ىزگىلىكتى ىزەتپەن ۇيلەستىرگەن
سەيسەنبى, 16 قازان 2012 7:35
«دا» تۇعىرناماسىن بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ اراسىندا بىلمەيتىنى كەمدە-كەم شىعار. دەگەنمەن, ءبىر-ەكى اۋىز سوزبەن ونىڭ تاريحىن ەسكە سالا كەتۋ ارتىق بولماس.
تۇعىرنامانىڭ ءتۇرلى تىرلىكتەرى
سەيسەنبى, 16 قازان 2012 7:35
«دا» تۇعىرناماسىن بۇگىنگى كۇنى قازاقستاننىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ اراسىندا بىلمەيتىنى كەمدە-كەم شىعار. دەگەنمەن, ءبىر-ەكى اۋىز سوزبەن ونىڭ تاريحىن ەسكە سالا كەتۋ ارتىق بولماس.
تۇعىرنامانىڭ ءتۇرلى تىرلىكتەرى
تۇرىك ويشىلى مۇحاممەد فەتحۋللاح گۇلەننىڭ ىزگىلىكتى يدەياسىمەن ومىرگە كەلگەن بۇل تۇعىرنامانىڭ ماقساتى حالىقتىق ديپلوماتيا نەگىزىندە ۇنقاتىسۋ ارقىلى زيالىلىق پەن ءبىلىمدى تاراتا وتىرىپ, حالىقتار اراسىندا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىم ورناتۋعا ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى. «دا» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى «ديالوگ اۋرازيا» (تۇرىكشە ەۋروپا – «اۋروپا») دەگەن ەكى ءسوزدىڭ باس ءارىپتەرىنەن الىنعان. قوزعالىس 1998 جىلى ومىرگە كەلىپ, حالىقارالىق ۇيىم رەتىندە ىرگەسى قالاندى. بۇگىنگى كۇنى ونىڭ جۇمىسىنا ءىرى عالىمدار, تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى, اتاقتى جازۋشىلار مەن جۋرناليستەر بەلسەندى تۇردە اتسالىسادى.
تۇعىرنامانىڭ توراعاسى ەكى جىلدا ءبىر رەت اۋىسىپ وتىرادى. قازىرگى سايلانبالى توراعاسى ۋكراينا وكىلى, ت.شەۆچەنكو اتىنداعى كيەۆ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, بەلگىلى جازۋشى ۆولوديمير سەرگەيچۋك. وعان دەيىنگى توراعا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, اقىن نۇرلان ورازالين بولعان ەدى. ال ەڭ العاشقى توراعا اتاقتى جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆ بولدى. ال قازىرگى تۇراقتى توراعا بەلگىلى تۇرىك جازۋشىسى, تانىمال جۋرناليست حارۋن توكاك.
تۇعىرناما قازىر ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى تۇركيا, ازەربايجان, بەلارۋس, گرۋزيا, قازاقستان, قىرعىزستان, لاتۆيا, ليتۆا, مولدوۆا, رەسەي, تاجىكستان, تۇركىمەنستان, ۋكراينا, ەستونيا سەكىلدى ەلدەردە بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. وسى ەلدەردە تۇرىك-قازاق, تۇرىك-ۋكراين, تۇرىك-ورىس, تۇرىك-تاتار, ت.ب. ليتسەيلەر اشىپ, ونداعى بالالارعا وسى زامانعى ساپالى ءبىلىم مەن ۇلگىلى تاربيە بەرىپ جاتقان دا وسى قوزعالىس. سونداي-اق امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن قالالارىندا وسىنداي ليتسەيلەر اشىلعان. ولارداعى ءتارتىپ جاقسى جولعا قويىلىپ, ءبىلىم ساپاسى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىنە كوزى جەتكەن اتا-انالار بالالارىن مۇنداي ليتسەيلەرگە قۋانا-قۋانا بەرەدى. مۇعالىمدەردىڭ كوبى ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتىن ءتۇرلى ماماندىقتار بويىنشا ۇزدىك بىتىرگەن جاستار. ولار ساباقتى اعىلشىن جانە تۇرىك تىلدەرىندە جۇرگىزەدى.
