربەكوۆا, جامال بەكتاسوۆا اپالارىمىزدى جيناپ, ولارمەن ازىلدەسىپ, باياعىدا كۋرستاس قىزدارىڭدى قالىڭمالسىز الىپ ەدىم دەپ, ولارعا سىيلىقتارىن تاراتىپ, كەرەمەت قىزىق كەش وتكىزگەنىن جىر عىپ ايتۋشى ەدى جارىقتىق اتام.
ەرعاليەۆتار اۋلەتىندە العاشقى كورگەن, ەرەكشە ەستە قالعان قوناقتار ءابۋ اتا سارسەنباەۆ پەن زايىبى ءلازيزا اپاي بولدى. ءلازيزا اپايدىڭ: «اينالايىندار, ءومىردىڭ ۇساق-تۇيەگىنەن, قيقىم-سيقىمىنان جوعارى بولىڭدار» – دەگەن تىلەگىن ءومىر بويى ەستە ساقتاپ, بۇگىنگى جاس جۇبايلارعا ۇنەمى ايتا جۇرەتىن بولدىم. سوندا ءابۋ اتاعا ارناعان اتامنىڭ ماقالاسىنداعى: «بۇل كىسىنى ءومىر بويى شىعىس قىزىنىڭ شىراعدانىن جوعارى كوتەرىسكەن اتاقتى جۋرناليست ءلازيزا سەرعازينا اپاڭىز دەپ ءبىلىڭىز», دەگەنى نەمەسە ءابۋ اتانىڭ 60 جىلدىعىنا ارناعان ولەڭىنىڭ شۋماعى ەسىمە تۇسەدى:
ءابۋ اق قوي شاعالا, جەلكەننەن دە,
قۋانعاندا سۇيەدى ول جەلكەڭنەن دە.
اقشا بۇلتقا قارايدى ول اسپانداعى,
جەردەگى ءبىر پاسىقتان جيىركەنگەندە…
ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جارى ءماريام, تايىر جاروكوۆتىڭ جارى ءمۇنيرا اپايلاردى: «اياۋلى مەنىڭ اق جەڭگەم», دەپ ءپىر تۇتىپ قۇرمەتتەيتىن. وزىنەن ۇلكەن قادىرلى اعالارىن, نەمەسە وتاۋ قۇرعان جاستاردى, ءوز زامانداستارىنىڭ اتا-انالارىن شاقىرىپ قىزىقتى جانە ماعىنالى كەشتەر جاسايتىن. زەينوللا قابدولوۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ, قۋاندىق شاڭعىتباەۆ, جۇبان مولداعاليەۆ,تۇمانباي مولداعاليەۆ, قايرات جۇماعاليەۆ, بەك توعىسباەۆ اعالارىمىزدىڭ انالارىن دا ەرەكشە سىيلاپ: «التىن ەتەكتى جەڭەشەلەرىم», دەيتىن. ەندى ءبىر كۇنى احمەت جۇبانوۆ اۋلەتىن ارنايى شاقىرىپ, ول كىسىنىڭ بالالارىن بىزدەرگە ۇلگى رەتىندە تانىستىراتىن.
«سەندەر مەن تۋرالى نە ايتاتىندارىڭدى, ماعان نە تىلەيتىندەرىڭدى دە بىلەمىن», – دەپ شاقىرعان قوناقتارىنىڭ بىرەۋىنە دە توست ايتقىزبايتىن.
بىراق ءوزى سول كىسىلەردىڭ ارقايسىسى تۋرالى تولىق مالىمەت بەرىپ, اق تىلەگىن كوسىلتە شاشاتىن. ارنايى شاقىرىلعان قوناقتارى دا, ءوز بەتىمەن شاقىرۋسىز كەلگەن ادامدار دا ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ توي-دۋمان جاسايتىندارى, نەمەسە شىعارماشىلىق كەشتەر وتكىزەتىندەرى قانشاما! مۇندايدا زەينوللا, تاۋمان, قاليجان, عافۋ, ساعىنعالي, تاحاۋي, سافۋان, تۇمانباي, قۋاندىق, بەرقايىر اعالارىمىزدىڭ نەمەسە اتىراۋدان كەلىپ اتامنىڭ ولەڭدەرىن جاتقا ايتاتىن بەركەس اعامىزدىڭ سوزدەرىنە ءماز بولاتىنبىز.
