شالعاي ەلمەن دە بايلانىسىمىز شاپشاڭ
بەيسەنبى, 21 ماۋسىم 2012 8:09
ۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناعانىنا 20 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەڭىنەن جەلى تارتىپ, سەۋل استانانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارىنا نيەتتەستىگىن تانىتتى جانە اوسشك-ءنىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى. وسى ورايدا, ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دۋلات باقىشەۆپەن تىلدەسىپ, بىرنەشە ساۋال قويعان ەدى.
بەيسەنبى, 21 ماۋسىم 2012 8:09
ۇستىمىزدەگى جىلى قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناعانىنا 20 جىل تولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كەڭىنەن جەلى تارتىپ, سەۋل استانانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارىنا نيەتتەستىگىن تانىتتى جانە اوسشك-ءنىڭ بەلسەندى مۇشەسىنە اينالدى. وسى ورايدا, ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دۋلات باقىشەۆپەن تىلدەسىپ, بىرنەشە ساۋال قويعان ەدى.
– دۋلات حانگەرەي ۇلى, العاشقى كەزەكتە ەكى ەل اراسىنداعى 20 جىلدىق بايلانىستار تۋرالى اڭگىمەلەي وتىرساڭىز.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار ورناعانىنا 20 جىل بولعانىمەن, سەۋلدەگى قازاقستان ەلشىلىگى 1996 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەيدى. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وڭتۇستىك كورەيا ەلشىلىگى 1993 جىلى اشىلعان بولاتىن. قارىم-قاتىناستاردى جولعا قويۋدىڭ قۇقىقتىق بازاسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1995 جىلدىڭ مامىر ايىندا كورەياعا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى بارىسىندا قالانعانىن ايتقان ابزال. سول كەزدە ماڭىزدى بىرنەشە قۇجاتقا قول قويىلعان ەدى. ولاردىڭ ىشىندە ىنتىماقتاستىق پەن ءارىپتەستىكتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ ءمانى زور. جالپى العاندا, قازاقستان مەن كورەيا ەڭ ءبىر وزەكتى دەگەن حالىقارالىق ماسەلەلەردە ۇقساس پوزيتسيا ۇستانىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە, استانا مەن سەۋل ءبىر-ءبىرىنىڭ باستامالارىنا دا ۇنەمى قولداۋ كورسەتۋدە. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىندا سىندارلى ۇنقاتىسۋ قالىپتاسىپ, قانداي دا ءبىر ءماسەلە بويىنشا كەلىسپەۋشىلىكتىڭ جوق ەكەنىن دە ايتا كەتسەم دەيمىن.
20 جىل ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ جوعارى باسشىلىعى اراسىندا ساپارلار الماسىلۋى, ءسوز جوق, ەكىجاقتى بايلانىستارىمىزدى تەرەڭدەتە ءتۇستى. ماسەلەن, كورەيا پرەزيدەنتى لي ميون باك مەملەكەتتى باسقارعالى بەرى قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن التى رەت كەزدەستى.
– وسى جەردە ەلباسىنىڭ كورەياعا بيىلعى ساپارى تۋراسىندا دا ايتا كەتسەڭىز.
– بيىلعى جىلى 26-27 ناۋرىزدا وتكەن ەكىنشى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە قاتىسۋ ءۇشىن وڭتۇستىك كورەياعا ساپارى بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى لي ميون باكپەن ناتيجەلى كەزدەسۋ وتكىزدى. تاراپتار كازىرگى الەمدەگى جانە وڭىردەگى احۋال, كازاقستان مەن كورەيا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ بولاشاعى جانە حالىقارالىق ارەناداعى ەكى مەملەكەتتىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋى تۋرالى ماسەلەلەردى تالقىلادى.
وسى ساپارى كەزىندە دوستاس كورەي جەرىندە ەلباسى سونداي-اق, الەمدەگى جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەستى. اقش پرەزيدەنتى ب.وبامامەن, فينليانديا باسشىسى س.نينيستيومەن, گرۋزيا پرەزيدەنتى م.سااكاشۆيليمەن, تۇركيا پرەمەر-ءمينيسترى ر.ەردوعانمەن, اۆستراليا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى د. گيلاردپەن, يسپانيا پرەمەر-ءمينيسترى م. راحويمەن جۇزدەسىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى. سونىمەن قاتار, ءدال وسى جولى رەسەي, قازاقستان جانە اقش اراسىنداعى ۇشجاقتى كەزدەسۋ بولىپ, وندا بۇرىنعى سەمەي پوليگونى بويىنشا ۇشجاقتى ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعى جايىندا ءبىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى. بۇعان قوسا, قازاق-كورەي بيزنەس-فورۋمى مەن ىسكەرلىك كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسى وتكىزىلدى. وسىلايشا جوعارىدا اتالعان فورۋمدا 10 كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە مۇناي حيمياسى, ەلەكتر ەنەرگياسى, ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس, كونسالتينگ جانە R&D ورتالىقتارىن قۇرۋ سىندى ەلىمىز ءۇشىن قاجەتتى سالالار بويىنشا ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى.
