كوكەيكەستى ارمانداردى كوكسەگەن

جۇما, 24 اقپان 2012 8:12

ول جايىندا العاش رەت مارقۇم تۇمان­باي مولداعاليەۆتان ەس­تى­دىم. ەل اراسىنا ءجيى شىعىپ تۇ­راتىن ەدى. ءبىر ساپارىندا جەز­قازعان جاعىندا بولىپتى. سوندا ماسكەۋدىڭ ءتۇستى مەتالدار ينستيتۋتىن بىتىرگەن ءبىر قازاق ينجەنەرىمەن تانىسىپتى. ول كەزدە اتالمىش ينستيتۋتتاي اتاقتى وقۋ ورنىن ءبىتىر­گەندەر كوبىنە-كوپ ءوز تىلىنە شورقاق كەلەتىن-ءدى. ال الگى ساباز قازاقشاعا سۋداي اعىپ تۇر دەيدى. ماقالداپ-ماتەلدەپ سويلەگەندە, قۇداي كور­سەت­پەسىن, اقىننىڭ ءوزىن جاڭىلدىرىپتى. دومبىرامەن ءان سالعاندا الدىنا جان سالمايدى ەكەن. ءۇزىلدىرىپ, تەبىرەنتىپ, تەربەتىپ, كەرەمەت تول­عا­نىپ ايتاتىن كورىنەدى. نە دە بولسا, تۇماعاڭ قاتتى ريزا بولعان. الگى جىگىتتى اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتا المايدى-اۋ, ايتا المايدى. قازاق ادەبيەتىنە جەتىكتىگى سونشا, ءباسپاسوز بەتىندە جاڭا كورىنىپ جۇرگەن جاس اۆتورلاردان باستاپ, ءولى-ءتىرى كلاسسيكتەرىنە دەيىن تۇگەل جاتقا سوعادى دەيدى. اسىرەسە, اقىندار جاعىن جاتقىزىپ ورگىزەتىن بولسا كەرەك.

جۇما, 24 اقپان 2012 8:12

ول جايىندا العاش رەت مارقۇم تۇمان­باي مولداعاليەۆتان ەس­تى­دىم. ەل اراسىنا ءجيى شىعىپ تۇ­راتىن ەدى. ءبىر ساپارىندا جەز­قازعان جاعىندا بولىپتى. سوندا ماسكەۋدىڭ ءتۇستى مەتالدار ينستيتۋتىن بىتىرگەن ءبىر قازاق ينجەنەرىمەن تانىسىپتى. ول كەزدە اتالمىش ينستيتۋتتاي اتاقتى وقۋ ورنىن ءبىتىر­گەندەر كوبىنە-كوپ ءوز تىلىنە شورقاق كەلەتىن-ءدى. ال الگى ساباز قازاقشاعا سۋداي اعىپ تۇر دەيدى. ماقالداپ-ماتەلدەپ سويلەگەندە, قۇداي كور­سەت­پەسىن, اقىننىڭ ءوزىن جاڭىلدىرىپتى. دومبىرامەن ءان سالعاندا الدىنا جان سالمايدى ەكەن. ءۇزىلدىرىپ, تەبىرەنتىپ, تەربەتىپ, كەرەمەت تول­عا­نىپ ايتاتىن كورىنەدى. نە دە بولسا, تۇماعاڭ قاتتى ريزا بولعان. الگى جىگىتتى اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتا المايدى-اۋ, ايتا المايدى. قازاق ادەبيەتىنە جەتىكتىگى سونشا, ءباسپاسوز بەتىندە جاڭا كورىنىپ جۇرگەن جاس اۆتورلاردان باستاپ, ءولى-ءتىرى كلاسسيكتەرىنە دەيىن تۇگەل جاتقا سوعادى دەيدى. اسىرەسە, اقىندار جاعىن جاتقىزىپ ورگىزەتىن بولسا كەرەك.

ەكسكاۆاتورلارىمەن جەر استىنا ءتۇسىپ, ءدۇر­كىرەتىپ كەن قازىپ جاتقان ايلاپات جەزقازعان شاحتالارىندا ءدال مۇنداي جىگىتتىڭ جۇرگەنىنە سىرتتاي ءماز بولىپ قالدىق. ول كەزدە كەز كەل­گەنىمىزدىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن تاۋ-كەن سالاسىندا ينجەنەرلەر تۇگىلى, جۇمىسشىلارى­مىز­دىڭ وزدەرى ساۋساقپەن سانارلىق ەدى. ەندەشە سونداي ازدىڭ اراسىندا ادەبيەتىمىز بەن ونەرى­مىزدى سونشاما ءولىپ-ءوشىپ سۇيەتىن الگىندەي ازامات بارىنا مارقايىپ ءبىر-بىرىمىزگە جىمىڭ-جى­مىڭ قاراستىق. ءبىز قىزىققان سايىن تۇماعاڭ شەشىلە تۇسەدى. ماڭدايىنا سۇلاي جىعىلعان ماپ-مايسا كەكىل شاشىن ساۋساعىنىڭ ۇشىمەن سيپالاپ, ەكى ەزۋى ەكى قۇلاعىنا جەتكەنشە ىر­جيا­دى. «اڭگىمەنىڭ كوكەسى ءالى الدا», دەگەندەي, سولاي بەتىڭە كۇلە قاراپ, باسىن قيسايتىپ, ءبىراز وتىرادى. سوسىن الگى جىميعان كۇيى ۇزىلگەن اڭگىمەسىن قايتا ساباقتايدى. «سول ينجەنەر دوسىم ولەڭ جازادى ەكەن. بىرقاتارىن الا كەلدىم. قاتىرىپ پىكىر جازىپ قويدىم. امان بولساق, وقىرسىڭدار!» – دەيدى.

سودان تۇماعاڭدى كورگەن جەردە جەزقازعان­داعى ينجەنەر دوسىنان حابار سۇرايتىندى ادەتكە اينالدىردىق. «و-و… ول قازىر قالالىق پارتيا كوميتەتىندە بىلدەي ەكىنشى حاتشى»,  دەدى بىردە. تاعى بىردە تۇمانباي اعامىزدىڭ جايىنداي اۋزى تىپتەن جايىلىپ كەتكەن: «باۋىرىم, بۇل جامان اعاڭ كىسى تانيدى عوي. بەكەر ماقتاپ جۇرگەن جوقپىن عوي! ماسكەۋدەگى ۇلكەن ۇيگە شاقىرتىپتى. جاۋاپتى ينسپەكتور قىپ قويىپ­تى». ءبارىمىز جاعامىز جايلاۋ بولىپ, جاي­راڭ­دادىق تا قالدىق.