اتامنىڭ بۇل قاسيەتتەرى «ارىپتەس» دەگەن ولەڭىندە انىق بايقالادى.
اينالايىن ارىپتەسىم دارىندى,
بىرەۋ بىلسە سەن بىلەسىڭ بارىمدى,
استە مەنى وتتى كورىك دەمىنىڭ
دەي الماسسىڭ ازابىنان ارىلدى.
مەن دە وزىڭدەي, جالىن جۇتقان تۇتىنمەن,
بەينەتكەشپىن, ءبىر كۇنى جوق كۇتىنگەن.
ءوز پارىزىم وتەلسە دە جارتىلاي,
ءومىر بويى دامەلىمىن بۇتىننەن.
اتام ارىپتەستەرىنىڭ قۋانىشىنىڭ دا, قايعىسىنىڭ دا ورتاسىندا جۇرەتىن. ونىڭ مىنا سوزدەرى: «تالانتتى جاس ادامنىڭ ءولىمىن كورگەندە مەنىڭ بەتىم كۇيەدى. بۇل كۇيگە قالجان نۇرماحانوۆتىڭ دەنەسىن تۇنگى ساعات ۇشتە اۋرۋحانادان مورگكە اپارعان كۇننەن باستاپ ۇشىرادىم. ايقىن, ءىزتاي, تولەگەن, مۇقاعالي, مەڭدەكەش, بالامەر, ءابىلاحات, ابدىكارىم, قابدىكارىم, عابباس, قۇداش, ەركەش پەن جۇمەكەن, ءجۇسىپ, وسپانحان, جايساڭبەك, ءشامىل (وبال-اي!..) بۇلاردىڭ قايسى ءبىرى دە مەنىڭ بەتىمدى كۇيىكسىز قالدىرعان جوق», – دەيدى. نەمەسە: «…قالامداس, ياعني تاعدىرلاس قاتار-قۇربى, اعا مەن ءىنى ارالىعىنداعى وسىنداي ءازىلى جاراسقان ءداستۇر قازىر السىرەپ تە بارا جاتقان سەكىلدى. سىرباي بولمىسىن اڭساتاتىن ساتتەر ماعان ءومىردىڭ وسى جاعىن دا ويلاتادى. سىرباي مەن جۇبان, ءىزتاي مەن وسپانحاندار دۇنيەدەن وتسە دە قالتاي, تاحاۋي, شەرحان, سادىقبەك, قادىر, قايرات, جاراسقانداردىڭ سالاۋاتتى ساۋىقشىل قالجىڭدارىن الدىما ۇستاپ, اللاعا شۇكىرلىك ايتامىن. زادى قازاققا كەمەل دە كەڭ پەيىلدى جارقىن مىنەز جاراسقان», – دەگەن ويلارى دالەل بولا الادى.
ءازىلىڭ جاراسسا, اتاڭمەن دە وينا دەگەن دانا ءسوز بار. ءبىر كۇنى اتام: «مىنا مۇرات مەن شارشاپ وتىرعاندا جۇمىستان كەيىن ماعان كەلىپ وتىر. ازداپ دەم الۋ ءۇشىن ونىمەن پرەفەرانس ويناسام دەيمىن. سەن, قالقام, رەنجىمە, مەن مۇراتتى ءبىر كۇن ۇستاپ, ونىڭ, ەسەسىنە سەندەرگە ەلۋ سوم اقشا بەرىپ جىبەرەيىن, سەندەر اقشادان قينالىپ جۇرسىڭدەر عوي», دەپ ماعان تەلەفون شالدى. ءبىز ول كەزدە الماتى ميكرواۋدانىندا مۇراتتىڭ ناعاشى اجەسىنىڭ ۇيىندە تۇرامىز. مەن بولسام جۇمىس ىستەمەيمىن, كىشكەنتاي بالالارىممەن وتىرامىن. مەن اتاما: «جارايدى, پاپا, ولاي بولسا مۇراتتى ەكى كۇن ۇستاپ ءجۇز سوم بەرىپ جىبەرۋىڭىزگە بولادى» دەدىم. ول كىسى بولسا ءماز بولىپ, اسا ءبىر راحاتتانا كۇلگەنى ەسىمدە. اتام ەكەۋمىزدىڭ كەيبىر ىستەرىمىزگە, سوزدەرىمىزگە قاراپ مارقۇم ەنەم: «وي-بۇي, مىنانداي اتا مەن كەلىندى بۇرىن-سوڭدى كورسەمشى», دەپ نازىن ايتاتىن.
