اكە مەن بالا
سەيسەنبى, 24 ءساۋىر 2012 6:55
ابايدىڭ كوپ اكە بالاسى جاس كەزىندە باسىنان قۇس ۇشىرماي ءپارمانا بولىپ ءجۇرىپ, ەسەيگەندە سۋىق تارتاتىنى قالاي دەگەن مازمۇنداعى ءسوزى بار. راس, مۇنىسى نەسى ەكەن؟ شاما-شارقىمىزشا وسىعان ءبىز دە ءبىر وي جۇگىرتىپ كورەلىك. حاكىمنىڭ بىزگە قالدىرعان ساۋالى شىعار.
ءبىز ايتپاق بولىپ وتىرعان اكە مەن بالا ورتاسىنداعى ديالوگتىڭ كوبى بىلاي بولادى:
سەيسەنبى, 24 ءساۋىر 2012 6:55
ابايدىڭ كوپ اكە بالاسى جاس كەزىندە باسىنان قۇس ۇشىرماي ءپارمانا بولىپ ءجۇرىپ, ەسەيگەندە سۋىق تارتاتىنى قالاي دەگەن مازمۇنداعى ءسوزى بار. راس, مۇنىسى نەسى ەكەن؟ شاما-شارقىمىزشا وسىعان ءبىز دە ءبىر وي جۇگىرتىپ كورەلىك. حاكىمنىڭ بىزگە قالدىرعان ساۋالى شىعار.
ءبىز ايتپاق بولىپ وتىرعان اكە مەن بالا ورتاسىنداعى ديالوگتىڭ كوبى بىلاي بولادى:
– سەن باردىڭ با الگى جەرگە؟
– ءيا, باردىم.
– نە قىلىپ جاتىر ەكەن؟
– نە قىلۋشى ەدى, جاتىر باياعى.
– جوق ەندى ايتسايشى, نە ىستەپ جاتىر؟
– ايتاتىن نەسى بار, ءجۇر دە ەل قاتارلى.
– م م م…
بولدى. وسىدان ۇزامايدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ كوكىرەگىنە ەندىرمەي كەرى تەۋىپ تۇرعان ءبىر نارسە بار. ەكەۋى دە جەڭە المايدى. ماحابباتقا سالىپ اكە بۇزعىسى كەلەدى, اقىلعا سالىپ بالا بۇزعىسى كەلەدى, بۇزا المايدى. اسا ءبىر تاۋەكەلمەن الگى پەردەنى ءبىرەۋى بۇزسا دا, كوكىرەك كەڭىستىگىندە ەكەۋىنىڭ جولدارى قيىسپاي, ءبىر-ءبىرىنىڭ كەۋدەسىنەن تۇراق تابا الماي, قاشىپ شىعادى. نەگە؟
اقىلمان ابايعا قايتا سوعالىقشى. ول كىسى بالالارىمەن وتە ەتەنە بولعان. اسىرەسە, ءابدىراحمانىنىڭ ىشكى سىر-سيپاتىن ىشەك قىرىندىسىنا دەيىن ءبىلىپ, تاڭدانىپ, ريزا بولادى. اسىرىپ ءسوز ايتپايتىن ابايدىڭ ءبىر ماقتانعانى وسى ءابدىراحمانى شىعار. ورتالارىندا تاۋسىلمايتىن سىرلار جاتىپتى. كەيدە اڭگىمەلەرى كۇننىڭ باتىسى, تاڭنىڭ اتىسىنا قاراماي جالعاسادى ەكەن. ال, ماعاشىمەن اراداعى سۇيىسپەنشىلىگى ءتىپتى ەرەكشە. ماعاش ءبىر جاققا شىقسا «اكەم ساعىنىپ قالادى» دەپ ءۇش كۇننەن اسىرماي قايتىپ ورالادى ەكەن. شىنىمەن ماعاش ءۇش كۇننەن كەشىكسە, جارىقتىق اباي: «مەنى ماعاش بۇلاي زارىقتىرماۋى كەرەك ەدى», دەپ اتتىلى جولاۋشىنىڭ بارىنەن ۇمىتتەنىپ, توبە باسىنان تۇسپەي وتىرىپ الادى دەيدى. بۇل بالاسىمەن دە كۇندىز-ءتۇنى اڭگىمەلەرى بىتپەيدى ەكەن. مۇنىڭ سىرى نەدە؟
الدىمەن مىناعان توقتالايىق. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان كەلەڭسىز جاعدايدىڭ تۇپكى سەبەبى نە؟ نەگە اكەدەن بالا ويى وزگە بولادى؟
