دۇبىرگە تولى دۇنيە
سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 6:57
پالەستيناعا تاۋەلسىزدىكتى نەگە قيعىسى كەلمەيدى
پالەستينادا مەرەكە بولىپ جاتقانىنا ءبىراز كۇن. سونداعىسى – پالەستينا اۆتونومياسىنا مەملەكەت-باقىلاۋشى مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى. بۇۇ-عا تولىق ءماندى مۇشە ەمەس, تەك باقىلاۋشى دارەجەسىندە عانا. حالىق سوعان دا قولىمىز جەتتى دەپ قۋانۋدا.
سەنبى, 8 جەلتوقسان 2012 6:57
پالەستيناعا تاۋەلسىزدىكتى نەگە قيعىسى كەلمەيدى
پالەستينادا مەرەكە بولىپ جاتقانىنا ءبىراز كۇن. سونداعىسى – پالەستينا اۆتونومياسىنا مەملەكەت-باقىلاۋشى مارتەبەسىنىڭ بەرىلۋى. بۇۇ-عا تولىق ءماندى مۇشە ەمەس, تەك باقىلاۋشى دارەجەسىندە عانا. حالىق سوعان دا قولىمىز جەتتى دەپ قۋانۋدا.
ءبىر ەلدەر بۇعان دا قارسى بولدى. نەگە؟ پالەستينا نەسىن الدى ولاردىڭ؟! نەگە پالەستينالىقتاردىڭ تاۋەلسىز ەل, مەملەكەت بولۋعا قاقىسى جوق؟ سول تاۋەلسىزدىك جولىندا ولار از كۇرەستى مە, از قان توكتى مە؟ ولاردىڭ كۇرەسىنە بۇكىل الەم كۋا. جارتى عاسىردان استام ۋاقىت كۇرەسىپ كەلە جاتىر. ولار بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا مەملەكەت-باقىلاۋشى مارتەبەسىن العانىنا شۇكىرشىلىك دەيدى.
بۇعان دا قولدارى ازەر جەتتى. بۇعان دەيىن دە, بىلتىر عانا بۇۇ-عا تولىققاندى مۇشە بولۋ ماسەلەسى قارالعاندا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ۆەتو قۇقىن پايدالانىپ, اقش وتكىزبەي تاستاعان. ال ەندى مەملەكەت-باقىلاۋشى مارتەبەسىن الۋعا بۇل ەلدىڭ قارسىلىعى كەدەرگى بولا المادى. ال اقش بارىنشا قاسارىسىپ باقتى.
ەندى سول داۋىس بەرۋدىڭ ءناتيجەسىنە كەلەيىك. پالەستينالىقتاردىڭ مارتەبەسىن جاقتاپ, 138 ەل داۋىس بەردى. وندا جەتەكشى ەلدەردەن رەسەي, فرانتسيا, جاپونيا بولدى. رەسەيدىڭ جايى بەلگىلى – ولار اقش-قا جاقپايتىن نارسەنى قولدايتىنى انىق. ال جاپونيا مەن فرانتسيانىڭ وزدەرىنىڭ باستى وداقتاستارىنا قارسى كەلۋىن بارىنشا پرينتسيپتىلىك دەپ باعالاعان ءجون. اتاپ ايتاتىن ءبىر جاي – قالىس قالعانداردىڭ سانى ايتارلىقتاي بولدى – 41 مەملەكەت. سول بەيتاراپتاردىڭ قاتارىندا ۇلىبريتانيا مەن گەرمانيا بار. وزدەرىنىڭ كوزقاراسىن ايقىن كورسەتسە بولار ەدى عوي دەيسىڭ. بۇلار تايساقتادى, پرينتسيپتىلىك كورسەتە المادى.
قارسى بولعاندار, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اقش پەن ءيزرايلدى جاقتاعاندار كوپ ەمەس, بار-جوعى 9-اق مەملەكەت. ولاردى اتاپ كورسەتكەن ءجون-اۋ. اقش پەن يزرايلدەن باسقا كانادا, پاناما جانە چەحيا, سونداي-اق اۆستراليانىڭ ماڭىنداعى مۇحيتتاعى ءتورت ارال-مەملەكەتتەر: مارشالل ارالدارى, ميكرونەزيا, ناۋرۋ, پالاۋ.