اتام ەكەۋمىزدىڭ كەلىسپەي قالعان جەرىمىز دە بولدى. 1979 جىلى ول كىسىنىڭ شيرەك عاسىر تۇرعان بۇرىنعى كوممۋنيستىك داڭعىلىنداعى ۇيىنەن ءبارىمىز باسقا ۇيگە كوشەتىن بولدىق. سەبەبى اتام 1959 جىلدان تولىعىمەن شىعارماشىلىق جۇمىسقا كوشكەندىگىن ايتىپ, پاتەر ماسەلەسى تۋرالى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنە حات جازعان بولاتىن. وسى كەزدە ءبىز دە قاراعاندىدان كوشىپ كەلىپ, اسپيرانتۋراعا ءتۇسىپ, بۇل ۇيگە بالامىزبەن پروپيسكاعا تۇرىپ العانبىز. ەندى ءىس باسقارماسىنداعى ءبىر باستىق جاڭا ۇيگە كوشەر الدىندا بالالارىڭىز پروپيسكادان شىقسىن, كوشىپ بولعان سوڭ قايتادان جاڭا ۇيگە پروپيسكاعا تۇرعىزامىز دەپ اتامدى الدىن الا كوندىرىپ قويعان ەكەن. مەن سول تۇستا ول كىسىگە: «ەسكى ۇيدەن ءبىز كۇنى بۇرىن نەگە پروپيسكادان شىعۋىمىز كەرەك, ول ءسىزدى الداپ وتىر», دەگەن ۋاجىمە قاريا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولدى. «مەن قوناەۆقا ارىز جازعاندا, ءۇيىمدى تىنىش جەرگە اۋىستىرىپ بەر دەپ ايتقانمىن. سوندىقتان مەن سول سوزىمدە تۇرامىن», دەپ تىڭداماي قويدى…
جالپى, ول كىسى ءوز پايداسىنا جارايتىن جاعدايلاردى ەشقاشان پايدالانعان ەمەس دەۋگە بولادى. ۇلى وتان سوعىسىندا اۋىر جاراقاتتانعان اتام, ءبىر كۇنى اسكەري كوميسسارياتقا تەلەفون سوعىپ:
– نازارلارىڭىزعا راحمەت. ەندى مەنى مۇسىركەۋدىڭ كەرەگى جوق. راس, وكپەم جاراقاتتى. كوك ەتتە ءبىر جارقىنشاقتىڭ جاتقانى دا بار. قابىرعالارىمنىڭ سانى بۇرىنعىسىنان كەم ەكەنى دە راس. بىراق, مەن جۇكشى (گرۋزچيك) ەمەسپىن, اقىل-وي قىزمەتىندەمىن. ال, ەكى قول, ەكى اياعىم باسىمنىڭ بۇيرىعىن ورىنداۋعا جارايدى. سوندىقتان مەن 29 جاسىمدا مۇگەدەك دەگەن اتاقتى ارقالاپ ءجۇرۋدى وزىمە ىڭعايسىز سانايمىن. سىزدەر مەنى كوميسسياعا قايتادان سالماي-اق قويىڭىزدار. بۇدان ءارى مەن مۇگەدەك بولمايمىن! مەنى مۇگەدەكتەر قاتارىنان شىعارىپ تاستاڭدار. قوش, ساۋ بولىڭىز!» دەپ ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىستى جەڭىلدىكتەردەن باس تارتقان.
اتام 1945 جىلى مايداننان جاراقاتتى بولىپ كەلگەن بويدا «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە ءتىلشى بولىپ جۇمىسقا تۇرادى. ول تۋرالى:
«سوتسياليستىك قازاقستان»,
اسىلىم, ساعان نە دەيمىن:
بار سىيلىعىم – قالامۇشتان!..