سونىمەن بىرگە, قازىر كوپتەگەن ەلدەردە ۋنيۆەرسيتەتتەر دە اشىلۋدا. ساپالى ءبىلىم, سانالى اقىل-وي ەگۋ ارقىلى ءتۇرلى حالىقتىڭ جاستارىنا تۇرىك حالقىنىڭ ىزگى نيەتتى ادال جۇرت ەكەندىگىن ەپپەن, ىزەتپەن تانىتا وتىرىپ, ونىڭ حالىقارالىق ءيميدجىن كوتەرۋ دە بۇل قوزعالىستىڭ باستى ماقساتى ەكەنى داۋسىز. وسىناۋ ليتسەيلەر, ۋنيۆەرسيتەتتەر ارقىلى قازىر الەمنىڭ جۇزدەگەن قالالارىندا تۇرىك ءتىلىن ۇيرەنۋ, تۇرىك مادەنيەتىن تانۋ ىستەرى قارىشتاپ دامىپ كەلەدى. فەتحۋللاح گۇلەندى 2008 جىلى حالىقارالىق Foreign Policۋ جۋرنالى الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك ينتەللەكتۋالى دەپ تانىدى. سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, قوزعالىس 6 ملن.-داي ادامدى قامتىعان.
تۇعىرناما 2000 جىلدان باستاپ توقسانىنا ءبىر رەت مادەني-ينتەللەكتۋالدى «دا» جۋرنالىن شىعارىپ تۇرادى. ءبىر كەزدە تاتار وقىمىستىلارىنىڭ ءجاديد قوزعالىسىنىڭ قولداۋىمەن تاتار-قازاق, تاتار-ازەربايجان, ت.س.س. مەكتەپتەر اشىلىپ, رەسەي قول استىنا تاراعان ەدى. سونىڭ ارقاسىندا مىڭداعان ادام تاتار گرامماتيكاسىنىڭ نەگىزىندە ءبىلىم الىپ, يسلام مەكتەپتەرىنەن گورى جاڭا سيپاتتاعى ءبىلىم ورتالىعىنان ساۋاتىن اشتى. «دا»-نىڭ ارەكەتتەرى دە سول قوزعالىسقا ۇقسايدى.
قازىر قازاقستانداعى «دا» قىزمەتىن ۇيلەستىرۋگە جاۋاپتى ادام تۇرىك ازاماتى سادريددين چيليك, ونىڭ استانا قالاسى بويىنشا ورىنباسارى بەلگىلى عالىم, الاشتانۋشى ديحان قامزابەك ۇلى. جۋىردا, قىركۇيەكتىڭ سوڭعى كۇندەرىندە وسى ازاماتتاردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى امانتاي ءشارىپ پەن وسى جولداردىڭ اۆتورى «دا» تۇعىرناماسىنىڭ باستاۋىمەن ۋكراينانىڭ ودەسسا قالاسىندا بولعان «قازىرگى الەمدەگى مۇعالىمنىڭ ميسسياسى» اتتى ءىى حالىقارالىق كونگرەسكە قاتىسىپ قايتتى.
كونگرەسس ودەسسا قالاسىنداعى ك.ۋشينسكي اتىنداعى وڭتۇستىك ۋكراينا ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى باس كورپۋسىنىڭ ءماجىلىس زالىندا ءوتتى. وعان «دا» قوزعالىسى بەلسەندى ارەكەت ەتەتىن 14 ەلدەن باسقا اقش, يزرايل, قىتاي سەكىلدى ەلدەردەن دە وكىلدەر قاتىستى. كونگرەستىڭ جالپى وتىرىسىن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى, پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۋكراينا پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى الەكسەي چەبىكين اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. جيىننىڭ ماڭىزى مەن دەڭگەيىنىڭ جوعارىلىعى وعان سالانىڭ اسا تانىمال ماماندارى مەن عالىمدارىنىڭ كوپتەپ قاتىسۋىنان كورىندى. اتاپ ايتقاندا, كونگرەسكە ۋكراينا ءبىلىم جانە عىلىم, جاستار جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەۆگەني سۋليما, «دا» پلاتفورماسىنىڭ قازىرگى باسشىسى حارۋن توكاك, ۋكراينا ۇلتتىق پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆلاديمير لۋگوۆوي, ەۋروپا پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى حالىقارالىق اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك ۆيكتور اندرۋششەنكو جانە ت.