اتتەستاتتاۋ – قۇقىقتىق قايتا قۇرىلۋ قادامى
بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:51
نەگىزسىز قۋدالاۋ بولمايدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ياعني, تەرىس پيعىلدى قىزمەتكەرلەردەن قارجى پوليتسياسى قاتارىن تازارتۋ قوعامعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزبەك.
بەيسەنبى, 3 مامىر 2012 7:51
نەگىزسىز قۋدالاۋ بولمايدى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىنا سايكەس قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ ياعني, تەرىس پيعىلدى قىزمەتكەرلەردەن قارجى پوليتسياسى قاتارىن تازارتۋ قوعامعا ۇلكەن كومەگىن تيگىزبەك.
وسىعان وراي قارجى پوليتسياسىنىڭ باسشىسى ر.تۇسىپبەكوۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كەزەكتەن تىس اتتەستاتتاۋ بارىسىندا زاڭدىلىق جانە شىنايىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. اتتەستاتتاۋدان تەك ادال, ءادىل, ءوز ءىسىن جاقسى مەڭگەرگەن بىلىكتى دە قۇقىقتىق ساۋاتتى مامان وتە الادى. ويتكەنى, ەلباسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن اتتەستاتتاۋعا اسا زور ءمان بەرىپ وتىر. دەمەك, ەڭ الدىمەن, جۇمىس تيىمدىلىگى كورىنۋى ءتيىس. سوندىقتان قارجى پوليتسياسىنىڭ كۇشى زاڭدى ىقپال جاساۋ شارالارىن قابىلداۋمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىق جانە ەكونوميكالىق قىلمىستاردى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋعا باعىتتالاتىن بولادى. ول ءۇشىن جۇرگىزىلگەن تالداۋ جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە قولجەتىمدى اقپارات كوزدەرىن پايدالانا وتىرىپ, قىلمىستىق قاۋىپتەردى انىقتايتىن ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانعان. بۇل ءۇشىن ر.ءتۇسىپبەكوۆ قارجى پوليتسياسى ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا شىنايى ولشەم بولا الاتىن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ورىستەتۋدى, قوعامدىق سۇراۋلار مەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن مۇقيات قاراۋدى تاپسىردى.
ۆەدومستۆو باسشىسى جەدەل ءبولىمشەلەردەن قىلمىستاردىڭ دايىندالۋى كەزەڭىندە جانە ولاردى جاساۋدىڭ باستاپقى مەرزىمىندە جولىن كەسۋدى تالاپ ەتتى. بۇل مەملەكەتكە زيان كەلتىرۋدىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, زاڭسىز جولمەن الىنعان نەمەسە ۇرلانعان م ۇلىكتى انىقتاۋ جانە مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالالدى ءوندىرۋ باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەندى.
اگەنتتىك توراعاسى جەكە قۇرامعا جۇيەلى سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ مىندەتىن تەك جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردى ۇستاۋ دەپ ۇعىنباۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندىردى. ازاماتتارمەن تۇراقتى تۇردە جۇمىس جاسايتىن قىزمەتكەرلەر ساناتى نازاردان تىس قالماۋى ءتيىس. ويتكەنى, باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ قاتارداعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كوبىسى پارا الۋدى تۇراقتى جۇيەگە اينالدىرعان. زاڭدى ىقپال ەتۋ تەتىكتەرىمەن قاتار, ۆەدومستۆو باسشىسى قىلمىستاردى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋعا باعىتتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋدى دا العا مىندەت ەتىپ قويدى. اتاپ ايتقاندا, سوتتىق-تەرگەۋ تاجىريبەسىن جۇيەلىك تالداۋ نەگىزىندە ول اكىمشىلىك توسقاۋىلداردى, باقىلاۋدى جانە رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ سانىن ازايتۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستار دايىنداۋعا تاپسىرما بەردى. سونىمەن بىرگە, ر.ءتۇسىپبەكوۆ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەردى جاساندى ارتتىرۋ تاجىريبەسىن جويۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, تەك قاراعاندىدا عانا وتكەن جىلى كەلتىرىلگەن شىعىندى جابۋ مولشەرى 14 ملرد. تەڭگەگە نەگىزسىز كورسەتىلگەن. ءسويتىپ, قايتا ساناۋ بارىسىندا ەسەپتە كورسەتىلگەن ءوندىرۋدىڭ ناقتى ءمولشەرى 78 پايىزدىڭ ورنىنا 3 پايىزدى قۇراعان. ستاتيستيكاعا سايكەس, قازىرگى تاڭدا تەرگەۋ الدى تەكسەرىستەرى بىرنەشە رەت ۇزارتىلعان. ماسەلەن, ول 2011 جىلى 16 مىڭ مارتە باستارتۋ ماتەريالدارى ارقىلى بىرنەشە ايعا ۇزارتۋ ورىن العان. بۇل ۋاقىت ىشىندە ادامدار سانسىز جاۋاپ الۋ استىندا قالعان. وسى جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا قىزمەتتى باعالاۋدىڭ جاڭا ولشەمى ەنگىزىلدى, ول – تەرگەۋ الدى تەكسەرىستەرىنىڭ ۋاقىتىن ازايتۋ.