بۇل «زامانى باسقانىڭ» كەسىرىنەن ەكەن. اكەنىڭ جۇرگەن جولى مەن بالانىڭ جۇرگەن جولىنىڭ ەكى باسقا بولعاندىعىنان ەكەن. اكە كورگەن سالت بالاعا كەلگەندە باسقاشا بولىپ وزگەرىپ كەتكەندىگىنەن ەكەن. اكەنىڭ كەزىندەگى قۇندىلىقتار بالانىڭ داۋىرىنە كەلگەندە تۇككە جاراماي قالاتىندىعىنان بولسا كەرەك. ونى قورعاشتاعان اكە ەسكىلىكتىڭ جوقتاۋشىسى, جاراتپاعان بالا جاڭالىقتىڭ جاقتاۋشىسى بولىپ جولدارى ەكى ايىرىلا كەتەدى ەكەن. ءتىپتى ەكەۋىنە دە ورتاق ءبىر ءداستۇر ۋاقىتقا بايلانىستى وزگەشەلەنىپ كەتەتىندىگىنەن سياقتى. ەندى ەكەۋىنىڭ ويى قالاي ءتۇيىسسىن, پىكىرلەرى قالاي ءبىر جەردەن شىعىپ, ارەكەتتەرى قايدان ۇقساسىن؟
ءجا, سوندا اباي زامانى مەن ماعاشتىڭ ۋاقىتىندا بۇنداي وزگەرىستەر بولمادى ما؟ وزىنەن-ءوزى سۇراق تۋادى. ءارى وتە ورىندى سۇراق. ارينە, بولدى. ونى الدىمەن ابايدىڭ ءوزى ايتتى. ايتقاندا دا, ءبىز قۇساپ بۇرالاڭداتپاي, تايعا باسقان تاڭباداي بادىرايتىپ تۇراپ, اقيقاتىمەن ايتتى. «زامان سوققان جەل…» «اللا وزگەرمەس, ادامدار كۇندە وزگەرەر…» نەمەسە: «ءبىر اللادان باسقانىڭ ءبارى وزگەرمەك», دەدى. ءسويتتى دە, ماڭگى وزگەرمەس قۇرانعا جۇگىندى. ال قۇراندا ادامي ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۋاقىتقا تاۋەلسىز ورتاق ولشەمى بەكىتىلگەن. اباي سونى ىزدەدى. تاپتى دا. سويتسە, قۇنانبايعا پارىز ەتىلگەن ناماز, ءبىر ءۇتىرى وزگەرمەستەن ابايعا دا مىندەت ەتىلىپتى. ابايعا پارىز بولعان ورازا ءابدىراحمان مەن ماعاشقا دا اينىماعان قالپىندا جۇكتەلىپتى. ەندى «زامانى باسقا» بولسا دا قۇنانباي مەن ابايدىڭ, اباي مەن ءابدىراحماننىڭ ويلارى ءبىر نۇكتەدە توعىسىپ, وزدەرى ءبىر ارەكەتتى قايتالاماعاندا قايتپەك؟! ەندى ولاردىڭ قايعى-مۇڭى دا, قۋانىش-جۇبانىشى دا ورتاق بولماي قايتسىن؟ ەندى ولاردىڭ ءبىرىنىڭ ىستەگەن ءىسى بىرىنە تۇسىنىكتى بولادى. اكەسى توپ الدىندا ءوزىن عايباتتان تيىپ سويلەپ وتىرعاندىعىنىڭ سەبەبىن بالاسى ءبىلىپ وتىرادى. بالاسىنىڭ باسقالارمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ وزگەلەر بايقاي بەرمەيتىن كەيبىر تۇستارىن اكەسى اڭعارىپ, سەبەبىن ول دا ىشتەي ءتۇيىپ وتىرادى. ءويتكەنى, ساۋاپ قانداي ىستەن, كۇنا نەندەي ارەكەتتەن بولاتىنى جايىندا ەكەۋى ورتاق ۇعىمدا. ءبىر-بىرىنە دەگەن ماحابباتى جۇرەكتەرىنىڭ تەرەڭ تۇكپىرىنەن تامىر تارتادى. ءبىرىن-ءبىرى رۋحاني تولىقتىرۋشى دەۋگە بولادى.