مەن سويتكەن كاكىمبەكپەن 1976 جىلى كەز­دەس­تىم. جازعى دەمالىستى سوچي قالاسىندا ءوت­كىزدىم. تەڭىز جاعاسىنداعى ءساندى دە سالتاناتتى ساناتوريگە توقتادىم. ساۋلەتتى, كۇمبىرلەگەن كەڭ زال. ارالارىن ات شاپتىرىم قىپ جايعاس­قان دوڭگەلەك ۇستەلدەر. شىرەنىپ وتىرار شال­قايما ساكىلەر. ورنىمدى ىزدەپ كەلە جاتىپ, جىلتىراپ جاتقان ەدەندەگى بىلىنەر-بىلىنبەس ساتىدان ءسۇرىنىپ كەتتىم. قۇلاپ قالا جازدادىم. سويتسەم, انادايداعى ۇستەل باسىندا ءبىر توپ قىز-قىرقىننىڭ ورتاسىندا اڭگىمە-دۇكەن قۇ­رىپ وتىرعان ادەمىشە كەلگەن قاراتورى جىگىت ءتىسىن اقسيتا ك ۇلىپ, قولىن كوتەردى. مەن دە باسىمدى يزەپ, سالەمدەسىپ جاتىرمىن. زالدىڭ ءىشى ىعى-جىعى حالىق. ءبارى دە كەلىستى, كەربەز كيىن­گەن. شەتىنەن سىپايى. وداقتىڭ تۇكپىر-تۇك­پى­رىنەن جينالعان سىقيعان سىرباز قىزمەتكەرلەر. ءبىرىن-ءبىرى بۇرىن-سوڭدى كورمەسە دە, ءيىلىپ-ءبۇ­گى­لىپ, ىزەت كورسەتىسىپ جاتىر. ورنىمدى تاۋىپ, مەن دە جايعاستىم.

تۇستىكتەن سوڭ جاعاجايعا شىقتىق. كۇن ىس­تىقتان با, تەڭىز بەتى كىلكىپ تۇر. كوز جەتەر جەر­دىڭ ءبارى بوزارىپ كورىنەدى. تۇلا بويىندا لىپا اتاۋلىدان باستارىنداعى ءار قيلى قالپاقتار مەن قارا كوزىلدىرىكتەرى عانا انتەك كوزگە تۇسە­تىن, تىراعايلاپ جاتقان وڭشەڭ جالاڭاش دەنە­لەردىڭ ورتاسىندا بوس ورىن قاراپ كەلە جاتقان ماعان بىرەۋ ج ۇلىپ العانداي قىلىپ: «ءاي, ءابىش, بەرى كەل. مەن ورىن الىپ قويدىم», دەدى.

جالت قاراسام – سول باياعى ادەمىشە كەلگەن جىلتىر جىگىت. بەت-اۋزىن تۇگەل كومىپ العان كوز اينەك پەن شەتەن قالپاقتان تەك اقسيعان تىستەرى عانا جالتىرايدى. مەن سولاي قاراي بەتتەدىم. الگى جىگىت زۋلاتىپ ولەڭ وقي جونەلدى. وسى قازىر جانىنان شىعارىپ ايتىپ تۇر. مەن تۋرالى ءازىل ولەڭ. «بولدى عوي كورىنگەندەي ەل قارايىپ…»  دەگەن جولدارى عانا ەسىمدە قا­لى­پ­تى. قاسىن­داعى قاپتاعان قىزدار مەن جىگىتتەر تۇسىنبەسە دە, جىمىڭ-جىمىڭ ك ۇلىسەدى.

ەلگەزەك جىگىت سول اراداعى كىسىلەرمەن جال­ما-جان تانىستىرىپ ۇلگەردى. ءبارى دە ماسكەۋدەن ەكەن. بەيتانىس جىگىتتىڭ ءوزىن سۇراماي-اق تاني كەتتىم. ءداۋ دە بولسا, تۇمانبايدىڭ جەز­قاز­عان­داعى ينجەنەر دوسى شىعارسىڭ دەپ ويلادىم.

كاكىمبەك تەگىننەن-تەگىن ەڭ جوعارعى مەكەمەدە ىستەمەسە كەرەك. ۇيىمداستىرۋ جاعىن ءدوڭ­گە­لە­تىپ جىبەرەدى ەكەن. جاتاتىن بولمەم سول كۇنى-اق وزگەرىپ شىعا كەلدى. ەكەۋمىز قاتار تۇرعان كورشى بولمەلەرگە جايعاستىق. تاماق ىشەتىن ۇستەلدەرىمىز دە ءبىر. سىرتقا شىقپاي-اق, قايدان تاپسا, ودان تاپسىن ءبىر قازاقتى ەرتىپ اكەلەدى. كوپ ۇزاماي ءبارىمىز ءبىر اۋىل بولدىق. ماسكەۋلىك دوستارىن دا ۇمىت قالدىرمايدى. بويىندا اي­نا­لاسىنداعىلاردى ەرىكسىز ءۇيىرىپ الاتىن اي­رى­ق­شا ماگنيتيزمى بار. كاكىمبەكتىڭ دوستارىنان قاي رەسپۋبليكانىڭ دا وكىلدەرى تابىلادى. اسىرەسە, قازاقستاندىقتار قاسىنان شىر اينالىپ شىعا المايدى. سونىڭ ىشىندە ەكى ادەبيەتشى باۋىر­دىڭ جۇپتارى جازىلمادى. ۇيقى مەن پروتسەدۋرالاردان باسقا ۋاقىتتىڭ بارىندە دە بىرگە جۇرەمىز. ءسويتىپ ءجۇرىپ, قاعاز شيمايلاۋدان دا جالىقپايمىز.

كاكىمبەكتىڭ ولەڭ دەرتىنە مىقتاپ شال­دىق­قان كەزى ەكەن. كەشكە جاتاردا: «ءابىش, ۇيىقتاپ قالعان جوقسىڭ با؟» – دەپ قابىرعامدى تاقىل­دا­تادى. مەن ادەتتەگىدەي بولمەسىنە كىردىم. كىش­كەنە قويىن داپتەرىن قولىنا الىپ, كوزىل­دىرىگىن كيىپ, شارت جۇگىنىپ وتىرادى. «بۇگىن  ءتورت ولەڭ جازدىم». «بەسەۋىن اياقتاپپىن…» «ۇشەۋدەن اسپادى». «ەكەۋمەن قايىردىم».