– ارينە, الەمدەگى كەز كەلگەن ەلمەن اۋەلى ساياسي بايلانىس جولعا قويىلماسا, وزگە سالالاردىڭ دامىمايتىنى ءوز-ءوزىنەن ءتۇسىنىكتى. وسى ورايدا كورەيا باسشىسىنىڭ ەلىمىزگە 2009 جىلعى ساپارى بارىسىندا قارىم-قاتىناستاردى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك دارەجەسىنە كوتەرۋ تۋراسىنداعى بىرلەسكەن ءمالىمدەمە قابىلدانعانى ءمالىم. بۇل رەتتە ستراتەگيالىق ءارىپتەستىك قازىر قانداي دەڭگەيگە كوتەرىلىپ ۇلگەرگەن دەۋگە بولادى؟
– قۇقىقتىق نەگىز قالانعان سوڭ, وعان ارىپتەستىكتى دامىتۋدىڭ سالماقتى جۇگى ارتىلاتىنى ايان. ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى دامىتۋ ماقساتىندا قازاقستانعا كورەيا پرەمەر-ءمينيسترى بىرنەشە رەت بارىپ قايتتى. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىر ايىندا قازاقستان پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ق.كەلىمبەتوۆ يوسۋ قالاسىندا وتكەن ەكسپو-2012 كورمەسىنىڭ رەسمي اشىلۋىنا قاتىستى. ەكى ەلدەگى مينيسترلىكتەر اراسىنداعى بايلانىستار دا قارقىندى ءوسۋ ۇستىندە. ەگەر قارىم-قاتىناستاردى, ونىڭ ىشىندە ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق تۋراسىنداعى بايلانىستاردى تسيفر تىلىمەن سويلەتسەك, وندا 2011 جىلى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 901,2 ملن. دوللاردى قۇراپ, سونىڭ ىشىندە ەكسپورت – 279,2 ملن., يمپورت 622 ملن. دوللار بولدى. ال 2012 جىلدىڭ باسىنان ءساۋىر ايىنا دەيىنگى كورسەتكىش 300 ملن. دوللارعا جەتىپ, وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشىنەن 20 پايىزعا اسىپ ءتۇستى. ەكسپورتتىڭ نەگىزگى تاۋارلارىنىڭ قاتارىندا ۋران, فەرروقۇيىندىلار, تازا بولات پەن تەمىر, التىن, مىس پروكاتتارى; يمپورتتا ەلەكتر ونىمدەرى, ماشينە جاساۋ, كولىك ونىمدەرى مەن جابدىقتارى بار.
قاتىناستاردى نىعايتۋعا ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق ءجونىندەگى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا ۇلەس قوسسا, ەنەرگەتيكا سالاسىندا دا ىنتىماقتاستىق دامىپ كەلەدى. 2002 جىلى ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدى رەسۋرستار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى قازاقستان-كورەيا كوميتەتى قۇرىلدى. كوميتەتتىڭ جەتىنشى وتىرىسى 2011 جىلعى 20 شىلدەدە سەۋل قالاسىندا ءوتتى.
ءبىزدىڭ ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەكتەرىنە جۇگىنسەك, 20 جىل ىشىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا سالعان ينۆەستيتسياسى 4,1 ملرد. دوللاردى قۇراعان. ال ءبىزدىڭ وڭتۇستىك كورەياعا سالعان ينۆەستيتسيامىز 64 ملن. اقش دوللارى شاماسىندا. جالپى العاندا, كورەيانىڭ 2012 جىلدىڭ مامىر ايىنا دەيىن بىزدەگى ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارداعى قاراجاتىن قوسقانداعى سالعان ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى 9 ملرد. دوللاردى قۇراپ وتىر.