ارينە, جاقتاۋعا نەمەسە قارسى بولۋعا اركىمنىڭ ءوز قۇقى بار دەيمىز عوي. بىراق وسى جەردە ءبىر ەلدەردىڭ قولجاۋلىق بولىپ جۇرگەنىن دە اڭعارعاندايسىڭ. باسقا ءبىر ەلدىڭ زورلىعىمەن گرۋزيادان ءبولىنىپ شىققان ابحازيا مەن وڭتۇستىك وسەتيانىڭ تاۋەلسىزدىگىن الەمدەگى ءۇش-ءتورت ەل عانا تانىعان ەدى. سونىڭ ءبىرى – ناۋرۋ. سوندا جۇرت بۇل ەل رەسەيدىڭ بەرگەن 50 ميلليون دوللارىنا جىعىلدى دەگەن اڭگىمە ايتقان. سول قارجى كوپ ەمەستەي دە كورىنەر. بىراق جەرى ءبىر شەتىنەن ايقايلاساڭ, داۋسىڭ ەكىنشى جاعىنا جەتەتىن 21 شارشى شاقىرىم عانا, حالقى 13,4 مىڭ قۇرتاقانداي ەل ءۇشىن قىرۋار دۇنيە ەدى. سوندا ءبىرەۋلەردىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەندەي ناۋرۋ ەلىنىڭ ەندى ءومىرى تەك تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسپەن ءوتىپ كەلە جاتقان پالەستينالىقتارعا قارسى بولعانى قالاي دەيسىڭ.
پالەستينانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولعانىنا ءيزرايلدىڭ قارسى بولۋى تۇسىنىكتى. ال اقش – وعان وداقتاس ەل. ولاردىڭ پالەستينانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولۋىن كەلىسسوز جولىمەن الۋى كەرەك دەگەندە, ونداي جاعدايدا بۇلار وزدەرىنىڭ ءبىراز شارتتارىن پالەستينالىقتارعا ارقالاتارى انىق. ال بۇۇ ارقىلى جەتسە, يزرايلگە قويار تالاپتارىن حالىقارالىق سوت ارقىلى جۇزەگە اسىرا الادى.
بۇگىنگە دەيىن پالەستينانىڭ تاۋەلسىزدىككە قولى جەتپەي كەلە جاتقاندىعىندا ەكى جاقتىڭ دا كىناسى بارلىعى بەلگىلى. بۇلار ەكى مەملەكەت بولىپ قاتار ءومىر ءسۇرۋدى ەمەس, ءبىرىن ءبىرى جويۋدى ماقسات ەتتى. پالەستينانى ازات ەتۋ ۇيىمىنىڭ جارلىعىندا ءبىرىنشى باپ ءيزرايلدى جويۋ بولىپ تۇردى. وعان يزرايلدىڭ كەلىسپەۋى ءوز الدىنا, ونداي كۇشتى قۇرتۋدى ويلادى. ال «حاماس» ۇيىمى سونداي ماقساتتى قازىر دە ۇستانادى.
الەم جۇرتشىلىعى پالەستينانىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولۋى جاعىندا. ونى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ شەشىمى دە اڭعارتتى. پالەستينانىڭ كۇرەسى – سەپاراتيستىك سيپاتتا ەمەس, ناعىز حالىقتىق زاڭدى تالاپ سيپاتىنداعى كۇرەس. بۇۇ باس اسسامبلەياسى بۇل حالىقتىڭ ءوز مەملەكەتىن قۇرۋ جونىندەگى قۇقىن 1947 جىلعى 29 قاراشاداعى شەشىمىمەن بەلگىلەگەن. ەندى سونى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. بۇل – ەڭ الدىمەن بۇۇ-نىڭ مىندەتى.
جوسىقسىز ارەكەت جاقىنىڭا دا جاقپايدى
سولتۇستىك كورەيا تاعى دا ءبىر داۋدى باستادى. ولار عارىشتىق زىمىراندى سىناق رەتىندە ۇشىراتىنىن حابارلادى. ال بۇل بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىنا قايشى. وعان ولاردىڭ قارايتىن ءتۇرى جوق.
مۇنداي جوسىقسىز قادام الەم جۇرتشىلىعىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. ولاردى ادەتتە كحدر-مەن كەلىسسوز جۇرگىزەتىن الەمنىڭ جەتەكشى دەرجاۆالارى عانا ەمەس, ونىڭ ىشىندە بۇل ەلگە ءداستۇرلى وداقتاس سانالاتىن رەسەي مەن قىتاي دا ايىپتاپ وتىر. ءتىپتى ورىستار بۇل زىمىراندار ءوز اۋماعىنىڭ ۇستىمەن ۇشاتىن بولسا, اتىپ تۇسىرەمىز دەپ مالىمدەپ تە تاستادى. مۇنداي مالىمدەمەنى حابار شىققان سوڭ-اق جاپوندار دا جاساعان. وڭتۇستىك كورەيا دا ءوز اۋە كەڭىستىگىن بەرە قويمايتىنىن ەسكەرگەندە, سول زىمىراننىڭ عارىشقا ۇشىپ شىعۋى دا وڭاي بولماس.