ول وقيدى, مەن تىڭدايمىن. بالاداي اڭ­قىل­داعان البىرت جۇرەك. اسەم تابيعاتقا تالىپ تۇسەر تالىقسى جانار. سۇلۋلىققا توياتتاماس تويىمسىز سەزىم. ولەڭگە, ونەرگە دەگەن شەكسىز قۇشتارلىق. شامالىدان تايسالا قويمايتىن باتىل شابىت. اناۋ-مىناۋعا قارامايدى. «انە ءبىر جەرىن باسقاشا ايتسا, ءجون بولار ما ەدى»,  دەپ قالاسىڭ. كەيدە قورىتىلماعان شيكى رۋدالار كەسەك-كەسەگىمەن كەزدەسىپ قالادى. بىراق, ءبىر قىزىعى وڭاي جۇتىلادى… الىپ مارتەن پەشى­نىڭ الدىندا تۇرعاندايسىڭ. لاقىلدايدى دا تۇرادى. لاپىلدايدى دا جاتادى. قىزىعاسىڭ. تاڭعالاسىڭ. تامساناسىڭ. ولەڭگە كەشىگىپ كىرىس­كەن اقىننىڭ شىدامسىزدىعى بىردەن شالىنادى. ءبارىن دە ايتىپ قالۋعا, قامتىپ قالۋعا اسىق­قاندىعى انتەك كوزگە ۇرادى. بىراق, اقىن­دىق دەرتى ابدەن مەڭدەپ العان اۆتورمەن ەشتەڭە دەپ تايتالاسا المايسىڭ. ومىرلىك شىندىقتىڭ جويقىن تاسقىنىن سەلدەتە جونەلگەندە, امالسىز مويىن ۇسىناسىڭ.

بۇل – كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ شىعارماشى­لى­عىمەن العاش تانىسقانداعى تۇيگەن قورى­تىن­دىم. مۇنشاما ءتۇپسىز اسەرشىلدىك بۇل جىگىتتىڭ بويىنا قايدان ءبىتىپ ءجۇر؟ ول كەزدە ولەڭ جازاتىندار باسقا ماماندىقتاردىڭ دا ارا­سىندا از بولمايتىن. بىراق, مىنا جىگىتتىكى بارىنەن دە الابوتەن… تىپتەن باۋراپ الادى ەكەن. سونىڭ سىرىنا تۇسىنە الماعان قالپىمدا الماتىعا ورالدىم.

سويتسەم, كاكىمبەكتى جاقسى كورەتىن جالعىز تۇمانباي بولماي شىقتى. تەلەۆيزوردى «اشىپ قالساڭ» دەگەندەي, نەبىر ادەمى كەلىنشەكتەر مەن سىلقىم جىگىتتەر ەرتەلى-كەش «جەز كيىكتى» بەزىلدەتە تارتىپ, سۇڭقىلداتادى دا جاتادى. «راديونى باسىپ قالساڭ» – كۇي ءدۇلد ۇلى ءشامىل ابىلتاەۆ باۋىرىمىز «قايتقان قۇستار بارادى ەدىلدەتىپ, ورالمەن, ەرە كەتىپ سولارمەن ەلگە جەتىپ قالار ما ەم» دەپ ءۇزىلدىرىپ وتىرادى. وكپەڭدى سىعىپ العانداي اسەر ەتەتىن ادەمى ساز, ادەمى ءسوز. جاي قازاقتىڭ اۋزىنا تۇسە قوي­ماي­تىن «ەدىلدەتىپ ورالمەن» دەگەن تىركەستىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! ال «ەرە كەتىپ سولارمەن, ەلگە جەتىپ قالار ما ەم» دەگەن جۇرەك ءۇزدى تىركەس­تەر­دى ەستىگەندە الدەبىر نازىك سەزىم تۇلا بويىڭدى ءدۇر سىلكىندىرىپ, شىمبايىڭدى شىمشىپ-شىمشىپ الادى. ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنا تۇسە بەر­مەيتىن ماسكەۋدە وتىرىپ, ەلىنە مۇنشاما ۇزدىگەتىن نەتكەن وتانشىل جۇرەك!

ولەڭگە دە, انگە دە توسىننان قوسىلعان كاكىم­بەك قازاق كوكىرەگىنىڭ كوپتەن ءتىلى بايلانىپ, ءۇنسىز تۇرعان توسىن پەرنەلەرىن ابايسىز باسىپ قالىپتى. ول ءوز جەرىندە ءجۇرىپ كورگەن وگەيلىك گويگويى ەدى. ول بەبەۋلەگەندە ج ۇلىن-جۇيكەڭنىڭ ءبارى ءجيدىپ جۇرە بەرەدى. كۇندە كورىپ جۇرگەن جەر باۋىرلاعان جەزقازعاننىڭ كۇل وڭدەس كۇلگىن توپىراعى اياق استىنان تۇگەل سارعايىپ جۇرە بەرەدى. الدەبىر ۋلى دارمەك جەر استىنان شاپشي كوتەرىلىپ, جەر-جاھاندى تۇگەل جايلاپ كەلە جاتقانداي. جەتكەن جەرىنىڭ ءبارىن تۇگەل وتاپ, تۇگەل ماتاپ, تۇگەل قان-سولدەن ايىرىپ, شەلدەتە, شەرلى ەتە تۇسكەندەي. تەبى­رەنتە, بەزدىرە تۇسكەندەي. ءون بويىڭا شىم-شىم دارىعان ۋلى شەر كوز الدىڭدى كولكەش­تەپ, بەدەر-بەلەستىڭ ءبارىن جىم-جىلاس ەتەدى. قاقسىپ قالعان, قاڭسىپ قالعان قان تامىرلارىنان دا ءال كەتكەندەي. كوز الدىڭدا الدەبىر ەلەستەر ەربەڭدەيدى. انە بىرەۋ… انە ەكەۋ… انە ۇشەۋ… جان-جاقتان قىلت-قىلت كوتەرىلىپ, تۇگەل تۇتاسا تۇسەدى. تىرلي ارىق قاڭقالار. ءۇستى-باس­تارىندا ءبىر شاينام ەتى جوق تۇلدىر تولاعاي­لار. سىلدىر سۇيەكتەر. كوبەيە, ۇلعايا تۇسەدى. ميىڭ شىڭىلداپ, قۇلاق شەكەڭدى الدەبىر تاسقىن سەل كومىپ بارا جاتقانداي.

