قازاقستان قۇراما شتاتتاردىڭ شەشۋشى وداقتاسىنا اينالدى
سەيسەنبى, 13 ناۋرىز 2012 8:35
جاقىندا اقش كونگرەسىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ءجونىندەگى كوميتەتىنىڭ ەۋروپا جانە ەۋرازيا ەلدەرى بويىنشا شاعىن كوميتەتىنىڭ توراعاسى دەن بەرتون قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ 20 جىلدىعىنا وراي رەسمي مالىمدەمە جاسادى. وندا ىقپالدى امەريكالىق كونگرەسسمەن ەكىجاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ جوعارى رۋحىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, قازاقستاننىڭ وڭىردەگى كوشباسشىلىق رولىنە, ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىستەرىنە قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسىنە, تاعى باسقا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جان-جاقتى توقتالادى.
سەيسەنبى, 13 ناۋرىز 2012 8:35
جاقىندا اقش كونگرەسىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ءجونىندەگى كوميتەتىنىڭ ەۋروپا جانە ەۋرازيا ەلدەرى بويىنشا شاعىن كوميتەتىنىڭ توراعاسى دەن بەرتون قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ جانە ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ 20 جىلدىعىنا وراي رەسمي مالىمدەمە جاسادى. وندا ىقپالدى امەريكالىق كونگرەسسمەن ەكىجاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ جوعارى رۋحىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, قازاقستاننىڭ وڭىردەگى كوشباسشىلىق رولىنە, ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ ۇدەرىستەرىنە قوسىپ كەلە جاتقان ۇلەسىنە, تاعى باسقا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە جان-جاقتى توقتالادى.
تومەندە امەريكالىق كونگرەسسمەن رەسمي مالىمدەمەسىنىڭ ءماتىنى جاريالانىپ وتىر.
مەن قازاقستاندىقتاردى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن. 1991 جىلدىڭ 25 جەلتوقسانىندا قۇراما شتاتتار قازاقستاندى تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تانىدى. ەكى ونجىلدىق وتكەن كەزدە قازاقستان اقش-تىڭ ماڭىزدى ارىپتەسى جانە ورتالىق ازياداعى كوشباسشى مەملەكەتكە اينالدى.
كەڭەس وداعى كەزىندە قازاق دالاسى كسرو-نىڭ باستى سىناق پوليگونى جانە اسكەري يادرولىق باعدارلامالار جاسايتىن ورىن رەتىندە پايدالانىلدى. كسرو ىدىراعاننان كەيىن قازاقستان 1000-نان اساتىن يادرولىق وقتۇمسىقتارى بار وراسان يادرولىق ارسەنالعا يە بولىپ قالدى. ارسەنال قۇرامىندا سونداي-اق قۇرلىقارالىق بالليستيكالىق زىمىراندار مەن ستراتەگيالىق بومبالاۋشى ۇشاقتار بولدى. وسى وراسان يادرولىق قارۋدىڭ ءناتيجەسىندە قازاقستان قۋاتى ءجونىنەن الەمدەگى 4-ءشى يادرولىق دەرجاۆاعا اينالدى.
قازاق حالقى بۇل قارۋدىڭ قيراتۋشى كۇشىن ءوزىنىڭ جانىمەن جانە تانىمەن ايقىن سەزىندى. ءويتكەنى, قازاق دالاسىندا 500-دەن استام يادرولىق سىناقتار جاسالدى. بىراق قازاقستان پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءوزىنىڭ يادرولىق ارسەنالىنان ءوز ەركىمەن باس تارتقان جۇمىر جەردەگى العاشقى ەل اتاندى. كەيىن, 1994 جىلى ەل يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا قول قويىپ, ونى راتيفيكاتسيالادى. 1995 جىلعا قاراي قازاقستان سوڭعى يادرولىق زاريادىن قۇراما شتاتتاردىڭ ايتارلىقتاي قولداۋىمەن جانە قاتەرلەردى بىرلەسىپ قىسقارتۋ باعدارلاماسى اياسىندا رەسەيگە وتكىزىپ بەردى. قازاقستان مەن اقش اتالعان باعدارلاما اياسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن جالعاستىرىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىندا قازاقستان تاراتپاۋ جونىندەگى كوشباسشى جانە وزگە ەلدەرگە ۇلگى بولىپ قالىپ وتىر. بۇل – ءوسىپ-وركەندەۋ ءۇشىن يادرولىق قارۋ قاجەت ەمەس ەكەندىگىنىڭ ايقىن ايعاعى.