اتان, نارعا كەدەيمىن…», – دەپ جىرمەن تولعاسا,
«ۋا, ورتا!.. الەۋمەتتىك ورتا!.. قورشاعان ورتانىڭ قادىر-قاسيەتىن ايتساڭ-شى!.. جالپى بار عوي, وسىنداي ىسكەر, ءپرينتسيپشىل, جۇمىس بابىندا تارتىسىپ جاتسا دا تاتۋلىعىن بۇزبايتىن, ءوزارا سىيلاستىعى مول كوللەكتيۆتى مەن بۇعان دەيىن دە, بۇدان كەيىن دە كورگەن ەمەسپىن. ءوزىم جۇمىس ىستەگەن اتتاي بەس جىل ىشىندە ارىزداسۋ, تىكتەسۋ, جىكتەسۋ دەگەندەردىڭ ۇشىعىن دا كورگەم جوق. ءالى كۇنگە شەيىن بۇنىڭ ءار ادامىن ەسكە الۋ مەنىڭ جانىمدى جادىراتادى. ويتكەنى, بۇلاردىڭ ىشىندە ىسكەرلىگى مەن كىسىلىگى توڭىرەگىنە جارىعىن ءتۇسىرىپ تۇراتىن جۇلدىزدار كوپ بولاتىن.
…رەداكتسيادا وتىرىپ, ادەبيەت, عىلىم, ونەر قايراتكەرلەرىمەن تۇگەلگە جۋىق ءبىلىستىم. بۇل گازەت مەنى ساتباەۆ, مارعۇلان, بازانوۆا, قاستەەۆ, قاجىمۇقان, ءماريام جاگورقىزى, ءىلياس وماروۆ, نۇرمولدا الدابەرگەنوۆ سەكىلدى نەبىر جايساڭ جاندارمەن كەزدەستىرىپ, كىشكەنە بويىمدى كىسى تانيتىن دارەجەگە كوتەردى. بۇل ماعان بۇكىل رەسپۋبليكانى اياقتاي ارالاتتى, ونىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي-الەۋمەتتىك ومىرىمەن جەتە تانىستىردى. شولدەن ابدەن اڭقاسى كەپكەن ادامنىڭ ءمولدىر بۇلاققا جەتە جىعىلعانىنداي, مەن دە داستانداردىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىن جازۋعا قۇنىعا كىرىستىم. سوندىقتان دا مەن ءوزىمنىڭ ەڭ ۇلكەن ۋنيۆەرسيتەتىم «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتى دەپ ەسەپتەيمىن», – دەپ جازعان بولاتىن.
1986 جىلدان باستاپ اتامنىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ونجىلدىعى مەيلىنشە كۇردەلى بولدى. 1988 جىلى, كۇندەلىگىندە عابيدەن مەن عابيت اعالارىن ەسكە الا وتىرىپ جازعانى: «…ەندى, مىنە, كورمەيسىڭ بە, ول از دەگەندەي, ازامات ارىن جوعارى ۇستاپ, ەل اتىنان سويلەي الاتىن دارەجەگە جەتىپ ۇلگەرگەن جۇباندى دا ج ۇلىپ اكەتتى. الدىندا اعالارىم بارىراق بولعاندىقتان بالكىم عالي مەن تايىر ولىمدەرى تۇسىندا دا مۇنشالىق كۇيزەلمەگەن شىعارمىن. ەكىنشى كوزىمە وپەراتسيا جاساتىپ ۇيگە شىققان كۇنى ەستىلگەن جۇبان قازاسى جاراقاتتى قاراشىعىمدى قارىپ تۇسە جازدادى. اسىلى: «سۋ قاراڭعى سوقىر بوپ قالاسىڭ!» دەپ, دارىگەردىڭ ۇيگە كەلىپ زەكىگەنى ەڭىرەگەن قالپىمنان سەيىلۋگە سەبىن تيگىزدى-اۋ دەيمىن», – دەگەن سويلەمدەر.
1990 جىلى قاليجان دوسى قايتىس بولعاندا: «الايدا ۇرما-بەرمە البىرتتىقتى, اسىل ماعىناسىنداعى تەنتەك مىنەزدى تەڭ بولىسكەن تەتەلەسى ەدىم. اششى-تۇششى ءومىر سىباعاسى دا ورتاق بولاتۇعىن. ەل اۋزىندا دا ەگىزدەي ەدىك» دەپ جازعان ەدى. ءارى قاراي سىرباي ماۋلەنوۆ تە و دۇنيەلىك بولىپ, ول از دەگەندەي ارتىنان ىنىلەرى عافۋ قايىربەكوۆ, ساعي جيەنباەۆتان ايىرىلىپ, اتومدىق سۇڭگۋىر قايىقتىڭ وفيتسەرى بولعان اتامنىڭ سۇيىكتى بالاسى قانات مەزگىلسىز قايتىس بولعانى ونى قاتتى كۇيزەلتىپ, تەڭسەلتىپ جىبەردى.