ب. قاتىسىپ, قۇتتىقتاۋ سوزدەرىن ايتتى. ال پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ماسكەۋدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءجونىندەگى قوعامدىق پالاتاسىنىڭ ءمۇشەسى ياكوۆ تۋربوۆسكي, نەدجمەدتين ەرباكان اتىنداعى تۇرىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى بيۋلەنت تارمان, ريگا پەداگوگيكا عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور داتسە ماركۋس, ازەربايجان ۇلتتىق پەداگوگيكا اكادەمياسىنىڭ پرورەكتورى الياكرام ابدۋللاەۆ, گرۋزيانىڭ حالىقارالىق جەرورتا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى ناتەلا دوحگانادزە, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «كسرو-نىڭ حالىق مۇعالىمى», جازۋشى نيكولاي پالتىشەۆ جانە ت.ب. باياندامالار جاسادى. جالپى سانى 300-دەن ارتىق عالىمدار, پەداگوگ-ماماندار, سالا بويىنشا قالام تەربەپ جۇرگەن جۋرناليستەر قاتىسقان فورۋم ءۇش كۇن بويى بۇگىنگى مۇعالىمنىڭ ماسەلەلەرى مەن ءتۇرلى پروبلەمالارىن, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ جاڭا قىرلارىن, سونى تەوريالارىن, جاڭا وقىتۋشىلاردى دايىنداۋ ەرەكشەلىكتەرىن جان-جاقتى قاراستىردى. جاڭا يننوۆاتسيالىق ادىستەردى ورتاعا سالعان جاڭاشىل مۇعالىمدەر دە بولدى.
مۇعالىم – ايرىقشا كاسىپ يەسى
كونگرەسكە ادامگەرشىل پەداگوگيكا حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى, رەسەيدىڭ ءبىلىم بەرۋ اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, جاڭاشىل ۇستاز شالۆا اموناشۆيلي دە شاقىرىلعان ەكەن, بىراق ول ءبىر سەبەپتەرمەن كەلە الماي قالىپ, ونىڭ ءسوزىن وكىلى وقىپ بەردى. مۇعالىمنىڭ ادامدارعا, سونىڭ ىشىندە جاس ۇرپاققا ءبىلىم نۇرىن بەرۋ ميسسياسى ەش زاماندا دا, قانداي ۋاقىتتا دا وزگەرمەك ەمەس. مۇعالىم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ادامنىڭ جان-دۇنيەسىنە ءبىلىم نۇرىن قۇيۋشى ايرىقشا كاسىپ يەسى. وكىنىشكە قاراي, بۇگىنگى كۇنى الەم مۇعالىمنىڭ بۇل ميسسياسىن ۇمىتىپ, ونى قوعامدا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن اتقاراتىن قاتارداعى جان باعۋشىنىڭ يەسىنە اينالدىرىپ جىبەردى. ەگەر مۇعالىمنىڭ ميسسياسىن كەلەشەكتە دە وسى باعىتپەن قابىلداي بەرەتىن بولساق, وندا ۇستاز دەگەن ارداقتى ات ارزان روبوتتارعا اينالادى. قول استىنداعى ءبىلىم بەرۋ قۇرالدارى بارىنشا جەتىلگەن بولسا دا جۇرەگى مەن جانى جوق وندايلار ءوزىن ءسۇيىپ, نۇرعا ۇمتىلعان جاس جەتكىنشەكتەردىڭ كوكىرەك كوزىن اشا المايدى, دەي كەلىپ, شالۆا اموناشۆيلي بۇگىنگى مۇعالىمنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىن اتايدى. ونىڭ قاتارىندا مۇعالىمدى ءبىلىمنىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىمەن قامتاماسىز ەتىپ, وقۋشىلاردى مەملەكەتتىك ەمتيحاندى امان تاپسىرۋعا ازىرلەي بىلۋگە ەمەس, ءوزىنىڭ ەڭ باستى ميسسياسى – جاس جەتكىنشەكتى ۇلكەن جۇرەكتى ادام ەتىپ دايىنداۋعا باعىتتاۋى ەڭ الدىڭعى ورىندا تۇرۋ كەرەكتىگى باسا ايتىلعان. قوعام مۇعالىمنىڭ ماڭگىلىك مىندەتى – ۇلى ءومىردىڭ قالىپتاستىرۋشىسى, ادامزاتتىڭ جول باستاۋشىسى بولا ءبىلۋ ەكەنىن ەسىنە سالۋى كەرەك. ءبىز بارلىق ءتىلدەردە ۇستاز دەگەن ءسوز قۇدايدان كەيىنگى بارلىق ءسوزدىڭ باسى بولاتىنىن ۇمىتپايىق, دەگەن ەكەن ش.اموناشۆيلي ءوزىنىڭ سوزىندە.
