بالانى پەدياتر قاراۋى كەرەك
«ماعان بالالاردىڭ 60-70 پايىزى اۋرۋى اسقىنعان, ناقتى دياگنوزى قويىلماعان كۇيدە كەلەدى. ولاردىڭ كوبى ەمحانادان جەتكەندەر», دەيدى استاناداعى Aray medical center ەمحاناسىنىڭ دارىگەر-پەدياترى عاليا سەيداليەۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, جاسقا تولماعان نارەستە مەن ءۇش جاسار بالانىڭ اعزاسى, دامۋى مۇلدە ۇقسامايدى. ال بالالار مەن ۇلكەندەردىڭ اعزاسى تىپتەن وزگەشە. سوندىقتان ەرەسەكتەر مەن بالالاردى ءبىر دارىگەردىڭ قاراۋى كوپتەگەن قاتەلىككە ۇرىندىرۋى مۇمكىن.
ەلوردا تۇرعىنى توعجان حالىقوۆا 7 جاستاعى بالاسىنىڭ ۋچاسكەلىك جالپى تاجىريبەلىك دارىگەردىڭ ناقتى دياگنوز قويماۋىنان اۋرۋى اسقىنىپ كەتكەنىن ايتادى. «وتكەن جىلى قاراشا ايىنىڭ ورتاسىندا ۇلىم جوتەلىپ, قىزۋى كوتەرىلە بەرگەن سوڭ ەمحاناعا الىپ باردىم. ادەتتەگىدەي ۋچاسكەلىك دارىگەر وكپەسىن تىڭداپ, دارىلەر جازىپ, تاماعىن تۇزبەن شايۋ كەرەكتىگىن ايتتى. تەمپەراتۋراسى كوتەرىلسە, پاراتسەتامول ىشكىزۋدى ەسكەرتتى. بىراق بالامنىڭ قىزۋى تۇندە تۇسكەن جوق. السىرەپ, ارىقتاي باستاعان سوڭ پۋلمونولوگ اپكەمە بارىپ وكپەسىن تىڭداپ بەرۋىن ءوتىندىم. ول ەرەسەكتەر پۋلمونولوگى بولعاندىقتان بالا مەن ەرەسەكتەردى تىڭداۋدا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار ەكەنىن ايتىپ, قاراۋدان باس تارتتى. ءسويتىپ 19 قاراشا كۇنى ءوز ەركىممەن بالانى رەنتگەننەن وتكىزدىم. «ەكسسۋداتيۆتى پلەبريت» دياگنوزى قويىلىپ, اۋرۋحاناعا شۇعىل جاتقىزىلدى. ءتورت اپتاداي اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلگەن بالام, قازىر دارىگەردىڭ باقىلاۋىندا. اۋرۋحانا دارىگەرلەرى, پلەبريتكە دەيىن جەتكىزىپ, نە ىستەپ جۇرسىڭدەر دەپ كىنالادى. ءوز ەركىممەن رەنتگەنگە تۇسىرمەگەندە قازىر نە بولاتىنىن بىلمەيمىن. ۋچاسكەلىك دارىگەرگە شاعىمدانىپ بارعانىمدا, وكپەسى دۇرىس تىڭدالمادى دەپ كىبىرتىكتەدى دە قويدى. انا رەتىندە بالالاردى ءوزىنىڭ مامانى – پەدياترلاردىڭ قاراعانى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ەمحانادا ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر ءبىر ۋاقىتتا ۇلكەندەر مەن بالالاردى ارالاستىرىپ قاراپ قانا قويماي, بىرنەشە ادامدى قابىلداپ جاتادى», دەيدى استانا قالالىق №11 ەمحانا پاتسيەنتى.