قويۋ شاڭ كوزىڭە تۇسپەيدى. توڭىرەكتى ءتۇپ-تۇگەل تۇنەككە اينالدىرىپ بارا جاتقانداي. كەڭگىردىڭ بويى ازان-قازان. ازىناي سوققان جەل. تۇيدەك-تۇيدەك ۇشىپ ءتۇسىپ جاتقان ۋىقتار مەن شاڭىراقتار. ءوز-وزىنەن قۇلاپ جاتىر. قيراپ جاتىر. كۇيرەپ جاتىر. ەمىنگەن جاۋ دا جوق. ەلىرگەن باتىر دا جوق. ءوزى كەلىپ, ءوزى كەتكەن وڭاي ويران. ورنىندا قۇلازىپ جاتقان قۋ دالا. تاپتالعان جاس نويان دا جوق. تاپتاعان قۇلان دا كورىنبەيدى. جوق, الدەنە قاراۋىتادى… جوق, بوزارتادى… جوق, قىلاڭىتادى… جوق, قىزارادى.. قىزىل كيىك… جەز كيىك… شوقاڭ-شوقاڭ جەرگە ەڭكەيەدى. جايىلعانداي بولادى. اۋزىنا نە ءتۇسىپ, نە ىلىگىپ جاتقانىن بىلمەيمىن. تىرلىك ايىرۋعا تىرمىسىپ جاتقان مىسكىن حال. ءتىپتى ءبىر الدەقانداي قىزىل ەتىك كيگەن قىزدار تاپىر-تۇپىر بيلەيدى.

ءوز باسىم جاقسىكەلدى سەيىلوۆتىڭ بەبەۋلەتە سالعان زارلى سازىن ەستىگەن سايىن ەسەڭگىرەپ قا­لامىن. تىڭداعان سايىن توبە قۇيقام شىمىر­لاي تۇسەدى. تەنتىرەۋىك كوڭىل الدەبىر جۇم­باق ساۋالداردىڭ سوڭىنا ەرىپ, جانىمدى بۇلقان-تالقان ەتەدى. ايقاي الا شاڭىتپەن ارپالىسا ءجۇرىپ, كەن قازىپ, توپىراق ءۇيىپ جۇرگەن جەز­قاز­عاندىقتاردىڭ قالاي ىرگەلەرىندە سامساپ تۇرعان الاشا حان, جوشى حان, ەردەن اتا كۇمبەزدەرىنە كوزدەرى تۇسپەيدى؟! كوزدەرىنە تۇسسە, باياعى ەجەلگى داۋرەن قايتىپ ەستەرىنە ورالمايدى؟! ورالادى, ءاري­نە. ارقاعا قاراي شۇبالا كوشكەن قازاق شەرۋىندەي ىركىس-تىركىس تىزىلگەن ۇلىتاۋ شوقىلارى ۇلى دالاعا ماڭىپ بارا جات­قان­داي, كوگىلدىر كەڭىستىككە ءسىڭىپ, بويلاي ءتۇ­سەدى. ءبارى-ءبارى كوز الدىڭا وتكەندى وڭمەڭ­دەتىپ, وكپەڭدى سىعىمداي جۇلقىلايدى.

سول ءبىر اۋەز, سول ءبىر سازعا ەلىگەتىندەر جال­عىز كاكىمبەك بولماي شىقتى. جاق­سى­كەلدى سە­يىلوۆ, ءشامىل ابىلتاەۆتارمەن جارىسىپ, نۇر­عيسا تىلەنديەۆ, ەركەعالي راحماديەۆ, كەنجەبەك كۇمىسبەكوۆ, ەسكەندىر حاسانعاليەۆتار اقىن سوزىنە تاماشا-تاماشا اندەر شىعاردى. ەل اراسىنا كەڭىنەن تاراعان سول ءبىر اۋەندەر قازاق رۋحانياتىنا جاڭا ءبىر ءداستۇر دارىتتى. ءبىر كەز­دەگى مۇزافار الىمباەۆ, نۇرسۇلتان الىمقۇلوۆ, ءىزتاي مامبەتوۆ, عافۋ قايىربەكوۆ, قۋا­ندىق شاڭعىتباەۆ, ءنۇتفوللا ءشا­كەنوۆ, تۇمانباي مول­داعاليەۆ, قا­دىر مىرزاليەۆ, فاريزا وڭ­عار­­سىنوۆا, باكىر تاجىباەۆ, قومشاباي ساريەۆ­تار­دىڭ كوپ سارىندى كەرۋەنىنە ەندى ەل-جۇرتى­مەن, اتا-قونىسىمەن قيماي قوشتاساتىن قىز باياننىڭ الىسقا ۇزاپ بارا جاتىپ, مۇڭدانا سالعان اسەم اندەرىندەي كا­كىم­بەك سالىقوۆ­تىڭ زارعا تولى سا­عى­نىشتى سازدارى قوسىلدى.

پوەزيا ورداسىنا ءان قاقپاسى ار­قىلى ەنگەن سال جىگىت سالىقوۆ جۇرت­تىڭ اۋزىنان تۇسىرمەي ايتا جۇرەتىن اقىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى. ءتىپتى جۇرتى­نىڭ ىرگەلى رەسمي قايراتكەرى ەكەندىگىن دە ۇمىتتى. ۇلكەن ۇيدە كا­كىمبەگىمىز, كاسىپوداقتا قارا­تايى­مىز, كومسومولدا وڭال­بەگىمىز بەن مۇقا­مەت­قاسىمىمىز بار دەپ ماردامسيتىندار ماسكەۋگە ىسساپارمەن باراتىندار. ۇزاق «شايلانىپ», ۇزاق جايلاناتىندار. ال بىلايعى قازاق اكىم سالىقوۆتان گورى اقىن سالىقوۆتى كوبىرەك اڭسايدى. ايتسە دە, اكىم سالىقوۆتىڭ دا جۇلدىزى جوعارى بول­عانىن تىلەيدى. قايتا قۇرۋ داۋرەنى باستالىپ, قارا­قالپاقستانعا سالىقوۆ ءبىرىنشى باسشى بولىپ بارعانىندا دا قازاقتار ءبىر دۇرلىگىپ قال­دى. «قيىن زاماندا باۋىرلاس حالىقتىڭ كوشىن ءبىر تۇزەپ بەرسىن دەپ جىبەرگەن عوي. ايتپەسە, كاكىم­بەك قازاقستاننىڭ قاي وبلىسىن دا شىر كوبەلەك اينالدىرادى عوي», دەپ قاۋقىل­داسقاندار دا جوق ەمەس.

