قازاق دالاسىن كۇل-قوقىستان قالاي تازارتامىز؟
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:32
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى جاستار جۇرەگىنە جول تاپتى. جولداۋ جانە جولداۋ جاريالانعاننان كەيىن ىلە وتكىزىلگەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسويلەگەن ءسوزى ءبىزدى ەرەكشە تولعاندىردى. ماسەلەن, ەلباسى ۇكىمەت وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە «قالدىقتاردى وڭدەپ كادەگە جاراتۋ, قالدىقتاردى بولەكتەپ جيناۋ ءجۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى دە اسا ماڭىزدى. شەتەلدەردە ولاردان مەتان ءوندىرىپ, ونى ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەرگە پايدالانادى. ءبىز دە وسىلاي جۇمىس ىستەپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن جيناقتالىپ قالعان ونەركاسىپتىك جانە تۇرمىستىق قالدىقتار ءاربىر تۇرعىنعا شاققاندا 1,4 مىڭ توننادان اينالادى ەكەن.
سەنبى, 11 اقپان 2012 8:32
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيىلعى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى جاستار جۇرەگىنە جول تاپتى. جولداۋ جانە جولداۋ جاريالانعاننان كەيىن ىلە وتكىزىلگەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءسويلەگەن ءسوزى ءبىزدى ەرەكشە تولعاندىردى. ماسەلەن, ەلباسى ۇكىمەت وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە «قالدىقتاردى وڭدەپ كادەگە جاراتۋ, قالدىقتاردى بولەكتەپ جيناۋ ءجۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى دە اسا ماڭىزدى. شەتەلدەردە ولاردان مەتان ءوندىرىپ, ونى ءارتۇرلى قاجەتتىلىكتەرگە پايدالانادى. ءبىز دە وسىلاي جۇمىس ىستەپ ۇيرەنۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدە وسى ۋاقىتقا دەيىن جيناقتالىپ قالعان ونەركاسىپتىك جانە تۇرمىستىق قالدىقتار ءاربىر تۇرعىنعا شاققاندا 1,4 مىڭ توننادان اينالادى ەكەن. بۇل ماسەلەنى شەشۋ قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى.
ءيا, بابالارىمىز «اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, كوك نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ» وتكەن قازاق جەرىن كەيىنگى ۇرپاعىنا كۇل-قوقىسپەن تولتىرسىن دەگەن ويمەن قالدىرعان جوق. وتكەن جىلى قازان ايىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن جۋرناليست جىلقىباي جاعىپارۇلىنىڭ «قازاق دالاسى كۇل-قوقىس قويماسى ەمەس» اتتى ماقالاسى جانە وعان ءۇن قوسقان حالىقارالىق بيزنەس اكادەمياسى ستۋدەنتتەرىنىڭ «شەتەلدىك قوقىسپەن وتاندىق قوقىستى ءوڭدەي الامىز با؟» اتتى («ەگەمەن قازاقستان» 9.11.2011) جانايقايى كوپشىلىك وقىرمانداردىڭ نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارتقان ەدى.
بۇكىل دۇنيە جۇزىندە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتارىن (قتق) ءارتۇرلى ادىستەرمەن قايتا وڭدەيدى. وسىلاردىڭ قازىرگى كۇندە ەڭ كوپ قولدانىلاتىن ءادىسى – ول پوليگوندا قايتا كومۋ ءادىسى. ال ەكىنشى ءادىس – قوقىستاردى سۇرىپتاۋ زاۋىتتارى. تاعى ءبىر ءادىس – بۇل قتق-نى جاعىپ, ودان ەلەكتر مەن جىلۋ ەنەرگياسىن الۋ جانە پايدالانۋ. بۇل ءادىس كوپتەگەن دامىعان شەتەل مەملەكەتتەرىندە, مىسالى, اقش, جاپونيا جانە باسقا ەۋروپا ەلدەرىندە قولدانىلادى.
ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ت.ەرمەكوۆتىڭ باسشىلىعىمەن تۇرمىستىق جانە ءوندىرىس قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسى بويىنشا جيىرمادان استام يننوۆاتسيالىق پاتەنتتەر الىندى. بۇل ءادىستىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى ەۇۋ-ءدىڭ عالىمدارى ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى پايدالانۋ ارقىلى قالالارداعى قوقىستاردى كومۋ پوليگوندارىن تولىق قىسقارتۋعا قول جەتكىزىلۋى.
كەلەشەك ۇرپاققا ارنالعان جاڭا زاۋىت ارقىلى قازاق دالاسىن كۇل-قوقىستار مەن قالدىقتاردان تازارتۋعا بولادى. پارلامەنت جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارى وسى كوكەيكەستى ماسەلەگە جوعارى دەڭگەيدە قاراسا ەكەن. ءبىز جاستار سىزدەرگە سەنەمىز, ويتكەنى قازاق دالاسىنىڭ بولاشاق تاعدىرى سىزدەردىڭ قولداۋلارىڭىزعا بايلانىستى. كەلەشەك ۇرپاقتىڭ جاڭا زاۋىتى قورشاعان ورتانى ساقتاۋعا جانە زياندى زاتتاردىڭ اۋاعا, سۋعا, جەرگە قوسىلماۋىنا مۇمكىندىك جاسايدى. قازاقستاننىڭ 50 مىڭنان استام تۇرعىندار تۇراتىن قالالارىندا قتق كومۋ پوليگوندارى بار جانە الماتى مەن استانادا قتق سۇرىپتاۋ زاۋىتتارى سالىنۋدا. وسى پوليگونداردى جانە زاۋىتتاردى جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار زاۋىتىنا اۋىستىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ميلليونداعان تەڭگە قارجىسىن ۇنەمدەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالىمدارى ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا تەحنولوگيا زاۋىتى بولاشاق ءۇشىن وتە كەرەك. قازاق جەرى, ونىڭ بايلىعى, تازالىعى بىزدەر ءۇشىن اسا قىمبات. ەگەر, وسى ايتىلعان ماسەلەلەرگە پارلامەنت, قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى, قالالاردىڭ اكىمدەرى مەن كوممۋنالدىق قىزمەت ماماندارى, تابيعاتتى قورعاۋ ۇجىمدارى, ءوندىرىس جانە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتارمەن اينالىساتىن ۇجىمدار كوڭىل بولسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولماق. قازاق دالاسىن كۇل-قوقىستان تازارتۋ قازاق جەرىندە تۇراتىن ءاربىر ادام ءۇشىن وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز.
مەرۋەرت جاماليەۆا, ايدانا ارپابەك, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتتەرى.
