يگىلىكتى ىزدەنىستەر ناتيجەسى
سارسەنبى, 25 ءساۋىر 2012 7:36
كۇنى كەشە ادامزات ارمانداعان وركەنيەتتىڭ ونەگەسىندەي, الەۋمەتتىك دامۋدىڭ شارىقتاۋ شەگىندەي كورىنەتىن كارى دۇنيە – ەۋروپا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ اياق استىنان شايقالىپ, استان-كەستەن بولۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان ەكونوميكاسى جايلى وقىپ-ءبىلىپ, دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستىڭ كەلەسى ءنوپىرى تاقاپ قالدى دەگەن بولجامداردى ەستىپ, «قازاقستانىمىزدىڭ ەرتەڭگى جاعدايى نە بولار ەكەن؟» دەپ, كۇماندانىپ جۇرگەن كەزىمىزدە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىن جاريالاپ, كوڭىلىمىزدى ورنىنا ءتۇسىردى.
سارسەنبى, 25 ءساۋىر 2012 7:36
كۇنى كەشە ادامزات ارمانداعان وركەنيەتتىڭ ونەگەسىندەي, الەۋمەتتىك دامۋدىڭ شارىقتاۋ شەگىندەي كورىنەتىن كارى دۇنيە – ەۋروپا مەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ اياق استىنان شايقالىپ, استان-كەستەن بولۋدىڭ از-اق الدىندا تۇرعان ەكونوميكاسى جايلى وقىپ-ءبىلىپ, دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستىڭ كەلەسى ءنوپىرى تاقاپ قالدى دەگەن بولجامداردى ەستىپ, «قازاقستانىمىزدىڭ ەرتەڭگى جاعدايى نە بولار ەكەن؟» دەپ, كۇماندانىپ جۇرگەن كەزىمىزدە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيىلعى جولداۋىن جاريالاپ, كوڭىلىمىزدى ورنىنا ءتۇسىردى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلىندا تۋعان ەلىمىزدى سوقتىقپالى, سوقپاقتى جولدا اداستىرماي العا باستاپ, ءتورتكۇل دۇنيەگە تۇگەل تانىتىپ, ەۋروپانىڭ تورىنە شىعارعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز الەمدىك قارجى داعدارىسى باستالعان سىندارلى شاقتا «داعدارىستان جاڭارۋ مەن دامۋعا» اتتى جولداۋ ارناپ, حالقىمىزعا دەم بەرىپ, ءدۇر سىلكىندىرگەن ەدى. وسى جولى ودان دا اۋقىمدى مىندەتتەر بەلگىلەپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسقانىمىزدى پاش ەتتى. بۇگىندە ءبارىمىز دە قولتىعىمىزعا قانات بايلاعانداي كۇي كەشىپ, جاسامپاز ىستەرگە جۇمىلۋ ۇستىندەمىز.
ەلباسىمىز كەزىندە كورەگەندىكپەن قۇرعان ۇلتتىق قوردىڭ مول قارجىسى ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعىن جوياتىن بالقاش جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋ, جەزقازعان – بەينەۋ, ارقالىق – شۇباركول جاڭا تەمىر جول جەلىلەرى قۇرىلىسىنا كىرىسۋ, جامبىل وبلىسىندا كەشەندى مينەرالدى تىڭايتقىشتار ءوندىرىسىن, اتىراۋ مۇناي ءوڭدەۋ زاۋىتىندا مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىن قۇرۋ, قاراشىعاناق كەن ورنىندا قۋاتتى گاز وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىن باستاپ, ەلدى گازداندىرۋعا كىرىسۋ سياقتى جاڭا عالامات جوبالارعا جۇمسالاتىن بولىپ وتىر. اللا بۇيىرتسا, اتا-بابالارىمىز اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ, كەيىنگى ۇرپاقتارىنا ميراس ەتىپ كەتكەن باستى مۇرامىز – كەڭ بايتاق قازاق جەرىنىڭ بايلىعىنىڭ يگىلىگىن حالقىمىز مولىنان كورەتىن اقجارىلقاپ زامان الىس ەمەس.