ءتىپتى ونى اياعىنا كەرزى ەتىك, ۇستىنە برەزەنت سۋلىق كيىپ, سۋ تاسيتىن ماشينا ءمىنىپ, ەرتەلى-كەش ماقتا ارالايدى ەكەن دەستى. سۇيگەن قۇلدىڭ اتى كوپ دەگەن عوي. ءبارى دە سۇيىكتى اقىنىن قاتتى قادىرلەيتىن حالىقتىڭ قيالىنان تۋعان اڭىزدار ەدى. كوپ ۇزاماي كسرو حالىق دەپۋتات­تارىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى ءوتتى. «جەز كيىكتى» جازعاندا كاكىمبەك سالىقوۆ توزىپ بارا جاتقان دالامىزدىڭ اجارى تايعانىنا بەكەردەن-بەكەر زارلانباعان ەكەن. كسرو جوعارعى كەڭەسىنىڭ ەكولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. قاراۋىندا كەڭەس وداعىنىڭ اتتارىنان ات ۇرىككەندەي بەلگىلى-بەلگىلى عالىمدارى. قيۋى كەتىپ, قيراپ بارا جاتقان مەملەكەتتىڭ ەكولو­گيا­لىق زارداپتارى دا جەتكىلىكتى كورىنەدى. حالىق جايىن قامدايتىن تالاي جوبا جۇزەگە اسپاي, كاكىمبەك سياقتى ەل دەپ ەڭىرەگەن تالاي بوز­داق­تىڭ ەلگە دەگەن ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولەتىن ارمانى عانا بولىپ قالدى.

سول جىلدارى جولىم ءتۇسىپ, سىرىمبەتكە سوقتىم. قايتا سالىنىپ جاتقان ايعانىمنىڭ اتا قونىسىن ارالادىم. شوقاننىڭ مۇراجايى­مەن تانىستىم. كازگورودوكتىڭ مەكتەبىن كورىپ, ءتور­دەگى ماقتانىشتى تۇلەكتەر سۋرەتتەرىنە ءۇڭىل­دىم. روزا شامجانوۆا, بايكەن ءاشىموۆ, ماق­تاي ساعديەۆ, ەركىن اۋەلبەكوۆتەر قاتارىن­داعى جاس جىگىتتىڭ سۋرەتى كوزىمە وتتاي باسىلدى. قالقان قۇلاق قاراتورى جىگىت جىمىڭ-جىمىڭ ك ۇلىمسىرەي قارايدى. ورتا مەكتەپتى ۇزدىك ءبىتى­رىپتى. ماسكەۋ­دىڭ ەڭ تاڭداۋلى وقۋ ورنىنا ءتۇسىپ جۇرگەندىگى دە سوندىقتان ەكەن. كوپ ساۋا­لىم­نىڭ جاۋابىن ەندى تاپتىم. ماڭدايىنان اي تۋىپ تۇرعان زەرەك بالا 1932 جىلى اقپان ايىندا دۇنيەگە كەلىپتى.

وسى ءبىر قىتىمىر جىل, قىتىمىر اي… كاكىم­بەكتىڭ باسىنداعى ادام تاڭعالارلىقتاي كوپ قاسيەتتىڭ تۇبىنە جەتىپ, تۇپكىلىكتى ءتۇسىن­دى­رىپ بەرگەندەي. ول قاشان كورسەڭ دە شات-شادى­مان. ەزۋىنەن كۇلكى كەتپەيدى. ءدايىم جيىن-تويدا جۇرگەندەي جايراڭداپ باعادى. كەزدەسكەن جانمەن قۇشاقتاسا كەتەدى. بەتىڭنەن ءسۇيىپ, ارقاڭنان قاعىپ, استى-ۇستىڭە تۇسەدى. «شىرىن, ءشاربات تامارداي البىراعان الۋا ءجۇزى جاۋقازىن بالبۇل ادام, ءتىرى جاندى شىداتپاس ىنتىق ەتپەي, قىزىل شيە ەرىندەر بالبىراعان, ەلىكتەگىش بالاداي پاك مىنەزى, ساحنانىڭ ورنادى ءساتتى كەزى, سايدان شىققان مارالداي مايماڭ قاعىپ, ايمان تۇردى جان باۋراپ وتتى كوزى, اققان جۇلدىز سياقتى جايراڭ ەتەر, جەردى ارالاپ ءتاتتى اۋەن ايعا جەتەر, راحات, ءلاززات دەگەنىڭ وسى ەكەن عوي, جان مەن ءتاندى ءتاتتى اۋەز جالعاپ وتەر», دەپ تامسانادى, 1996 جىلى الماتى ساحناسىندا ايمان مۇساقوجاەۆانى العاش تىڭداعان اقىن اعا. ال ءبىر فاريزا وڭعارسىنوۆاعا ەكى بىردەي ولەڭ ارنايدى: «فا-ري-زا دەگەن ات قانداي! نوتادان تەرىپ جاتقانداي, ءار بۋىنى اندەتەر, اي­ماقتى بۇكىل ءساندى ەتەر, استانا كوركىن اشقان­داي, سىرلاسىپ كوڭىل وسىرگەن, مۇڭداسىپ مۇڭدى وشىرگەن, فاريزا جىرى زياتتى, ەلوردامىز سياق­تى قۇشاقتاسقان ەسىلمەن», دەسە, 2007 جىلى 5 اق­پان كۇنى, ال 2009 جىلى 30 قازاندا: «جا­سا­رىپ­سىڭ, فاريزا… اۋماستاي البىرت كە­زىڭ­نەن, جى­رىڭا جاقۇت جان ريزا, جارالعان ءمولدىر سەزىم­نەن, جاسىڭدى جەتكەن ساناسام, جازدان ارتىق كۇزبەن تەڭ, تال بويىڭا قاراسام, كۇندە سونار قىزبەن تەڭ, ەمەس-اۋ ءبارى ءجاي تەگى, ايتىلماس سىردى جىر تاسىر, جۇتىنسا جۇرەك ايتەۋىر, «اعاتايلاپ» قۇرتاسىڭ», – دەپ «تومسارادى» تەن­تەك اقىن. ول وسىنداي جۇرەكجاردى لەبىزدەرىن روزا رىمباەۆا, ايگۇل ۇلكەنباەۆا, گاۋھار سۇل­تانوۆا سىندى تالانتتى قىزدارىنا دا ارنايدى.