بۇل ءبىر عانا اباي ەمەس, مۇسىلمانشىلىقتىڭ ماعىناسىن شىن ءتۇسىنىپ, بەرىك ۇستانعان ءاربىر قازاقتىڭ باسىندا بولعان جاي. ءارى بۇل ماحاببات انا مەن بالانىڭ, اعا مەن ءىنىنىڭ, اپكە مەن قارىنداستىڭ بارىنە ورتاق. ءبىز ءتۇسىنىككە جەڭىل بولماعى ءۇشىن اباي مەن بالالارىن العا تارتىپ ايتتىق.
ءسويتىپ, بەلىنەن شىققان اكەمەن, قۇرساعىندا جارالعان انامەن, ءبىر كىندىكتەن ورگەن اعا-ءىنى, اپكە-قارىنداسپەن رۋحاني دوستىق ورناتا الماي, ارقايسىمىز ءبىر جالعىز بولىپ, ءبىر عانا كەلەتىن قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردى جۇمباق قىلىپ وتكىزەدى ەكەنبىز. اكە – بالانى, بالا – انانى, اعا – ءىنى-قارىنداستى, ءىنى – اعا-اپكەنى جۇرەك تۇكپىرىندەگى تۋىستىق ماحابباتپەن قاندىرا الماي كەزەك-كەزەگىمەن قارا جەرگە سىڭە بەرەدى, سىڭە بەرەدى ەكەن… ءبىرىن-ءبىرى جەر قوينىنا تاپسىرىپ تۇرعاندا تىرىسىندە وعان جەتكىزە الماعان, قالاي جەتكىزۋدىڭ ءمانىن بىلمەگەن ماحاببات ەندى وكىنىشكە اينالماق. ءوزىڭ كورگە كىرگەنشە كوكىرەگىڭدە شەمەن بولىپ قاتىپ, شەر بولىپ بايلانىپ جۇرمەك.
اللاتاعالا يسلامدى ادامنىڭ ەكى دۇنيەدەگى باقىتى ءۇشىن ءجىبەردى. بارىنە بىردەي جارايتىن, وزگەرمەيتىن ءھام ماحابباتقا ءبولەيتىن ورتاق سۋات, ءماڭگىلىك قۇندىلىق وسى. ءلا ءيللاھا ءيللا اللا دەپ كاليماعا ءتىل كەلتىرگەن ءار قازاق, سونى اقىلمەن ءتۇسىنىپ, جۇرەكپەن بەكىتسە, ءبىر-بىرىنە ماحاببات قىلماققا كەرەك! سوندا عانا اكەنىڭ ويى بالاعا جارامدى بولماق! ءسويتىپ, الميساقتان مۇسىلمان بولعان اتا-بابا تاعىلىمىنا دا تامىر جىبەرە الامىز.
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى.