ۋكراينانىڭ پەداگوگيكالىق ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساعان اكادەميك ۆلاديمير لۋگوۆوي بۇگىنگى كۇنى ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 1 ملن.-عا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. 2005 جىلى ۋكراينا «بولون ۇدەرىسىنە» قوسىلعانىن ايتا كەلىپ, شەشەن ازىرگە پەداگوگيكالىق جوعارى ءبىلىم بەرۋ ساپاسى ەۋروپالىق تالاپقا ساي ەمەستىگىن جەتكىزدى. سونىڭ سالدارىنان مۇعالىم ەڭبەگىنىڭ ءونىمدىلىگى ءبىزدىڭ ەلدە دامىعان مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا ءالى دە تومەن, دەدى مامان ءوز ەلىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا شىنشىل باعا بەرە وتىرىپ. مۇعالىمنىڭ بۇگىنگى ىستەرى بالانىڭ بولاشاعىندا كورىنەدى. سوندىقتان دا بارىنشا باسەكەلەستى بولىپ بارا جاتقان الەمدە بۇل سالانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدى ءبىز ءوزىمىزدىڭ باستى مىندەتتەرىمىزدىڭ ءبىرى دەپ سانايمىز, دەدى شەشەن.
ماسكەۋ پەداگوگيكانىڭ تەورياسى مەن تاريحى ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ياكوۆ تۋربوۆسكوي ءوزىنىڭ بايانداماسىن قازىرگى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن جاپپاي سىناۋدان باستادى. اسىرەسە, قازىرگى ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەسىنىڭ «نە ىستەۋ كەرەك» دەگەن سۇراققا عانا بايلانىپ قالعانىن, ال ول «قالاي ىستەۋ كەرەك» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. مەتوديكا مەن تەحنولوگيانىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ دا ماردىمسىز ەكەنى كوزگە كورىنىپ تۇرادى. ءبىز ءبىلىم بەرۋ ءىسىن جۇيەلى جانە ايقىن تۇردە انىقتاپ الۋىمىز كەرەك, دەي كەلىپ, شەشەن ءوزىنىڭ ءبىر كەزدە «كسرو حالىق مۇعالىمى» اتاعىن العان ۇستازدارمەن تىعىز بايلانىسىپ, ولاردىڭ تاجىريبەسىن جاپپاي تاراتۋعا ۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەنىن ايتتى. ال قازىرگى جاڭاشىلداردىڭ ءتيىمدى ادىستەرىن تاراتاتىن ءبىر ورتالىق جوق, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, مەتوديكاعا بايلانىپ قالعان كوپتەگەن ۇستازدار ينتوناتسيانىڭ ءرولىن تاني المايتىندىعىن جەتكىزدى. ءبىر حابارلى سويلەمدى ءتۇرلى ينتوناتسيا ارقىلى وقۋشىنىڭ تەز مەڭگەرۋىنە جاعداي تۋعىزۋعا بولادى. ال مەتوديكا مۇنى ەسكەرمەيدى. ءوزىنىڭ ۇزاق بايانداماسىن, نەگىزىنەن, ءبىلىم بەرۋ ادىستەرىنىڭ كەمشىن تۇستارىن قاتتى سىناۋعا ارناعان ونىڭ سوزدەرى كوبىنە كوپ ەموتسيالى ريتوريكاعا بەيىم بولدى.
پسيحولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الەكسەي چەبىكيننىڭ دە بايانداماسى قازىرگى ۇستازداردى دايىنداۋ پروبلەمالارىنا ارنالدى. مۇعالىمدى اقپاراتتى تاراتۋشىدان ءبىلىم قۇيۋشىعا اينالدىرۋ فاكتورى ماڭىزدى سانالادى. مۇنىڭ العىشارتتارىنىڭ ءبىرى – مۇعالىمدى ءبىلىم بەرۋدىڭ تولىپ جاتقان تەورياسىمەن قارۋلاندىرۋ. وقۋ باعدارلاماسى, ءتۇرلى جوسپارلار, پراكتيكالىق كۋرستاردان اسا الماعان مۇعالىم تىڭعىلىقتى ءبىلىم بەرە المايدى. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى كوپتەگەن مۇعالىمدەر بار-جوعى ەكى-ءۇش تەوريانى عانا بىلەدى. ال پسيحولوگيا مەن پەداگوگيكا سالالارىندا عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ ۇلكەن ارسەنالى بار. مىنە, سولاردى مەڭگەرە وتىرىپ, جۇيەلى تەوريامەن دايىندالعان مۇعالىم عانا بىلىكتى نوۆاتور بولا الادى, دەدى ول.