ويناقى ءازىل, ويلى قوشەمەت قوسارلانا ءور­بىپ, ادامدىق, ازاماتتىق جاراستىقتى اسپەت­تەي­دى. ونەردە, ولەڭدە وكشەسىن باسىپ كەلە جات­قان ءىنى-قارىنداستارىنىڭ ەشبىرىنىڭ بەتىنە جەل بولىپ كەلگەن جەرى جوق. قاسىنداعى ۇلكەن-كىشى­نىڭ جانىندا مازداعان وتتى ورشىتپەسە, وشىرمەدى. «نە جازساڭ, جالت قاراتتى, ءۇنىڭ كوپتى, شىن­دىقتى جايناتۋعا ءتىلىڭ جەتتى, تاريحقا «داۋرەن-ايدى» شىرقاپ كىرسەڭ, «كۇمبىرى كۇمبەزدەردىڭ» تۇعىرلى ەتتى; القا توپ تىڭداۋشى ەدى تىنا قالىپ, ءدان ريزا قاندى تالاي قۇمارى انىق, دانالىق كوكىرەگىنە ۇيا سالعان, اڭقىدى ءار سوزىڭنەن عۇلامالىق; بولعان جوق جاس دۇلدۇلدەر از جانىڭدا, جانىبەك, بەكبولاتپەن مازدادىڭ دا, وي سالعان وزىمە دە سەبىڭ ءتيدى, تاعدىرىن «تاتتىمبەتتىڭ» جازعانىمدا… نار ەدىڭ ورتاسىندا «پىسىق» كوپتىڭ, بيىككە وزگە جەتپەس ءپىسىپ جەتتىڭ, شىركىن-اي, جۇمباق ءولىم وسى شى­عار, باقيعا جاياۋلاماي, ۇشىپ كەتتىڭ», دەپ اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ مەزگىلسىز اجالىنا كۇي­زە­لەدى. جاقسى ادام جانىنداعىلارعا ەزۋىنەن بال ەمىزەدى دەگەن وسى ەمەس پە؟!

كاكىمبەكتىڭ مۇنداي بولماعى ابدەن زاڭدى. ول تۋعان جىل قازاق دالاسىن قىناداي قىرىپ, وبىرداي وبىپ كەتتى. قورا تولى مالدى, ءۇي تولى جاندى تۇگەل قاۋساتتى, بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ, تالاي نارەستە شەتىنەدى. ىلۋدە بىرەۋ ءتىرى قالدى. سولاردىڭ اراسىنان ادەبيەتىمىز بەن ونە­رىمىزدەگى شەرحان مۇرتازا, ءازىربايجان ءمام­بەتوۆ, كاكىمبەك سالىقوۆ, ساكەن ءجۇنىسوۆ, اكىم تارازي, كامال سمايىلوۆ, شوتا ءۋالي­حانوۆ­تار­دى عانا اتاي الامىز. ءبارى دە سول ءبىر قىتىمىر جىلدىڭ قىسپاعىن ۇمىتقان ەمەس. سول جىلى جۋساپ قالعان قىرشىنداردىڭ بىتىرە الماعانىن بىتىرەمىز دەپ, ءبارى دە جان اياماي تەر توكتى. ءبارى ءۇشىن دە ءبارىن بىلۋگە تىرىسىپ, دۇنيەدەن كامال ءوتتى. ەركەلىكتى بىلمەي كەتكەن قۇرداستارىنىڭ ەسەسىن قايتارامىن دەپ, ساكەن سەرى ءارلى-بەرى بۇلعاقتادى. سول قىرشىنداردىڭ كورمەي كەتكەن­دەرىن كورەمىن دەپ, جەتپەي كەت­كەندەرىنە جەتەمىن دەپ, ءاز-اعاڭ كەتە-كەت­كەنىن­شە كورەرمەندەرگە قول سوقتىردى. اجالدان امان قالعانداردىڭ جالقاۋ بولۋى جاراسپايدى دەپ, شوتا اعاڭ كۇنى-ءتۇنى ەڭبەكتەنەدى. قيانات پەن قياپاتتان بولعان اشتىقتى كورگەندەردىڭ ءادىل بولماسقا قاقىسى جوق دەپ قاسارىسادى شەراعاڭ. «ءبارىن ءبىر قۇدايدىڭ ءوزى عانا بىلەدى»,  دەپ قۋتىڭدايدى اكىم اعا. ال كاكىمبەك سول قىتىمىر جىل, قىتى­مىر ايدان امان قالعان­داردىڭ بىرەۋدى رەنجىت­كەنى ءجون بولمايدى دەپ تۇسىنەدى. جارقىراپ ات­قان ءاربىر تاڭدى جاقسى­لىق كورەدى. جايلى ءوت­كەن ءاربىر كۇندى مەرەكە سانايدى. ونىڭ شىعار­ما­لارىنا دا, وزىنە دە ابدەن ءتان الەۋمەتتىك وپتيميزم وسىدان ءوربيدى. ءىز كەسكەننىڭ ءبارى قىراعى, ىندەتكەننىڭ ءبارى تەرەڭ بولا بەرمەيدى دەپ ۇعادى. ارا-اراسىندا شالقىپ-شالقىپ سويلەپ تۇرعان­نىڭ دا پايداسى زور دەپ بىلەدى.

قالامىنا ءبىر كۇن تىنىم بەرمەگەن اقىن كوكىرەك قاي دۇبىردەن دە قۇر قالىپ كورگەن ەمەس. ابايلاپ اينالاڭا كوز سالىپ, كوڭىل جۇگىرتە بىلسەڭ, بۇل دالانىڭ كەز كەلگەن توبەسى تاريح, كەز كەلگەن تۇلعاسى تاعىلىم ەكەن. اينالايىن سارىارقانىڭ ۇلان-اسىر دالاسى ۇلان-عايىر داستان عوي. ونى كورۋگە تەك كەز كەلگەن ىندىگەشتەن ات باسىنداي التىن تاۋىپ دانىككەن اقجولتاي كەنشى كاكىمبەكتىڭ كانىگى كوزىندەي قىراعى جانار كەرەك. سارى جولدا كولبەي سۇلاپ, كوسىلىپ جاتقان قارقارالىنىڭ بار جاقسىسىن ءبىر ءوزى جايلاپ, ءبىر ءوزى قىس­تاعانداي, شەتىنەن شەجىرە شەرتىپ, قالاي-قالاي جاتقىزىپ ورگىزەدى؟! داستان اتتى دارا شىڭ­نىڭ قاسىنداعى تاۋدىڭ نەگە مىرجىق اتان­عانىن بىلمەك ءۇشىن جەر تۇبىندەگى ەسىمحان مەن شانشار ءبيدى تىرىلتەدى. كوك ساۋىتىن قايتا قامداپ, بولات دۋلىعا كيىنتەدى. قالىڭ قالماق­تان تارتىپ الىنعانىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن ۇزەڭگىسىنە جارماسىپ ءجۇرىپ مەرت تاپقان اتا جاۋدىڭ اتىنا دا تاۋدىڭ اتىن قيا سالعان دارقاندىققا تاڭقالعان بالعىن تاتتىمبەت بىرتە-بىرتە جەرى­نىڭ سىرىنا ءسىڭىپ, ەلىنىڭ سىرىنا قانىعا تۇسە­دى. قارقارالىدان ەرەيمەن اسىپ, كوك­شەگە, ودان قىزىلجار اسىپ, تۇمەنگە جەتكەن اتا قازاق باتىستا اتىراۋ, شىعىستا التاي, كۇن­گەيدە الاتاۋ قالماقتان بوساعانشا كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقىنى ۇمىتقان. ابىلاي دارا, قازىبەك پانا, بۇحار دانا داۋرەن دە ءوتىپ, ىرگەدەن دوپ, تۋىرلىقتان وق سەبەلەگەن كەنەسارى, ناۋرىزباي تۇسىندا شىڭعىس, مۇسا, الشىنباي, قۇنانباي, قازانعاپتار كەرگىلەسكەن كەر زامانعا تاپ بولادى. بىلاي تارتسا وگىز ولەدى, الاي تارتسا اربا سىنادى. ءتىل بەزەگەن شوجە, بالتا ونسىز دا ءبىر تۇيىنگە كەلە الماي وتىرعان بەس ءبيدى كەكەپ-موشقاپ, كۇيزەلتە باس­تايدى. «بۇل كۇيدىڭ اتى بەس تورە, بىزگە دە كىردى ەس تورە, حالقىمنىڭ ءحالىن ءتۇسىنىپ, اشىل­­عان وسى كەز تورە, تۋدىرىپ تۇيە ءتۇي­مە­دەن, بەيساۋات كەتپەس كۇي دەگەن. نە كوردى قازاق دەپ وتىر, زاماندا تورە بيلەگەن. ءوندىرىس قۇرىپ, كەنت سالماي, بەيقام بولىپ وستىك ءبىز, ەگىن ەگىپ, كەن قاز­باي, مال سوڭىندا وتتىك ءبىز». ماڭ­دايىنىڭ سورى بەس ەلى بەيشارا قازاق اينالاسىنا قازىل­عان اران وردى, الدىنا قۇرىلعان تەمىر توردى كورمەيدى.