سول جىلدارعى ءبىر ەستەلىكتە: ء«وزىم بولسام, جۇرەكتەن ءۇشىنشى رەت قۇلاپ, اۋرۋحانادان «ازار الدامەن» شىقتىم. كىسىگە باۋىر ولسە دە اۋىر: وزىممەن بىرگە تۋعانداردان قالعان ەكى اپاي, ەكى اعادان قالعان ەكى ءىنى, ءبىر كەلىن – ءبارى ءسوز بايلاسىپ العانداي-اق, باس-اياعى ەكى جارىم جىل ىشىندە دۇرمەگىمەن دۇنيەدەن ءوتتى. وسى جولى قانشا مىقتى بولسام دا قاعاز بەن قالام قاڭتارىلا تۇراتىن شىعار. ار جاعىن اللا بىلەدى», – دەپتى. «قاعاز بەن قالام قانتارىلا», دەنساۋلىعى سىر بەرىپ تۇرسا دا, ساپاسى ناشار قاعازعا باسىلسا دا, تيراجدارى 1000-2000 دانا بولسا دا, شىعۋىن كوپ كۇتسە دە اتام مارقۇم سوڭعى بەس جىلدا بەس كىتاپ شىعاردى.
«جەر… تۋعان جەر… ول قانداي دا بولسا ءبىر توسىن ويلارعا توعىتپاي, ءوزىن ءوزى جاماندى-جاقسىلى وقىس وكيعالارمەن ۇستەمەي تىپ-تىنىش جاتا العان با, ءسىرا؟! ءبىر قىزىعى, اقىن سول سونى قوزعالىستاردىڭ ىشىنەن ەڭ اۋەلى ءوزىن, وزىنە ولشەۋلى ءونىمىن تاۋىپ العىش كەلەدى عوي. مەن بۇل جولى كوكىرەگىمدە تۋعان جەر تۇتاتقان شەر شەڭبەرىنەن تابىلدىم, جان ازىعىم دا سول شەردى تارقاتۋ بولىپ شىقتى. تۋعان توپىراعىم, قازاق جەرى وسى ورالىمدا ماعان مەرەز اۋرۋىنا ۇشىراپ, دەنەسىنىڭ ءار جەرىنەن تەسىلىپ جاتقان كىرىپتار جاننىڭ بەينەسىن ەلەستەتتى. وسى كوڭىل كۇيزەلىسىنە قايداعى-جايداعى قاسىرەتتەردىڭ قورى جينالىپ, تاپ ءبىر بەستى قىمىزداي قىجىلداپ قىزدى. ساباسى توعايا كەلە سول «قىمىزدى» بابىنا جەتكىزە ءپىسۋ كەرەك بولدى. ءاي, سونى مەن پالەندەي ۇزاق ءپىسىپ تە جارىتپاعان سەكىلدىمىن. نە ءبىر اششى سەزىمدەر تۇس-تۇستان اتىلىپ, تىنىم دەگەننىڭ تىعىندارىن شىداتپاي, سان-ساققا ۇشىرىپ جىبەرگەندەيمىن. كوپ جاعدايدا وزىمە يەلىك قىلا المادىم. جارتى عاسىردان استام جانىپ-كۇيگەن ەڭبەگىمە تيەسى, كۇنى باسىنان اسقان ينفاركتىڭ جاي تارتقىش قۋاتى ىزانىڭ نە ءبىر التايى قىزىل تۇلكىدەي تۇرلەرىن الدىما اكەلىپ تاستاي بەردى. «شەر تولعاۋ» توپتاماسىن مەن سولاردان ىرىكتەدىم…», – دەپ تەبىرەندى دانا اقىن وسى تۇستا.