«كسرو حالىق مۇعالىمى» اتاعى بار عالىم, جازۋشى نيكولاي پالتىشەۆ ءوزىنىڭ سوزىندە وقۋشى مەن مۇعالىم اراسىنداعى ءتۇسىنىكتىڭ قالىپتاسۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ومىردەگى تاجىريبەدەن كوپتەگەن مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ سويلەگەن ونىڭ سوزدەرى بارىنشا ۇعىنىقتى جانە جىلى قابىلداندى. ماسەلەن, ول 7 سىنىپتا ورتاشا وقيتىن ءبىر بالانى مىسالعا كەلتىردى. بارلىق مۇعالىمدەر مەن سىنىپتاستارى ونىڭ ورتاشا وقيتىندىعىنا ۇيرەنگەن, سوندىقتان كوڭىل اۋدارىپ, ودان قانداي دا ءبىر «ونەر» كۇتپەيدى. بىراق بالانىڭ ءتۇرلى پريبورلار, فوتواپپارات سياقتى زاتتارعا نەمقۇرايلى ەمەستىگىن اڭعارىپ قالعان فيزيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ونىڭ وسى قىرلارىن جەتىلدىرۋگە تىرىسىپ باعادى. اقىرىندا سول بالا ءوزى قۇراستىرعان اسپاپپەن وقۋشىلار وليمپياداسىندا ءبىرىنشى ورىن الىپ, ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارادى. وسى كۇننەن باستاپ بالا جايناپ سالا بەرەدى. كەيىن ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ فيزيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ءتۇرلى قۇرالدار ويلاپ تابادى. وسى مىسالدى ايتا وتىرىپ مامان ۇستاز مۇعالىمدەر وقۋشىنىڭ بۇعىپ تۇرعان قابىلەتىن كورە ءبىلۋى جانە ونى دامىتۋعا كوڭىل اۋدارۋى كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى.
ءبىر قىزىعى, كوپتەگەن ماماندار وقۋ ۇدەرىسىندە تاربيەگە كوڭىل اۋدارىلۋى قاجەتتىگىن اتامادى. اسىرەسە, ەۋروپا ەلدەرىنەن, يزرايلدەن كەلگەن ماماندار مۇعالىمنىڭ مىندەتى تەك ءبىلىم بەرۋ ەكەندىگىنە قاتتى دەن قويدى. يزرايلدە ءتىپتى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا تاربيە دەگەن ءوز الدىنا تۇسىنىك تە جوق ەكەن. ال ليتۆا وكىلى الگيمانتاس سۆەنتيسكاس ءبىز تاربيەگە كوڭىل اۋدارمايمىز, بىزدەگى مۇعالىمدەردىڭ ماقساتى تەك ءبىلىم بەرۋ. ەگەر ءبىز بالانى تاربيەلەۋگە ارالاساتىن بولساق, اتا-انالار ءبىزدى سوتقا بەرۋى دە مۇمكىن دەگەن سوزدەر ايتتى. دەمەك, ءار ەلدىڭ دىلىنە وراي بۇل سالادا دا قايشىلىقتار بار ەكەنى كورىنىپ قالدى. ءبىزدىڭ ءال-فارابيدەن باستالعان اباي, شاكارىم, ا.بايتۇرسىنوۆ, م.جۇماباەۆ, ت.ب. ۇلىلارىمىزدىڭ ءبارى «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى» دەگەن ۇستانىمدا ەكەنى بەلگىلى. بۇل جانە جالپى مۇسىلمان الەمىنە ورتاق ۇستانىم. سوندىقتان تاربيەگە وسى كۇنگە دەيىن ۇلكەن ءمان بەرىلەدى.