ورتالارىندا قايسىسىن قولداپ, قايسىسىن قوشتارىن بىلمەي, ءارى تارت تا بەرى تارتقا اڭتارىلعان كۇيشى. ۇمسىنعانىنا قۇلشىنعان ۇعىمتالدى ەركەكتەن تاپپاي, كوزدەرى جاۋتەڭ­دەگەن ايەلدەردەن تابادى. اي نۇرىنداي اقبوپە ارتىنا مۇساتاي, قىساتاي, يساتايدى تاستاپ, ەرتە ولەدى. كۇيىكتەن كۇيزەلگەن تاتتىمبەت ءبىر­جولا كۇيگە بەرىلىپ, قوياندى جارمەڭكەسىنە كەلگەندەرمەن ايقاي-سۇرەڭ سايىسادى. توبىق­تىنىڭ تەنتەك قىزى مالقارا تاتتىمبەتكە دەس بەرمەي, تەڭ تۇسەدى. ءولى جۇرەك ءتىرىلىپ, ولەكسە سەزىمگە جان بەرەدى. تاتتىمبەت مالقارانى ايزادا اتاندىرادى. بۇنى سەزگەن توبىقتىلار ايزادانى اسىعىس ايتتىرعان جەرىنە ۇزاتىپ جىبەرەدى. تاعى دا تاتتىمبەت ايدىن سۋدا تال قارماپ قالادى. قارا دا بولسا, دارا تۋعان ساڭلاق كۇي­شىگە سىرتتاي حاننىڭ قارىنداسى بوپاي قىزىعادى دەيتىن سۋىق حابار ەل اراسىنا تارايدى. «قاتىن الما تورەدەن, شەتىنەن كەلەر تەبەگەن, قاتىن الساڭ تورەدەن, بولدىم دەي بەر كوبەگەن, تورەدەن الساڭ قاتىندى, ەسىڭنەن ءوشىر زاتىڭدى, بوپايدىڭ بايى اتانىپ, جويارسىڭ ءوز اتىڭدى», دەپ ازعىرعان دوستارى تاتتىمبەتكە تۇلكىبايدىڭ قىزى ەسىم سۇلۋدى الىپ بەرەدى. ەسىم سۇلۋ تاتتىمبەتكە باقىت بولىپ بۇيىردى. ونەرى ۇستەدى. داۋلەتى شالقىدى, باعى ءجۇردى. ەلى ۇلىقتاي باستادى. وسىناۋ ءومىر جولىندا تالاي كۇي تۋدى. «سىلقىلداق» – «قوسباسار» – «بىلقىلداق» – «بەس تورە» – «سارجايلاۋ» – «كوكەيكەستى». بىرىنەن ءبىرى وتكەن كۇي تورەلەرى تەربەلىپ, تەڭسەلىپ, تەبىرەنىپ تۇر. شەتتەرىنەن شىم-شىمداپ شەرتىپ, ارعى جاعىنان اق ۋىزدارى اقتارىلا كەتەيىن دەپ دەرتىپ تۇر. اق­بوپەمەن جولىعىپ, ايزادادان وپىق جەگەن, ەسىم سۇلۋعا كەزدەسىپ, ەس تۇگەندەگەن ماحاببات شەجىرەسى تۇر. البىرت سەزىمدى اساۋ ارمان مەن اسىل مۇرات الماستىرعان ادامگەرشىلىك تۇلەۋ جولى جاتىر. كەرەمەت كۇيشى كەمەل ازاماتقا اينالادى. كوكەيكەستى سىرلارىنان كوكەيتەستى ماقساتتار تۋىندايدى. مال سوڭىندا مال بول­عان كۇيكى تىرشىلىكتى ەل ءۇشىن ارمان قۋعان قۇل­شىنىسپەن الماستىرماي, حالىق باسىنداعى قاسىرەت ازايمايدى. دەگەلەڭنەن كەن قازدىرعان تاتتىمبەت كوپ ۇزاماي ات باسىنداي التىنعا جولى­عىپ, ول جىبەرگەن «تايتۇياقتى» ەۋروپا كورمەسى «چەمپيون» اتاندىرادى. ارمان قۋعان ادام ماقسات قۋعان كۇرەسكەرگە اينالادى.

تالاي-تالاي شىتىرماندار مەن شىرعا­لاڭ­دار ءالى الدا. وتكەندى كوكسەپ وكسىمەي, بۇگىن­گى­دەن باز كەشپەي, كەلەر كۇننەن كۇدەر ۇزبەي, اۋەلگى ماقسات جولىندا بەلىڭدى بەكەم بۋىپ, قايسارلانىپ تارتا بەر. تاتتىمبەتتىڭ ءتاتتى ارماندارىنا جەتسەڭ, بالكىم, سوندا جەتەرسىڭ!