بۇگىنگى كۇنى قازاق ەلىندە 700-گە تاياۋ بىرلەسكەن كاسىپورىن ءتىركەلگەن. ولاردىڭ اراسىندا الەمگە كەڭىنەن تانىمال «سامسۋنگ», «ەلدجي ەلەكترونيكس», «ەلدجي ينتەرنەشنل», «ەس-كەي كورپورەيشن», «حيوندە», سونىمەن قاتار, «دونيل حايۆيل» جانە «ۋريم» سىندى برەندتەر بار. سونداي-اق, «كۋكمين», «شينحان», «ۋري» سىندى بانكتەر دە جۇمىس ىستەسە, قۇندى قاعازدار رىنوگىندا «حانحۆا سەكيۋريتيز», «حيوندە سەكيۋريتيز» جانە «دەۋ كاپيتال» سياقتى كومپانيالار قىزمەت اتقارۋدا.
– جوعارىدا ەنەرگەتيكا سالاسىندا ارىپتەستىك جاقسى دامۋدا دەپ قالدىڭىز. ايتىپ وتىرعانىڭىز بالقاش جەس-ىنە قاتىستى ما؟ الدە ودان دا وزگە اۋقىمدى جوبالار بار ما؟
– ارينە, جوبالار بارشىلىق. ماسەلەن, ەلىمىز وڭتۇستىك كورەيانى ۋرانمەن ءىرى كولەمدە قامتاماسىز ەتۋشىلەر قاتارىندا. وسى ەلدىڭ «كورەس» مەملەكەتتىك رەسۋرستار كومپانياسى مەن ءبىزدىڭ «قازاتومونەركاسىپ» مويىنقۇم جانە بۋدەنوۆسكوەدەن بىرلەسە ۋران ءوندىرۋدە. سونىمەن بىرگە, كورەيلەر جامبىل كەن ورنىن يگەرۋگە دە ىقىلاستى. بۇعان قوسا, «كورەس» وتاندىق گەولوگتارمەن بىرلەسىپ, ورتالىق قازاقستانداعى «ۆەرا», «اقسۋ» التىن ءوندىرۋ ورىندارىنىڭ جۇمىسىن ينۆەستيتسيالاۋ بويىنشا جانە مىرىش, قورعاسىن, مىس سىندى پايدالى قازبالار ءوندىرىسى نەگىزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن بايلانىسىن دامىتا ءتۇسۋ نيەتىندە.
– ەندى ءبىر ءسات ەل مەن ەلدى جاقىنداستىرا تۇسەتىن مادەني, گۋمانيتارلىق بايلانىستار تۋراسىندا ايتىپ وتسەڭىز. كورەيلەر ءبىر جاعىنان قازاقتار ءۇشىن بۇرىن كورمەگەن جۇرت ەمەس, ەلىمىزدە كورەي دياسپوراسى بار ەكەنى بەلگىلى. ولاردىڭ قارىم-قاتىناستاردى جەتىلدىرۋدەگى ءرولى قانشالىقتى دەپ ويلايسىز؟
– گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىستاردىڭ بارلىعىن جىپكە تىزسەم, ۇزاققا كەتەرمىن, دەگەنمەن, ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. 2006 جىلدان بەرى كاننام ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستانتانۋ ءبولىمى اشىلىپ, وسى جوو ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-مەن جانە قىزىلورداداعى قورقىت اتا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن ءتيىمدى ارەكەتتەسۋگە بارىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتۋدە. وسىنىڭ ءوزى كورەي حالقىنىڭ قازاقستاندى تانىپ-ءبىلۋگە قانشالىقتى ىقىلاستى ەكەندىگىن كورسەتپەي مە؟ ال ءوزىڭىز جوعارىدا ايتقانداي, ەكى ەلدىڭ بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋدە قازاق جەرىن وتانى دەيتىن كورەي ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى ۇلكەن ۇلەس قوسۋدا. ولاردىڭ سانى 100 مىڭنان اسادى. ەكى اراداعى كوپىر سىندى قازاق كورەيلەرى قازاقستان مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى ارىپتەستىك قاتىناستاردى دامىتۋدى وزدەرىنىڭ ابىرويلى بورىشتارى سانايدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس.
تۇيىندەپ وي قورىتساق, 20 جىل ىشىندە تاراپتار بارلىق سالادا ءتيىمدى ارىپتەستىككە, ەكى جاققا پايدالى ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزدى. الداعى جوسپارلاردا بىرلەسكەن كاسىپورىندار اشۋ, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ەكى ەلدىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن ارتتىرۋ, ەكونوميكالىق الەۋەتىن نىعايتا ءتۇسۋ سىندى ءمىندەتتەر تۇر. ال ونى ءارى قاراي دامىتۋعا ەكى ەلدىڭ ىقىلاسى دا, الەۋەتى دە جەتكىلىكتى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