كونگرەستە جۇرتتىڭ بارىنە جاعىپ, ۇيىپ تىڭدالعان باياندامانىڭ ءبىرىن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى امانتاي ءشارىپ جاسادى. ول بۇگىنگى تاڭداعى مۇعالىمنىڭ جالپى پروبلەماسىنا توقتالا كەلىپ, «مۇعالىم بولۋعا جولى بولمايتىندار بارادى» دەگەن ءسوزدى ءبىر فيلمنەن كەلتىرە وتىرىپ, مۇنداي وي عالامدىق قوعامداعى ادامداردىڭ ءبىر ءبولىگىنىڭ ۇستازعا دەگەن پوزيتسياسىن كورسەتەتىنىن ايتتى. بىراق, قۋانىشقا وراي, كۇننەن-كۇنگە جاقسى مۇعالىمگە دەگەن سۇرانىمنىڭ ءوسۋ ءۇردىسى بايقالادى. سوندىقتان دا شىعار, كوپتەگەن قالالاردا مۇعالىمدەرگە ارنالعان ەسكەرتكىشتەر تۇرعىزىلۋدا. ماسەلەن, ءبىزدىڭ قازاقستانداعى, قوستاناي, پاۆلودار قالالارىندا سونداي ەسكەرتكىشتەر ورناتىلدى.
ودان ءارى مۇعالىم قىزمەتىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالا كەلىپ, شەشەن: «قايدا وقىعانىڭ, نەگە وقىعانىڭ ماڭىزدى ەمەس, ەڭ ماڭىزدىسى كىمنەن وقىعانىڭ» دەگەن فورمۋلا ەشقاشان كۇشىن جويماق ەمەس. ۇستازدىق – كاسىپ ەمەس, قۇدايدىڭ كەز كەلگەن ادامعا بۇيىرتا بەرمەيتىن جان جىلۋى, بيىك ونەر. سوندىقتان دا «بارلىق كاسىپتى ادام جاسايدى, ال ۇستاز قۇدايدىڭ قولىمەن جاسالادى» دەگەن ءسوزدىڭ اقيقاتى ايقىن, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, ا.ءشارىپ مۇعالىم كادرلارىنىڭ جاي-كۇيى جونىندەگى الەمدىك ستاتيستيكانىڭ مالىمەتتەرىن كەلتىردى. وسى كۇنى الەمدە 57 ملن. مۇعالىم بار ەكەن, بىراق 2 ملن.-داي مۇعالىم جەتپەيدى. ءتىپتى جوعارى دامىعان اقش, يسپانيا, يرلانديا, شۆەتسيا سياقتى ەلدەردىڭ ءوزى مۇعالىم كادرلارى جەتپەيتىن 112 ەلدىڭ قاتارىنا ەنەدى, دەدى شەشەن.
جيىندا تۇركيا, قىرعىزستان, ازەربايجان, اقش, قىتاي لاتۆيا جانە ت.ب. ەلدەردەن كەلگەن ماماندار دا ءوز پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بارلىق باياندامالار توپتالىپ, ارنايى جيناق بولىپ شىعاتىن كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, كونگرەسس جۇمىسىنىڭ شەڭبەرىندە «چورنومورسكي» تۇرىك-ۋكراين ليتسەيىنىڭ قابىرعاسىنداعى يننوۆاتسيالىق ادىستەر تانىستىرىلدى. بۇل وقۋ ورنى ۋكرايناداعى وزىق مەكتەپتەردىڭ ءبىرى سانالادى ەكەن. ونىڭ وقۋشىلارى بارلىق وليمپيادا, كونكۋرستاردىڭ جۇلدەگەرلەرى بولىپ وتىرعان كورىنەدى. وسىنداعى ونەرپاز وقۋشىلاردىڭ كۇشىمەن كونتسەرت تە قويىلدى. ۋكراين بالالارى مەن قىزدارىنىڭ تۇرىكشە سىزىلتىپ سالعان اندەرى «قۇلاقتان كىرىپ بويدى الارلىقتاي» بولدى.
كونگرەسس قورىتىندىسى بويىنشا قارار قابىلدانىپ, بايانداما جاساعان بارلىق شەشەندەرگە ديپلومدار تاپسىرىلدى. وسى كۇندەرى ك.ۋشينسكي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 195 جىلدىعى دا اتالىپ ءوتتى. ايتا كەتەتىن ءجايت, شارانى ۇيىمداستىرۋعا قارجىلىق تۇرعىدان دەمەۋشىلىك جاساعان تۇرىك اۋە جولدارى كومپانياسى ەكەن. ال وسىنداي ىستەرگە ۇيىتقى بولعان «دا» قوزعالىسىنا جۇرتتىڭ ءبارى دە ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا – ودەسسا – استانا.