ءومىر بويى دەرەك جيناپ, ون بەس جىل جا­زىل­­عان «تاتتىمبەت» اقىن شىعارماشى­لىعى­نىڭ ەڭ اسقان تۋىندىسى بولىپ تابىلادى. باتىرلىق جىرىن تولعاپ, قاھارماندىق ەپوس­تىڭ شىڭىنا شىق­قان قازاق پوەماسىنىڭ جانە ءبىر شىرقاۋى كۇي داستاندارى. ءىلياس جان­سۇگىروۆ, ءابدىلدا ءتا­جىباەۆ, حاميت ەرعاليەۆ اسپانداتقان بۇل جانر­دىڭ سوڭعى جەتىستىگىن دۇنيەگە اكەلگەن كاكىمبەك سالىقوۆ بولىپ تۇر. قايىم زاماننىڭ قىم-قي­عاش تاريحي وقيعا­لارى كۇيزەلىس پەن كۇڭى­رەنىسكە تولى جەكە ادام تاعدىرىنا ۇلاسادى. ول شىعار­ماشىلىق شىر­عا­لاڭدارمەن جالعاسىپ, رۋحاني قۇلشى­نىس­تاردىڭ ەڭ بيىك سامعاۋىنا كوتەرى­لەدى. وقىر­مان, داستان وقىعانداي ەمەس, كەڭ قارىمدى سيمفونيا تىڭداعانداي اسەر الادى. ءار كۇيدىڭ تۋ جولى, ول وربىتكەن ليري­كا­لىق شالقى­ما­لار, جارمەڭكەنىڭ جايدارمان تارتىستارى مەن تايتالاستارى, جى­مىسقى اڭدىسۋ­لارى مەن شەشەندىك قاقتىعىستارى ىرعاق ءارالۋان­دى­عىن تۋعىزىپ, ءبىر عاسىرلىق دالا ءومىرى­نىڭ مىڭ ءبىر كورىنىستەرىن قامتىپ, قيا­لىڭدى قىرىق ساققا شالقىتادى.

ابزال كوكىرەك, اقىن جۇرەك كاكىمبەك اقان, ءبىرجان, ۇكىلى ىبىراي, بالۋان شولاق, ءماديدى دە تەبىرەنە تولعايدى. قورقىت قالعان سىر بويىن, اسانقايعى بارعان شۋ بويىن, ابايدى تۋ­عان جيدەبايدى, قۇرمانعازىنى بەرگەن جي­دە­لى­نى, ماعجاندى اكەلگەن ساسىق­كول­دى, نۇرعيسا جاتقان قاراقىستاقتى ءبول­مەي-جارماي بىردەي قاستەرلەيدى. الايدا, ەكى ادامدى ەرەكشە سۇيەدى. ءبىرى – يمانتاي ۇلى قانىش, ءبىرى – قازانعاپ ۇلى تاتتىمبەت. بىرەۋى­نىڭ ءداستۇرىن ۇستاپ, جولىن قۋدى. بۇكىل سانالى ءومىرىن ساتباەۆتانۋعا ارنادى. ەكىنشىسى, جۇرتىنىڭ باسىنا ءىس تۇسكەندە نايزا ۇستاعان­داردى اتتان ءتۇسىرىپ, كەن ىزدەپتى. ءدۇلدۇل كۇيشى بولا تۇرىپ, قولىنا بيلىك بەرىل­گەندە, قاراۋىنداعىلاردى ىرىس-نەسىبە قارا­تىپ, جاۋعا ەمەس, تاۋعا سىلتەدى. سوندىقتان ەل اراسىندا التىن تاپقان اتى قالعان تاتتىمبەتتى باستى كىتابىنىڭ باس كەيىپكەرى ەتتى.

قىسقاسى, كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ ءار اقىنعا ارمان بولعان «باستى كىتابى» جارىققا كەلدى. اۆتورلىق ماكسيمۋم ورىندالدى. اقىن «كۇزگى شۋاق» دەگەن ولەڭىندە: «جۇرەگىم, ەندى تىنىم الاسىڭ با, الدەبىر تىڭ اۋرەگە سالاسىڭ با؟ شار­شات­قان شارتاراپتان ارەڭ جەتتىم, اڭساتقان سارى­ارقانىڭ دالاسىنا; بالقىپ تۇر كەربەز كوكشە بەلەستەرى, ايناكول اشىق جاتىر, جەل ەسپەدى; الدىندا اققۋ-قازدار ساڭقىل قاقسا, مەكتەپتەس قىز­دار كوزگە ەلەستەدى; جاسىمدا ەردىم تاعدىر جەتە­گىنە, قوي ەندى قارايلاتپا كەشەگىگە, كەن قا­زىپ, جىر توگىلتىپ, جەتتىم ەسەن, تۋعان جەر جالعىز­تاۋ­دىڭ ەتەگىنە; جانىمنىڭ تاپتىم ءدارۋ جاراسىنا, قارسى الدى كوك ەسىلدىڭ جاعاسى دا. كۇزگى ورمان قىز ۇزاتقان تويلى اۋىلداي, سىيماي تۇر ەكى كوزدىڭ شاراسىنا; اق مارال ەرە تارتتى بالاسىنا, اق كيىك كەتتى توعاي اراسىنا; ءبۇيىرىن قىزدىرىپ تۇر ءۇيىر جىلقى, وي سالىپ ءتىرى جاننىڭ ساناسىنا; جاز ءوتتى, كۇز جارىقتىق ساراڭداندى, شابىس جوق, باياۋ جورتاق اياڭ قالدى, نۋ ورمان جاپىراعى ءتۇسىپ جاتىر, بايبىشەم, سەنىڭ عانا ساياڭ قالدى», دەسە, وعان ءشۇباسىز سەنەسىز.

جەل توبەنىڭ باسىنا شى­عىپ, جەل­پى­نىپ الىپ, العا قاراي اياڭداي ءتۇس, تارلانبوز! ءتايىرى, سەكسەننىڭ سەڭگىرى دەگەن جەز­قاز­عاننىڭ كەڭگىرىندەي عوي. «اپىراي, قانداي بولار ەكەن؟» – دەپ ويلا­نىپ-تول­عا­نىپ ءجۇردى­ڭىز. قالاي ءوت­كە­نى­ڭىزدى دە ءبىل­مەي قال­دى­ڭىز. الدا تالاي اسقارالى اسۋ­­لار تۇر. سو­لار­عا دا شار­شاماي-شال­­­دىقپاي امان جەتىڭىز, اقىن اعا!

ءابىش كەكىلباي ۇلى.