تاۋەلسىزدىگىن العان ساتتەن باستاپ قازاقستان ءوز ەكونوميكاسىن رەفورمالاۋ جونىندەگى جۇمىستارىن باستاپ, كەڭەستىك جوسپارلى ويلاۋدان نارىقتىق مەحانيزمدەرگە كوشتى. بۇگىندە قازاقستان وڭىردەگى ەڭ دامىعان ەكونوميكاعا يە. ەلدىڭ الەمدىك رىنوكقا تۇراقتاندىرۋشى ىقپال ەتەتىن ەنەرگەتيكالىق حاب بولۋ الەۋەتى بار. بۇعان قوسا, ۇكىمەتتىڭ ۇلتتىق قور قۇرۋ تۋرالى شەشىمى قازاقستاننىڭ مينەرالدىق بايلىعىن بۇكىل ەل حالقىنىڭ يگىلىگىنە اينالدىراتىن بولادى.
تابيعي بايلىقتارى مولدىعىنا قاراماستان, قازاقستان ءوزىنىڭ ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا ۇمتىلىس تانىتىپ وتىرسا, ءناتيجەسىندە بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋدا ايتارلىقتاي پروگرەسكە قول جەتكىزدى. بۇل پروگرەسكە جاقىندا قازاقستان مەن قۇراما شتاتتار اراسىندا بسۇ بويىنشا ەكى جاقتى كەلىسسوزدەردىڭ اياقتالۋى تۋرالى حاتتاماعا قول قويىلۋى ايعاق بولا الادى. اتالعان كەلىسىم امەريكالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەرگە كوبىرەك تيىمدىلىك اكەلىپ, قازاقستان بسۇ-عا وتكەننەن كەيىن ولاردىڭ قازاقستان رىنوگىنداعى مۇمكىندىكتەرىن ايتارلىقتاي كەڭەيتەدى. بسۇ-عا مۇشەلىك قازاقستان ءۇشىن, سونداي-اق وسى تەز دامىپ وتىرعان رىنوك وزىنە بارىنشا كوپ تارتا باستاعان ءىرى امەريكالىق كومپانيالار ءۇشىن دە ءتيىمدى.
2001 جىلدىڭ 11 قىركۇيەگىنە بىرنەشە اي قالعاندا پرەزيدەنت نازارباەۆ اۋعانستانداعى احۋال وڭىرلىك قاۋىپسىزدىككە قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعانىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن بولاتىن. قۇراما شتاتتارداعى تەراكتىلەردەن كەيىن قازاقستان ءوزىنىڭ اۋە كەڭىستىگىن اشىپ, اۋعانستانداعى كواليتسياعا قولداۋ كورسەتە باستادى. 2009 جىلدان باستاپ قازاقستاننىڭ تەمىر جول ينفراقۇرىلىمى سولتۇستىك تاراتۋ جەلىسىنىڭ شەشۋشى بۋىنى بولا وتىرىپ, اۋعانستانعا قاجەتتى جەتكىزىلىمدەردىڭ بارىنشا ماڭىزدى مارشرۋتىنا اينالدى. قازاقستان ءاسكەري وپەراتسيالارعا قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار, اۋعانستاندى باسقا دا بىرقاتار باعىتتار بويىنشا دامىتۋعا ىقپال ەتۋىن جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇل وزگەسىن ايتپاعاندا, اۋعاندىق ستۋدەنتتەرگە قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقۋ ءۇشىن ستيپەنديالار تاعايىنداۋدان كورىنەدى.
يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ, ەكونوميكالىق رەفورمالار ءجۇرگىزۋ جانە اۋعانستانداعى كواليتسيالىق وپەراتسيالاردى قولداۋ ساياساتى ناتيجەسىندە قازاقستان تۇراقتىلىقتىڭ تىنىنە, سونداي-اق ورتالىق ازيا دامۋىنىڭ لوكوموتيۆىنە اينالدى. مۇنداي كوشباسشىلىق ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ (ەقىۇ) 2010 جىلى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ جونىندەگى شەشىمىمەن مويىندالدى.
مەن پرەزيدەنت نازارباەۆ پەن قازاقستان حالقىن ەركىن باسپاسوزدى, تاۋەلسىز سوت بيلىگىن, قۋاتتى ازاماتتىق قوعام مەن ءمولدىر ساياسي جۇيەنى قوسا العاندا, وسىنداي بەرىك ىرگەتاسقا نەگىزدەلگەن دەموكراتيالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋدى بەلسەندى جالعاستىرۋعا قۇرمەتپەن شاقىرامىن. دەموكراتيالىق دامۋ قازاقستان حالقىنا پايدا اكەلىپ قانا قويماي, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا مەن الەمدىك ارەناداعى كوشباسشىلىق ءرولىن ساقتاپ, نىعايتا تۇسۋگە قىزمەت ەتەتىن بولادى.
سوڭعى 20 جىلدا قازاقستان قۇراما شتاتتاردىڭ شەشۋشى وداقتاسىنا اينالدى. قازاقستاننىڭ ودان ارعى دامۋىنا وراي ءبىز ءارى قاراي دا ماڭىزدى قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتا بەرۋگە ءتيىسپىز. مەن پرەزيدەنت نازارباەۆ پەن قازاقستان حالقىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇتتىقتايمىن.