پحەنيان وسى ايدىڭ 10-ى مەن 22-ءسىنىڭ اراسىنا جوسپارلانىپ وتىرعان بورتىندا جەردىڭ جاساندى سەرىگى بار زىمىراندى ۇشىرۋ تەك قانا بەيبىت ماقساتتى كوزدەيتىنىن ايتادى. عارىشقا شىعاتىن جەر سەرىگى سولتۇستىك ءپوليۋستى باقىلايتىن بولادى دەيدى. وسى كۇنگە دەيىن ارانداتۋ ارەكەتىمەن اينالىسىپ, ۇنەمى داۋ شىعارىپ جۇرەتىن سولتۇستىكتىك كورەيلەرگە جۇرتتىڭ سەنىمى تاۋسىلعان. ءتىپتى قازىرگى ماقساتتىڭ بەيبىت نيەتتە بولعانمەن, ەرتەڭگى كۇنگى بۇل تاجىريبەڭدى باسقا ماقساتتا پايدالانۋىڭ مۇمكىن, سوندىقتان عارىشتىق زىمىرانداردى ۇشىرۋدى دوعار دەيدى. بۇل – بۇۇ-نىڭ تالابى.
حالىقارالىق تالاپقا كەرەعار ارەكەتىن كحدر بۇعان دەيىن دە جاساعان. وسى جىلدىڭ ساۋىرىندە ءوز كوسەمدەرى كيم ير سەننىڭ 100 جىلدىعى قۇرمەتىنە «ىنحا – 3» بالليستيكالىق زىمىرانىن ۇشىرعان. ول ءساتسىز اياقتالىپ, ءبىراز بەدەلىنەن ايىرىلعانى بار. ەندى جاڭاسىن ۇشىرماق. جەر سەرىگىن الىپ ۇشاتىن زىمىران يادرولىق قارۋدى دا الىپ ۇشا الادى. جۇرت سودان قورقادى. ال كحدر باسشىلارىنىڭ ماقساتى دا سول. حالىقارالىق قوعامداستىققا شارت قويعىسى كەلەدى. يادرولىق قارۋدان باس تارت دەسەڭدەر, ول ءۇشىن ۇلكەن ەكونوميكالىق, ەڭ الدىمەن, ازىق-ت ۇلىك كومەگىن كورسەتىڭدەر دەيدى. بەلگىلى دارەجەدە سول شارت قابىلدانىپ, بۇل ەلگە ايتارلىقتاي قايىرىمدىلىق كومەك تە كورسەتىلدى. سوعان قاراماي, پحەنيان ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەرىن ۇدەتە تۇسەدى.
كوپ ادام كحدر-ءدىڭ جاڭا باسشىسى كيم چون ىن, الەم جۇرتشىلىعىنىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ, بۇعان دەيىنگى ميليتاريستىك ساياساتتان باس تارتىپ, جاڭا باعىت ۇستانار دەپ تە ۇمىتتەنگەن. ءۇمىت اقتالماي وتىر. وعان بىردەن-ءبىر مىسال – وسى عارىشتىق زىمىرانداردى سىناۋ ارەكەتتەرى. سونىمەن قاتار, قورعانىس ءمينيسترى ەتىپ كيم كەك سيك سياقتى شاش ال دەسە, باس العانداي گەنەرالدى تاعايىنداۋى دا كيم چون ىننىڭ اسكەردى ارقا تۇتاتىنىن, ميليتاريستىك ساياساتتان باس تارتپايتىنىن اڭعارتقانداي.
شىدامنىڭ دا شەگى بار دەگەندەي, حالىقارالىق قوعامداستىق سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعىنىڭ جوسىقسىز ارەكەتتەرىنە كوزقاراسىن دا مىقتاپ وزگەرتەر دەگەن وي كەلەدى. وزگەرتكەندە, ولارعا قارسى سانكتسيالاردى كۇشەيتەر بولسا, ونى كحدر ەكونوميكاسى كوتەرە المايدى. ال ودان بۇل ەلدىڭ بۇقارا حالقى كوپ زارداپ شەگەتىنى جانعا باتادى.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