مينيسترلىكتىڭ مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق جانە جەدەل مەديتسينالىق كومەك باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ءجۇسىپوۆ بۇل حالىقارالىق تاجىريبە وتباسىلىق دارىگەردى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعانىن العا تارتادى. پەدياتر عاليا سەيداليەۆا بولسا, بۇل جاڭاشىلدىقتىڭ ەمحاناعا اۋىرعاندا عانا ەم ىزدەپ باراتىن ازاماتتارىمىز ءۇشىن ءالى ەرتە ەكەنىن ايتادى. «بىزدە ادامدار اۋرۋى اسقىنعان جاعدايدا عانا دارىگەرگە جۇگىنەدى. ال شەتەلدە الدىن الۋ شارالارى كەزىندە كەلەدى», دەيدى ول.
پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, وتباسى دارىگەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ كەلگەن ەۋروپا ەلدەرى بالالارىن پەدياترلارعا قاراتۋعا كوشە باستادى. ناتيجەسىندە, بالا دەنساۋلىعى بويىنشا جاقسى كورسەتكىشتەرگە دە قول جەتكىزدى. «ەۋروپا ەلدەرىنىڭ كوبىندە بالالارعا العاشقى دارىگەرلىك كومەكتى دارىگەر-پەدياترلار كورسەتەدى. پروفەسسور ي.م.ۆورونتسوۆتىڭ (رەسەي) دەرەكتەرى بويىنشا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرلەر جۇيەسىندە كوپ جىلدىق تاريحى بار ەلدەردىڭ ءوزى قازىرگى كەزدە باستاپقى پەدياتريالىق كومەككە بەت تۇزەي باستاعان. ەۋروپا ەلدەرىندە وتباسىلاردىڭ بالانى پەدياترعا قاراتۋعا ءوتۋىنىڭ تۇراقتى تۇردە ءوسۋ بەتالىسى بار. باتىس قۇرلىقتا پەدياترلار جەتكىلىكسىز جانە ولاردىڭ سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن بارلىق شارالار جاسالۋدا. ەۋروپانىڭ 12 ەلىندە العاشقى پەدياتريالىق كومەك كورسەتۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. وندا بالالار تەك قانا پەدياترلارعا ەمدەلەدى. ال ەۋروپانىڭ 6 ەلىندە جالپى تاجىريبەلىك نەمەسە وتباسىلىق دارىگەرلەر قىزمەت كورسەتەدى. وتباسىنىڭ تاڭداۋى بويىنشا ناۋقاسقا بىرلەسىپ قىزمەت كورسەتۋ 16 ەلدە تىركەلگەن. بالالاردى پەدياترلار قارايتىن ەلدەردە بالالاردىڭ دەنساۋلىعى بويىنشا ايتارلىقتاي جاقسى كورسەتكىشتەردىڭ تىركەلگەنى انىقتالعان. بۇگىندە ەۋروپانىڭ 14 ەلىندە العاشقى كومەك پەدياترلارى, بالالاردىڭ دامۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ماماندار, دەنى ساۋ بالالاردى قاراۋ جونىندەگى ماماندار, مەكتەپ پەدياترلارى جانە ت.ب. قىزمەتتەر بويىنشا شاعىن پەدياتريالىق قىزمەتتەر اشىلعان. الەمدىك تاجىريبە پەدياتر دارىگەرلەردىڭ قاجەت ەكەندىگىن كورسەتتى. ويتكەنى, بالانىڭ اعزاسى ەرەسەكتەردىڭ اعزاسىنان تۇبەگەيلى وزگەشە. ءسابي ءوزىنىڭ قاي جەرى جانە قالاي اۋىراتىنى تۋرالى ايتا المايدى. انا مەن بالانىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءار مەملەكەتتە ايرىقشا ورىن الادى. قازاقستاندا دا بالالار دەنساۋلىعىن قورعاۋ مەملەكەت پەن قوعامنىڭ نەگىزگى جانە باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنگەن», دەيدى «پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعى» اق ءتورايىمى ريزا بورانباەۆا.