ەكونوميكالىق قىلمىستارمەن كۇرەستە باستى مىندەت ەلدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ياعني بيۋدجەت قاراجاتىن ۇيلەستىرۋدىڭ زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مەن كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى كۇرەس. سوندىقتان القا ماجىلىسىندە شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاۋعا جول بەرمەۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى. قارجى پوليتسياسىن وعان ءتيىستى ەمەس مىندەتتەردەن بوساتۋ ءۇشىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكسكە وزگەرىس ەنگىزۋ ۇسىنىلماق. ول بويىنشا قارجى پوليتسياسى قارايتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ سانى ازايتىلادى. بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرمەن قارىم-قاتىناس نەگىزدەرىن ازايتۋعا ءمۇمكىندىك بەرەدى.
بۇعان قوسا, اگەنتتىك توراعاسى بيزنەسكە زاڭسىز ارالاسۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا استانا قالاسى جانە پاۆلودار وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتتەرىندە قاناتقاقتى جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىن حابارلادى. وعان سايكەس ارىز قارجى پوليتسياسىنا تۇسكەن كەزدەن باستاپ ونى قاراۋعا تەرگەۋشى قاتىساتىن بولادى. وسىنىڭ ارقاسىندا قىلمىستىق سيپاتقا جاتپايتىن ارىزدار بويىنشا تەرگەۋ الدى تەكسەرىسىن تاعايىنداۋ ازايتىلادى, ياعني كاسىپكەرلەردى قىلمىستىق قۋدالاۋعا نەگىزسىز جول بەرىلمەيدى.
ارينە, جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى از ايتىلىپ, كەم جازىلىپ جاتقان جوق. الايدا, سىبايلاسقان جەمقورلىق قىلمىسى ارتپاسا, ازايماعانى انىق بايقالادى. ولاردىڭ اراسىندا ارانى اشىلعاندارىنىڭ ۇستالىپ جاتقاندارى دا بارشىلىق. بىراق قازىنانىڭ قارجىسىن, جۇرتتىڭ اق ادال اقشاسىن جەۋدى قولىنان كەلەتىندەر, ياعني بيلىك تۇتقاسىن ۇستاعاندار توقتاتار ەمەس. مۇنىڭ سىرى ەندى بەلگىلى بولعانداي كورىندى. ءبارىمىز سەنىم ارتاتىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ىشىندە جەمقورلىق دەڭگەيى جوعارى كورىنەدى. جەمقورلىقتى, قىلمىستى قۇرتادى دەگەن ورگاننىڭ ءوزى سول قىلمىسقا باستاۋ, ال جەمقورلىققا جاقىن بولسا, نە كۇتۋگە بولادى؟ دەمەك, ونداي ورگاندار قىزمەتكەرلەرىنىڭ قازىرگى ارەكەت ەتىپ جاتقاندارىنىڭ ءبارىن تۇگەل دەرلىك سىپىرىپ تاستاپ, ورىندارىنا جاڭادان جيناقتاۋ كەرەك. سوندا بۇل اتتەستاتتاۋدان ءبىر ناتيجە شىقپاسا, كورىڭىز.
ماسەلەن, وتكەن جىلى قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا كاسىپكەرلەردەن 5 مىڭعا جۋىق ارىز بەن شاعىم تۇسكەن. ولار بويىنشا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى ءمۇددەلەرىن قورعاۋعا باعىتتالعان ءتيىستى شارالار قابىلداندى. ەگەر 2010 جىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە زاڭسىز ارالاسۋ جانە كەدەرگى جاساۋ دەرەكتەرى بويىنشا قارجى پوليتسياسى 137 قىلمىستىق ءىس قوزعاسا, 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 81 پايىزعا ارتىپ, 249-عا جەتتى. اعىمداعى جىلعى 2 ايدا عانا كاسىپكەرلەردىڭ ارىزدارى بويىنشا اتالمىش ساناتتا 98 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. 2010-2011 جىلدارى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسقان جانە كەدەرگى جاساعانى ءۇشىن 212 لاۋازىمدى تۇلعا سوتتالىپ تىندى. ولاردىڭ دەنى كىمدەر دەيسىز عوي. بىرەر مىسال كەلتىرەيىك.