ەلباسىمىز بيىلعى جولداۋىندا دا مەملەكەتتىك ءتىل ءماسەلەسىن اينالىپ وتپەي: «قازاق ءتىلى, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىمىز ءوسىپ-وركەندەپ كەلەدى. 2020 جىلعا قاراي مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگەندەردىڭ قاتارى 95 پايىزعا دەيىن جەتەتىن بولادى. ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتەر مەن وقۋ ورىندارىندا قازاق تىلىندە وقىتۋ ءۇردىسى ءجۇرىپ جاتىر. وسىنىڭ بارىنە دەپۋتاتتار مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگىلەر ءوز ۇلەستەرىن قوسۋلارى كەرەك» دەپ اتاپ كورسەتتى. كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇلتسىزداندىرۋ ساياساتى ەرەكشە ەكپىنمەن جۇرگىزىلگەن قىزىلجار وڭىرىندە دە تاۋەلسىزدىكتىڭ جيىرما جىلى ىشىندە مەملەكەتتىك تىلىمىزگە دەگەن كوزقاراس تۇبەگەيلى وزگەرىپ, كوڭىلگە زور ءۇمىت ۇيالاتاتىن ەلەۋلى بەتبۇرىس ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ دۇمپۋىمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا پەتروپاۆل قالاسىندا جاڭادان بەس قازاق مەكتەبى اشىلىپ, ولاردىڭ سانى التىعا جەتتى. بۇعان قوسا, وبلىسىمىزدا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ورىس تىلىندە وقىتۋعا كوشىرىلگەن 94 قازاق مەكتەبى تۇگەل قالپىنا كەلتىرىلدى.
ال ۇستىمىزدەگى وقۋ جىلىندا وڭىردەگى 6 ارالاس مەكتەپ تازا قازاق تىلىندە وقىتۋعا كوشىرىلدى. ال قالادا سوڭعى سالىنعان 1100 وقۋشىعا ارنالعان قازاق مەكتەپ-گيمنازياسى 2007 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. سودان كەيىن الەمدىك قارجى داعدارىسى كيلىگىپ, پەتروپاۆلدىق اتا-انالار قولقالاپ سۇراپ جۇرگەن جەتىنشى قازاق مەكتەبىن سالۋعا قارجى بولىنبەي قالدى. وسىنى ەسكەرگەن وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ 2008 جىلعى مۇعالىمدەردىڭ ءداستۇرلى تامىز ءماسليحاتىندا قالا باسشىلارىنا وقۋشىلار سانى ازايعان ورىس مەكتەپتەرىنىڭ جانىنان قازاق سىنىپتارىن اشۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن ەدى. سودان بەرى قالاداعى 12 ورىس مەكتەبىنىڭ جانىنان قازاق سىنىپتارى اشىلىپ, ولار ارالاس ءبىلىم مەكەمەلەرىنە اينالدىرىلدى. ولاردا ءوتكەن وقۋ جىلىندا 400 قازاق بالاسى ءوز انا تىلىندە ءبىلىم الدى. ال ۇستىمىزدەگى جىلعى اقپان ايىندا بولعان ءبىلىم باسقارماسىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا ءوڭىر باسشىسى الداعى ۋاقىتتا قالاداعى ەكى-ءۇش ارالاس مەكتەپتى بىرتىندەپ قازاقشاعا تولىق كوشىرۋ, اۋدانداردا دا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانىن كوبەيتۋدى قاراستىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەردى. وبلىس اكىمىنىڭ بۇل شەشىمى دە ەلباسى جولداۋىنان تۋىنداعان ورىندى شەشىم دەپ بىلەمىز.