جۋىردا رەداكتسيامىزعا رايسا جانايدارقىزى ەسىمدى وقىرمانىمىز حابارلاستى. ول ءوزى تىركەلگەن استانا قالالىق №1 ەمحاناداعى جاعدايدى باياندادى. «ەمحاناعا بارساڭىز, ۋچاسكەلىك دارىگەر بالالار مەن ەرەسەكتەردى ارالاستىرىپ قابىلداپ جاتادى. بۇرىن اۋىلدى جەرلەردىڭ وزىندە پەدياتر بولۋشى ەدى. قازىر ءبىر جاعىندا كۇركىلدەپ ءبىز تۇرساق, ءبىر جاعىندا نارەستەلەردى دە قاتار قارايدى. بۇل گيگيەنا جاعىنان دا دۇرىس ەمەس قوي», دەپ كەيىدى 76 جاستاعى اجە.
بالانىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا قاجەتتى مامان يەلەرىن دايارلاۋ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا 2017 جىلدان بەرى قايتا اشىلعانىن بىلەمىز. بۇگىندە س.اسفەندياروۆ اتىنداعى ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پەدياتريا فاكۋلتەتىندە 500 پەدياتر ءبىلىم الۋدا. پەدياترلاردىڭ قاجەتتىلىگىن قايتا قاراستىرعان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وتكەن جىلى 208 پەدياتريا ۋچاسكەسىن جاڭادان اشتى. ياعني, قازىر ەلىمىزدە 2058 پەدياتريا ۋچاسكەسى بار. باۋىرجان ءجۇسىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر كەي ەمحانالاردا پەدياتريا ۋچاسكەسى بولسا, كەيىندە پەدياترلار بەيىندى مامان رەتىندە قاراستىرىلعان. ال بەيىندى ماماندارعا دا (ۋزكي سپەتسياليست) تەك وتباسى دارىگەرىنىڭ جولداماسى ارقىلى عانا وتۋگە بولادى.
ۋچاسكەلىك دارىگەردىڭ جۇكتەمەسى كوپ
جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرلەر ءوز ۋچاسكەسىندەگى حالىقتىڭ قانداي اۋرۋى بولسا دا قاراۋعا مىندەتتى. سوزىلمالى اۋرۋى بارلار دا بەيىندى ماماندارعا وسى ۋچاسكەلىك دارىگەر ارقىلى عانا بارا الادى. ياعني, جالپى تاجىريبەلىك دارىگەردىڭ موينىنداعى جۇك جەڭىل ەمەس. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ القا وتىرىسىندا مينيستر ە.ءبىرتانوۆ ولاردىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋ بويىنشا جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن جەتكىزگەن ەدى. 2016 جىلى ءاربىر ۋچاسكەگە دارىگەرگە جۇكتەمە 2074 تۇرعىننان كەلسە, 2017 جىلى 1981 ادام بولعان. بىلتىر ءار ۋچاسكەدەگى پاتسيەنتتىڭ سانى 1773-كە دەيىن ازايتىلعان.
«بەيىندى ماماندار كوپشىلىككە تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەتىن ستاتسيونارلار مەن كلينيكالاردا جۇمىس ىستەيدى, ال امبۋلاتورلىق قابىلداۋدى ولار كەڭەس بەرۋشى رەتىندە كۇنىنە بىرنەشە ساعات قانا جۇرگىزەدى. ويتكەنى بەيىندى مامانداردى دايارلاۋ ۇزاققا سوزىلاتىن قىمبات شارا. سوندىقتان ەلىمىزدە بەيىندى ماماندار تاپشى. الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان ەلدەرىندە دە بەيىندى ماماننىڭ قابىلداۋىن ءبىر اپتادان بىرنەشە ايعا دەيىن كۇتەدى. ال ولارعا ۋچاسكەلىك دارىگەر ارقىلى ءوتۋدى ەنگىزۋدەگى ماقسات – كەزەكتى ازايتۋ. بۇعان دەيىن ءبىزدىڭ ەمحانادا دا بەيىندى ماماندارعا كەزەك ماسەلەسى بولعان. ارينە, بۇل ماسەلە تولىق جويىلعان جوق, بىراق بۇگىندە بەيىندى ماماندارعا كەزەك اجەپتاۋىر ازايدى. بۇرىن پاتسيەنتتەر ولارعا ءوز بەتىمەن, كورسەتكىشسىز جۇگىنەتىن بولسا, قازىر تۇرعىندار جاڭارتىلعان تالاپتارعا بەيىمدەلۋدە», دەيدى استانا قالالىق №11 ەمحانانىڭ باس دارىگەرى جاڭالىق ساعاندىقوۆ.