اگەنتتىك توراعاسىنىڭ بۇيرىعىمەن وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ قارجى پوليتسياسىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرىنىڭ باسشىلارى اپتانىڭ ءار سارسەنبىسى كۇنى كاسىپكەرلەردى قابىلدايتىن بولدى. مىسالى, اعىمداعى جىلعى اقپاننىڭ ورتاسىندا قاراعاندى وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنت باستىعىنا ارىزبەن ءبىر كاسىپكەر ءجۇگىندى. ارىز نەگىزىندە جۇرگىزىلگەن جەدەل-ىزدەستىرۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە پارا الۋ دەرەگى بويىنشا بىردەن 2 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتىستى 2 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
سونىڭ ءبىرى – بۇقار جىراۋ اۋدانىنىڭ ءورت ءسوندىرۋ جانە قۇتقارۋ قىزمەتى ءبولىمىنىڭ قاراۋىل باستىعىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس. ول كاسىپكەرگە الكوگولدى ءونىمدى ساتۋعا ليتسەنزيا الۋ ءۇشىن ءورت قاۋىپسىزدىگىنىڭ جالعان اكتىسىن بەرىپ, 30 مىڭ تەڭگە پارا الدى دەپ ايىپتالۋدا. سول سياقتى اتىراۋ وبلىسىندا تالاپتارعا ءسايكەستىگى تۋرالى اكتىلەردى بەرگەنى ءۇشىن 3 فيرمانىڭ وكىلدەرىنەن جالپى مولشەرى 5400 اقش دوللارىن الدى دەگەن ايىپپەن وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ قوس باس مامانى قاماۋعا الىندى. الماتى قالاسىندا 5 جىلعا اسكەري ءبولىم كومانديرىنىڭ قۇقىقتىق جۇمىس بويىنشا كومەكشىسى سوتتالدى. ول اسكەري قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان پاتەرلەردى تاپسىرۋدى كەشىكتىرگەنى ءۇشىن ايىپپۇل سالمايمىن دەپ «RG Traid» جشس ديرەكتورىنان 20 مىڭ اقش دوللارىن يەمدەنۋگە وقتالعان. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كۋرچاتوۆ قالاسىنىڭ ادىلەت باسقارماسىنىڭ باستىعى ك.قارىمساقوۆ 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ سوتتالدى. ول 20 مىڭ 500 اقش دوللارى مەن 254 مىڭ تەڭگە پارا العان.
ەلباسىنىڭ كاسىپكەرلىكتى زاڭسىز ارالاسۋدان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, نەگىزسىز تەكسەرىس جۇرگىزۋ دەرەكتەرىن جويۋ تاپسىرماسىنا سايكەس اگەنتتىك توراعاسى قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدىڭ ەرەجەلەرىن بەلگىلەيتىن نۇسقاۋعا قول قويدى. قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنا الدىن الا جەدەل تەكسەرۋسىز قىزمەتكەرلەردىڭ باياناتتارى جانە دومالاق ارىزداردىڭ نەگىزىندە تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرۋلەردى جۇرگىزۋگە تىيىم سالىندى.
تەكسەرىستى باستاماس بۇرىن انىقتاۋ مالىمەتتەرىن جيناۋ جانە سۋبەكتىنى جوعارى تاۋەكەلدى توپقا ەنگىزۋ ءۇشىن اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەلەردەن نەمەسە اۆتوماتتاندىرىلعان كريمينوگەندىك كارتادان تەكسەرىس سۋبەكتىسى تۋرالى مالىمەتتەردى الۋ مۇمكىندىگىن قىزمەتكەرلەر بارىنشا پايدالانۋى ءتيىس. ارىزداردا ازاماتتىق-قۇقىقتىق داۋ سيپاتتارى بولعان جاعدايدا, تەكسەرىس ءجۇرگىزىلمەيدى.
قارجى پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس قىزمەتىنە نەگىزسىز ارالاسۋىنىڭ ءاربىر جاعدايى توتەنشە وقيعا رەتىندە قاراستىرىلادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە نەگىزسىز تەكسەرۋدى باسقا باقىلاۋ ورگاندارى ارقىلى تاعايىنداۋ نەمەسە باستاماشىلىق ەتۋ دەرەكتەرى انىقتالعان جاعدايدا, بۇعان نەگىز جاساعان باسشىلار جانە ورىنداۋشىلار قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنان جۇمىستان شىعارۋعا دەيىنگى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىك شارالارىنا تارتىلادى. ماسەلەن, وتكەن جىلى قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىك بولىمشەلەرىمەن كاسىپكەرلىككە زاڭسىز ارالاسۋدىڭ 18 دەرەگى انىقتالدى. قىزمەتتىك تەكسەرۋلەردىڭ قورىتىندىسىمەن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە 49 قىزمەتكەر تارتىلدى, ونىڭ ىشىندە 15 باسشىلىق لاۋازىمداعىلار, ولاردىڭ 5-ءى لاۋازىمدارىنان بوساتىلدى, 2-ىنە قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
