اقشانىڭ ق ۇلىنا اينالمايىق
سارسەنبى, 20 ماۋسىم 2012 7:35
سوڭعى كەزدە قازاقتىڭ ەسىن الىپ تۇرعان ءبىر نارسە بار. ول – اقشا. اقشاعا قۇنىعۋ كۇننەن كۇنگە ءورشىپ بارادى. بۇل دۇنيەدەگىنىڭ ءبارى اقشامەن ولشەنەتىن بولدى. اقشاسى بولسا – دوس, اقشاسى بار – تۋىس, قۇدانى دا قالتاسى قالىڭداردىڭ اراسىنان ىزدەيمىز… ايتەۋىر, تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى «اقشا, اقشا» دەپ جاعىمىز تالعانشا قاقساپ جاتىرمىز. وسىدان رۋحانياتىمىزدىڭ اقساپ, ۇرپاعىمىزدىڭ كەمباعالدانىپ بارا جاتقانىندا جۇمىسىمىز جوق. وعان مىسال ىزدەپ الىسقا بارۋدىڭ كەرەگى جوق. ينتەرنەتتى اشىپ قالساڭىز, اقشا بەرمەدىڭ دەپ اتا-اناسىن ساباپ جاتقاندار, ءتىپتى ءولتىرىپ تاستاعاندار تۋرالى حابارلار ءورىپ ءجۇر.
سارسەنبى, 20 ماۋسىم 2012 7:35
سوڭعى كەزدە قازاقتىڭ ەسىن الىپ تۇرعان ءبىر نارسە بار. ول – اقشا. اقشاعا قۇنىعۋ كۇننەن كۇنگە ءورشىپ بارادى. بۇل دۇنيەدەگىنىڭ ءبارى اقشامەن ولشەنەتىن بولدى. اقشاسى بولسا – دوس, اقشاسى بار – تۋىس, قۇدانى دا قالتاسى قالىڭداردىڭ اراسىنان ىزدەيمىز… ايتەۋىر, تاڭنىڭ اتىسى, كۇننىڭ باتىسى «اقشا, اقشا» دەپ جاعىمىز تالعانشا قاقساپ جاتىرمىز. وسىدان رۋحانياتىمىزدىڭ اقساپ, ۇرپاعىمىزدىڭ كەمباعالدانىپ بارا جاتقانىندا جۇمىسىمىز جوق. وعان مىسال ىزدەپ الىسقا بارۋدىڭ كەرەگى جوق. ينتەرنەتتى اشىپ قالساڭىز, اقشا بەرمەدىڭ دەپ اتا-اناسىن ساباپ جاتقاندار, ءتىپتى ءولتىرىپ تاستاعاندار تۋرالى حابارلار ءورىپ ءجۇر. اقشاعا بولا ارازداسىپ, ءبىرىن-ءبىرى كورمەستەي بولىپ كەتكەن اعايىن جاندار دا از ەمەس. اقشا كەشە عانا ءبىرىنسىز ءبىرى تاماق ىشە المايتىن, ءناسىبىن بىرگە ىزدەۋگە بەل بۋىپ كاسىبىن قوسىپ جىبەرگەن اينىماس دوستاردىڭ دا اراسىنا قارا مىسىق بولىپ كىرىپ جاۋلاستىرىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتساق, اقشانىڭ جۇرگەن جەرى لاس, اقشانىڭ ءجۇرگەن جەرى ىلاڭ. بىراق وعان قاراپ جاتقان قازاق جوق, «اقشاڭ بولسا قالتاڭدا, تالتاڭداساڭ تالتاڭدا» دەپ تويدان تويعا شۇيگىپ ءجۇر.
وسىلاي جالعاسا بەرسە, ءبارىمىزدىڭ دە سورىمىز قاينايتىن كۇن الىس ەمەس-اۋ دەگەن وي كەلەدى. اقشانىڭ الدىندا بۇگىن باس يسەك, ەرتەڭ تىزە بۇگەتىنىمىز ءسوزسىز. ويىمىزدى تۇمشالاپ العان «ءبارىن اقشا شەشەدى» دەگەن سوزدەر سانامىزعا ءسىڭىپ, «شالقايىپ وتىر». وعان سەلت ەتپەيمىز, بويىمىز دا ۇيرەنىپ بارادى. مەن بۇل ارادا اقشا تاپپا, اقشا ۇستاما, اقشادان مۇلدە باس تارت دەگەن سوزدەردى ايتقالى وتىرعان جوقپىن. اقشا بۇگىن عانا پايدا بولعان نارسە ەمەس. ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى 3 عاسىردا حۋننۋلار اقشا ورنىنا كۇمىس پىشاقتى پايدالانا باستاعان. سودان بەرى ول ءجۇز قۇبىلىپ وزگەرگەنى بولماسا, اينالىمنان شىقپاي كەلەدى. بىراق ءدال قازىرگىدەي ادامنىڭ ساناسىن ۋلاعانى, ەسىل-دەرتىن الىپ, قۇلعا اينالدىرعانى, عاسىرلار بويى قالىپتاسقان قۇندىلىقتارىمىزدى كومەسكىلەي باستاعانى ويلاندىرماي قويمايدى.