سوندىقتان دا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەردىڭ الدىنا باراتىن تۇرعىندار قاتارى ءالى ازايماي تۇر. بۇل ءبىر جاعىنان ولاردىڭ جۇگىن جەڭىلدەتپەي وتىرسا, ەكىنشى جاعىنان دارىگەردىڭ ءار اۋرۋدىڭ بەتىن عانا سيپاپ وتە مە دەگەن سەنىمسىزدىكتى سەيىلتپەي وتىر. ء«بىر ۋچاسكەدە ءبىر دارىگەر, ءۇش مەيىربيكە جانە شەكتەۋلى تۇرعىندار بولادى. ۋچاسكەلىك دارىگەر پاتسيەنتتى تولىقتاي قارايدى. ال بەيىندى ماماندار ءوزىنىڭ سالاسىنا قاتىستى عانا تەكسەرەدى, ەمدەيدى. كەيبىر ناۋقاستار ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى كوپتەگەن اۋرۋلارمەن اۋىرادى جانە ونىڭ اۋرۋلارىن باسقىش بويىنشا ەمدەۋگە تۋرا كەلەدى. مۇنداي جاعدايدا جالپى تاجىريبەلىك دارىگەر پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ جۇرگىزەدى. ەكىنشى جاعىنان, اۋىلدى جەرلەردە بەيىندى ماماندار جەتىسپەيدى. سوندىقتان دا پاتسيەنتتى جان-جاقتى قاراۋ ۋچاسكەلىك دارىگەرگە جۇكتەلەدى. ياعني, شەتەلدەرمەن سالىستىرعاندا ەلىمىزدە تۇرعىندار بەيىندى ماماندارعا 4 ەسە كوپ بارادى. بۇل پاتسيەنتتەردىڭ ۋچاسكە دارىگەرىنە سەنىمسىزدىگىنەن ەكەنىن, كەي جاعدايدا ولاردىڭ شىنىمەن بىلىكتىلىگى تومەن ەكەنىن مويىنداۋعا تۋرا كەلەدى. سوندىقتان اۋرۋدى باسقارۋ باعدارلاماسىنا ساي بيىل بارلىق ۋچاسكە دارىگەرلەرى مەن مەيىربيكەلەرىن وقىتىپ جاتىرمىز. وسىلايشا, سوزىلمالى اۋرۋلاردى دۇرىس قاداعالاي الاتىن دەڭگەيگە جەتكىزبەكپىز», دەيدى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق جانە جەدەل مەديتسينالىق كومەك باسقارماسىنىڭ باسشىسى ب.ءجۇسىپوۆ.
ارينە, دەنساۋلىق – اللانىڭ اماناتى, ونى كۇتۋگە ءار ادام ءوزى جاۋاپتى. الايدا, باسىڭ اۋىرىپ, بالتىرىڭ سىزداعاندا اق جەلەڭدى مامانداردى دەمەۋ تۇتاتىنىمىز بار. بىراق تۋعاننان قارتايعانعا دەيىنگى دەنساۋلىقتى ءبىر عانا وتباسىلىق دارىگەرگە سەنىپ تاپسىرۋدا جۇرتشىلىق پىكىرىنە جۇگىنگەن دە ءجون سياقتى.
مايگۇل سۇلتان,
«Egemen Qazaqstan»