1995 جىلى جارىق كورگەن «سونەتتەر» توپتاماسى تۋرالى: «…مۇنى بۇكىل الپىس جىلدىق شىعارماشىلىق ءومىرىمنىڭ ماڭداي الدىنا اپارىپ قويار ەدىم… نەسىن جاسىرايىن, قارتايعاندا تاپ مۇنشالىق تاعى ءبىر قىرىمنان تانىلامىن دەپ ويلاعان ەمەس ەدىم», دەپ جازدى.
1996 جىلى «جاقسىدان شاراپات» جيناعىنا حالقىنىڭ قالاۋلىسى اتانعان بەلدى ساياسي قايراتكەرلەر, ءبىرى اعا, ءبىرى زامانداس, ءبىرى ءىنى بولىپ كەلەتىن بەلگىلى قالام قايراتكەرلەرى حاقىنداعى وي-پىكىرلەرى وزەك بولدى.
1996 جىلى «عۇمىرناما» ەستەلىك-ەسسەسى, 1997 جىلى «ۇلتىم دەدىم, ۇلعايدىم» اتتى كىتابى جارىق كوردى.
سونەتتەرىن قولمەن ادەمىلەپ جازىپ جۇرگەن داپتەرىنىڭ العاشقى بەتىندە اتام بىلاي دەگەن ەكەن: «جامان ايتپاي جاقسى جوق, بۇل جۇمىستاردى ءوزىم اتقارىپ ۇلگەرە الماعان جاعدايدا, وعان ۋاقىت ءبولۋدى زەينوللا قابدولوۆتان, ساعي جيەنباەۆتان, ساكەن يماناسوۆتان, يرانبەك ورازباەۆتان وتىنەر ەدىم. «ساقتىقتا قورلىق جوق», دەگەن عوي. ايتپەسە, شۇكىر, ءازىر, قالام قالجىراي قويعان جوق».
سوتسياليزمنەن جابايى كاپيتاليزمگە وتكەن حالقىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىر جىلدارى حاقىندا ابىز اتام بىلاي دەگەن ەدى: «ادامنىڭ كۇيزەلىپ وتىرىپ تا كۇلەتىن ساتتەرى بولا بەرەدى ەكەن. ەندىگى كومەكتى زەينەتاقى مەن بالالار تاراپىنان كۇتۋ دە تاپ ءبىز سياقتىلارعا قولايلى قوڭ جيناۋ بوپ كورىنبەيتىن سەكىلدى. باياعىدا داۋرىعىپ كەلگەن بولشەۆيزم اكەمنىڭ مال-مۇلكىن تارتىپ الىپ, ءوزىن ولتىرگەن ەدى. تاۋەلسىز مەملەكەت شىق ۇندەمەي وتىرىپ, ءومىر بويى جيناقتاعان كاسسامدى توناپ السا دا, وزىمە تيىسكەن جوق, وعان دا شۇكىر!».
دەگەنمەن, اتامنىڭ قايتا قۇرۋ زامانىنا سەنىمى مول بولىپ, 1988 جىلى جازعان «قايتا قۇرۋ جەڭىسىنە سەنەمىن» دەگەن ماقالاسىندا «قازاقستانداعى مەكتەپتەردىڭ بارىندە قازاق تىلىنەن ەمتيحان الىنىپ, سونىن باعاسى اتتەستاتقا جازىلسا, قازاقستان تاريحى وقىتىلسا, جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋشىلەر قازاق تىلىنەن ەمتيحان تاپسىرسا, ءىس قاعازدارى قازاق تىلىندە جۇرگىزىلسە», دەگەن سوزدەرى بار ەدى.
ء«ۇش عاسىرعا جۋىق بودان بولعان قازاق حالقى شىنىمەن-اق وسىنشا مول جەرىنە ءوزى ەمىن-ەركىن يەلىك ەتەردەي قۋات قۇراپ, ىرگەلى جۇرتتارمەن تەرەزە تەڭەستىرەر بولسا, سونى انىق كوزىمىزبەن كورسەك, دۇنيەدەن اتتاناردا ارمانسىز اۋلەتتىڭ باسى دا, باباسى دا – بىزدەرمىز دەپ كەتەر ەدىك. ءتىپتى ءوز ارمياسى, ءوز اقشاسى, ءوزىنىڭ وزىق تەحنيكاسى ءوسىپ جەتىلگەن, ءوز ءتىلى ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا تولىق ۇستەمدىك قۇرعان مەرەيلى مەملەكەتتى بالالارىمىز كورسە دە كوڭىل توق. ازاپ-سوردى باق-داۋلەت دەپ, قاراڭعىنى جارىق دەپ, قىلمىس قىلۋدى قىراعىلىق دەپ, انا ءتىلىن ۇمىتۋدى ساۋاتتىلىق دەپ, – ءبارىن كەرىسىنشە قۇپتاپ, ابدەن ەسەڭگىرەپ قالعان حالىقتىڭ تىم بولماسا ازداپ اقىل-ەسىن جيناعانىن كورسە, ءبىزدىڭ ۇرپاققا سول دا جەتىپ جاتىر», – دەپتى اقىن 1992 جىلى جازعان كۇندەلىك بەتتەرىنە.