قازىر ۇلكەندى بىلاي قويعاندا, بالالاردىڭ ءوزى ءبارىن اقشامەن ولشەيتىن, اقشامەن شەشۋگە ۇمتىلاتىن بولىپ الدى. ستۋدەنتتەردىڭ «ءوز ماسەلەلەرىن» شەشۋ ءۇشىن سەمەستر سايىن اقشا جينايتىنىن بۇكىل ەل بىلەدى. سوندا قالاي, اقشا ءبىزدىڭ باستى قۇندىلىعىمىزعا اينالعانى ما؟ كەشە عانا ول تاۋارلاردىڭ قۇنىن كورسەتەتىن, بارلىق تاۋار وندىرۋشىلەر, ساتۋشىلار, تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتىن, تاۋار ءوندىرىسى مەن تاۋار ايىرباسىنىڭ تاريحي دامۋى ناتيجەسىندە پايدا بولعان قاراپايىم قۇرال ەمەس پە ەدى؟ ءبىز بىلمەستىكپەن ونىڭ قوعامداعى ءرولىن اسقاقتاتىپ جىبەرگەن سياقتىمىز با, قالاي؟ ال مۇنىڭ اياعى جوعارىداعى كەلەڭسىزدىكتەرگە اكەلىپ سوعىپ جاتقان جوق پا. بۇل بالەنىڭ باسى دەسەك, ەرتەڭ مۇنان دا سوراقى جاعدايلارعا تاپ بولماسىمىزعا كىم كەپىل بولا الادى. وسىنى بۇگىن ويلاماساق, ەرتەڭ كەش قالۋىمىز بەك مۇمكىن.
ويلاعاندا نە ىستەيمىز؟ بۇل ورايداعى قادامدارىمىزدىڭ ءبارى تاربيەگە كەلىپ تىرەلۋگە ءتيىس. مىسالى, ءوزىمىز مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە اقشا ىزدەگەن جوقپىز. اقشادا جۇمىسىمىز بولعان جوق. اكە-شەشەمىز دە اتتاعان سايىن اقشا جايىن ءسوز ەتپەيتىن. توي-دومالاقتا تىلەك ايتقاندا, قازىرگى اقشانىڭ بۋىنا ءپىسىپ جۇرگەن رۋحاني ناداندار سياقتى كوپ اقشا تاپ, باي بول دەمەيتىن, وقۋ وقى, ءبىلىم ال, جاقسى ازامات بول, ادام بول دەيتىن. ءار كەز باقىتتىڭ كىلتى بىلىمدە دەيتىن. نە نارسەگە بولسىن قاناعات دەپ, بارعا شۇكىرشىلىك ەتەتىن, ۇلتىمىزدىڭ جاۋھار قۇندىلىقتارىن قۇلاعىمىزعا قۇيىپ وتىراتىن. ال قازىر ۇلكەننىڭ دە, كىشىنىڭ دە كوكەيىن تەسىپ بارا جاتقان ءبىر-اق نارسە, ول – اقشا. جوق! اعايىن, اپتىعىڭىزدى باسىڭىز. اقشاقۇمارلىق ءتۇبى جاقسىلىققا اپارىپ سوقتىرمايدى. اقشا ءبىز ءۇشىن باستى قۇندىلىق بولا المايدى. انە, اقشاقۇمارلار اناسىن باس-كوز دەمەي توپەلەپ, سوققىعا جىعىپ جاتىر, ءولتىرىپ جاتىر. انا ءبىر بۇرىشتا اقشاقۇمارلار ارىن ساۋداعا سالىپ جاتىر. ولار ەرتەڭ وتانىن دا ساتادى. بۇل بىزگە شەگىنەتىن جەر جوق, جارقاباققا تىرەلدىك دەگەن ءسوز. ەندەشە, ويلانايىق, «اقشا جۇرگەن جەردە الباستى بىرگە جۇرەدى», «اقشا بايلىعى كورىنگەنشە, اقىل بايلىعى ولگەنشە» دەگەن بابالارىمىزدان قالعان سوزدەرگە قۇلاق اسايىق, اقشانىڭ ق ۇلىنا اينالمايىق!
جاراسباي سۇلەيمەنوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