وسىنداي يگىلىكتى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە وتكەن وقۋ جىلىندا قىزىلجار وڭىرىندەگى جالپى ورتا ءبىلىم وردالارىندا قازاقشا وقىعان قازاق بالالارىنىڭ سانى 62 پايىزعا دەيىن جەتتى. ال 1990-1991 وقۋ جىلىندا وبلىستاعى قازاق بالالارىنىڭ نەبارى 25 پايىزى عانا ءوز انا تىلىندە ءبىلىم العان بولاتىن. بۇل ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق ءتىلىندە!» دەگەن قاعيدالى ءسوزى, ساليقالىلىقپەن جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ءتىل ساياساتى ءوز جەمىسىن بەرگەندىگىنىڭ ايعاعى.
قازاق ءتىلىنىڭ قوعامدى بىرىكتىرۋشى فاكتور رەتىندەگى ءرولى دە بىرتىندەپ ارتىپ كەلە جاتقانى كامىل. ماسەلەن, ءۇستىمىزدەگى وقۋ جىلىندا وبلىس ورتالىعىنداعى ۇلتى باسقا 70 اتا-انا وزدەرىنىڭ ۇل-قىزدارىن قازاقشا وقىتۋدى ءجون كورىپتى. ال قىزىلجارلىق ءتىل جاناشىرلارى 1990 جىلى پەتروپاۆلدا ءۇي جاعالاپ ۇگىت ءجۇرگىزىپ, 15 قازاق اتا-انانى ارەڭ كوندىرىپ, انا تىلىمىزدەگى العاشقى سىنىپتى ارەڭ اشتىرعان ەدى. سونداي-اق, وتكەن جىلى پەتروپاۆلداعى قازاق كلاسسيكالىق گيمنازياسى ءوز عيماراتىنىڭ تارلىعىنان قيىن جاعدايدا قالعاندا, كورشىلەس №7 ورىس ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى تاتيانا انتسيبور ءتۇسىنىستىك تانىتىپ, ءوزى باسقاراتىن ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ ءبىر قاباتىن تۇگەل بوساتىپ بەرگەنى دە ۇلت پەن ۇلىستىڭ اراسىن جاقىنداستىرا تۇسەتىن يگىلىكتى ءىس, ريزاشىلىقپەن ايتۋعا تۇرارلىقتاي ونەگە ەمەس پە؟! ايتا بەرسەك, ۇلى ماعجان ەلى – قىزىلجار وڭىرىندە مۇنداي جارقىن مىسالدار جەتەرلىك.
ارينە, انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانىلۋ اياسىن كەڭەيتۋدە, مارتەبەسىن ارتتىرۋدا كەمشىن سوعىپ جاتقان تۇستار ءالى دە از ەمەس. ءتىل جاناشىرلارىن, ءاسىرەسە, ءىرىلى-كىشىلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءوز انا تىلىنە شورقاقتىعى قىنجىلتاتىنى ايان. «سىن تۇزەلسە, ءمىن دە تۇزەلەدى» دەگەندەي, ۋاقىت وتە كەلە مۇنداي ولقىلىقتاردان دا بىرتىندەپ ارىلاتىن بولارمىز. سەبەبى, وتكەن جىلعى قىركۇيەك ايىندا كوكشەتاۋ قالاسىندا وتكەن حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ V قۇرىلتايىندا سويلەگەن سوزىندە سول كەزدەگى مادەنيەت ءمينيسترى, بۇگىنگى مەملەكەتتىك حاتشى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ الداعى ۋاقىتتا قابىلداناتىن ءتىل تۋرالى جاڭا زاڭعا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋدىڭ مىندەتتىلىگى تۋرالى باپ ەنگىزۋگە كۇش سالامىز دەپ ۋادە بەرگەنى كوڭىلىمىزدە مازداعان ءۇمىت وتىن ۇرلەي ءتۇستى. مىنە, ەلىمىزدىڭ ءتىلدەر جانە مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭنامالارىنا وسىنداي باپ ەنگىزىلىپ, جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلسا, مۇنىڭ ءوزى انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانىلۋ اياسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ باعىتىنداعى كەزەكتى ءبىر اسا ماڭىزدى قادام بولار ەدى دەپ ويلايمىز.
كارىباي مۇسىرمان, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى.
پەتروپاۆل.