سونىمەن, ءدۇبىرلى 1916 جىلى تۋعان اتام جوعارىدا اتاپ وتكەن كىتاپتارىن اسىعا شىعارتىپ, 1997 جىلدىڭ 13 جەلتوقسانىندا جۇرت جاڭا استاناعا كوشىپ جاتقاندا ءومىر جوسپارىن ورىنداپ بىتكەندەي, و دۇنيەگە اتتاندى.
«مۇسىرەپوۆتى ماقتاۋدىڭ كەرەگى جوق, مۇسىرەپوۆپەن ماقتانۋ كەرەك», دەپ زەينوللا قابدولوۆ اعامىز ايتقانداي, مەن, ارينە, اتامدى ماقتاپ جازايىن دەپ نەمەسە شىعارماشىلىعىنا تالداۋ جاسايىن دەپ وتىرعان جوقپىن. تاعدىرىما ريزاشىلىق ەتىپ, اتام ارقىلى تاپقان قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ كەرەمەت الەمى تۋرالى, شيرەك عاسىر بويى اتامنىڭ ۇيىندە كورگەنىمنەن, سوڭعى ون بەس جىلعى اتامنىڭ كىتاپحاناسىن زەرتتەگەنىمنەن تۋعان ويلار عوي.
قايران مەنىڭ اتام! ونىڭ اتى اتالسا, ءسوزى وقىلسا, ارينە, قۋانامىز دا, ال كەيبىر كەلىسپەي تۇرعان جاعدايدا قۋارامىز دا. مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ جوسپارىنا ەنگەن كوپتومدىعىنىڭ بەس تومىن «قازىعۇرت» باسپاسى شىعارىپ جاتقاندا, 90 جىلدىعى اتالىپ وتكەندە, قاريانىڭ ەسىمى تۋعان اۋىلىنا بەرىلگەندە, «وزەگىم تولى اق جالىن» كىتابىن ءبىز ءبىراز ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كىتاپحاناسىنا, قازاق ادەبيەت كافەدرالارىنا ەكى-ءۇش دانادان بولسا دا سىيلاعاندا, ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارى ريزاشىلىعىن بىلدىرگەندە «اتامنىڭ كىتاپتارى كەرەك ەكەن» دەپ قۋانعانبىز. ال ءبىراز جىل بويى ونىڭ تۋعان كۇنى – 14 قازاندا ءبىر گازەتتەن بىردە ءبىر ولەڭىن كورمەسەك, الماتىدا 25 جىل تۇرعان ۇيىنە ورناتقان تاقتامىزدى دۇكەننىڭ نەشە ءتۇرلى جارنامالارى جاۋىپ كەتسە, «گۋرەۆىم – جەرۇيىعىم مەنىڭ, قاسيەتتى قالام – قاراشىعىم مەنىڭ!» دەپ جىرلاپ وتكەن اتامنىڭ ەسىمى بەرىلگەن اتامەكەندەگى ۇسقىنسىز وزەن جاعالاۋىن كورگەندە, ارينە, قاتتى قاپالانامىز. دەگەنمەن, اماندىق بولسا ءتورت جىلدان كەيىن 100 جىلدىعى لايىقتى تۇردە وتكىزىلەر, اتىراۋ قالاسىنىڭ ءبىر ادەمى كوشەسىنە نەمەسە مەكتەبىنە اتامنىڭ ەسىمى بەرىلەر دەپ سەنەمىز.
التىن مۇحامەدياروۆا,
ۇستاز, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى.
استانا.
