«قازاق ەلى بىزگە قۇت مەكەن بولدى»
سارسەنبى, 18 ءساۋىر 2012 8:14
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىن شاقىرۋ تۋرالى جارلىعى شىققاننان كەيىن, ارادا بىرەر اپتاداي ۋاقىت وتكەندە «رەسپۋبليكالىق ۇيعىر مادەني ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى احمەتجان شاردينوۆپەن حابارلاسىپ, ەلىمىزدە ەتنوسارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بەكەم ورنىعۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بىرىمەن جولىققىمىز كەلەتىنىن جەتكىزگەن ەدىك. ول كىسى بىردەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆتىڭ ەسىمىن اتادى. «ابدۋرەشيت قازىر جۇمىستارمەن استانادا ءجۇر, – دەدى ول ءسوزىن جالعاستىرىپ. – جولىققىڭىز كەلسە, ۇيالى تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن ايتايىن…».
سارسەنبى, 18 ءساۋىر 2012 8:14
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىن شاقىرۋ تۋرالى جارلىعى شىققاننان كەيىن, ارادا بىرەر اپتاداي ۋاقىت وتكەندە «رەسپۋبليكالىق ۇيعىر مادەني ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى احمەتجان شاردينوۆپەن حابارلاسىپ, ەلىمىزدە ەتنوسارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ بەكەم ورنىعۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ بىرىمەن جولىققىمىز كەلەتىنىن جەتكىزگەن ەدىك. ول كىسى بىردەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆتىڭ ەسىمىن اتادى. «ابدۋرەشيت قازىر جۇمىستارمەن استانادا ءجۇر, – دەدى ول ءسوزىن جالعاستىرىپ. – جولىققىڭىز كەلسە, ۇيالى تەلەفونىنىڭ ءنومىرىن ايتايىن…».
ءبىز ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆپەن ەرتەڭىندە ەلورداداعى كورىكتى دەمالىس ورىندارىنىڭ ءبىرى – «استانا-بايتەرەك» كەشەنىنىڭ ماڭىندا جولىقتىق. ءجون سۇراسىپ, تانىسقان سوڭ:
– شارۋالارىم بىتكەننەن كەيىن «بايتەرەككە» كوتەرىلىپ, استانانىڭ بۇگىنگى اجار-كوركىن تاماشالاۋدى جوسپارلاعان ەدىم, – دەدى ول كۇن نۇرىمەن شاعىلىسىپ, جالت-جۇلت ەتكەن «بايتەرەكتىڭ» ۇشار باسىنداعى بەيبىتشىلىك سيمۆولى ىسپەتتى «جەر شارىنا» قاراپ. – ەگەر قارسى بولماساڭىز, بىرگە كوتەرىلەيىك.
«بايتەرەكتەن» ەلوردانىڭ كورنەكتى جەرلەرى, وندا بوي كوتەرگەن عيماراتتار تۇگەلگە جۋىق كورىنەدى. وسىلارعا ءبىر ءسات قىزىعا قاراپ, شولىپ شىققان ابدۋرەشيت:
– ءبىر مۇشەل جاس ارالىعىندا وسىنشاما عيماراتتار, كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر سالۋ, شىنىندا دا, ۇلكەن ەرلىك قوي, – دەدى ول سۇيسىنگەن قالىپ تانىتىپ. – مەنىڭ ويىمشا, بۇل – ەلباسىمىزدىڭ كورەگەندىگى, باتىلدىعى. ەكىنشىدەن, بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ اراسىندا بەرىك ورنىققان ىنتىماقتاستىقتىڭ جەمىسى…
ەلىمىزدە ەتنوسارالىق بىرلىك جاراسىم تاپقان. سونىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى جاقساردى, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى جەدەل قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءتۇپ نەگىزىندە ءوزارا سىيلاستىق, اۋىزبىرشىلىك, بولاشاققا دەگەن سەنىم جاتىر. ەتنوسارالىق ىنتىماقتىڭ سالتانات قۇرىپ, بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى – وسى ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆ.
– ۇيعىرلار – تاعدىرى قيىن وتە ەڭبەكقور حالىق, – دەپ جالعاستىردى ءسوزىن اڭگىمەلەسۋشىمىز. – قىتايدىڭ قۇلجا قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن. اتا-انام وتكەن عاسىردىڭ الپىسىنشى جىلدارى قازاقستانعا قونىس اۋدارعان ەكەن. قازاق ەلى بىزگە قۇت مەكەن بولدى. ءبىلىم الدىق, ينستيتۋت بىتىردىك, ءوسىپ-وندىك, ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىمەن بىرگە تاتۋ-ءتاتتى ەڭبەك ەتتىك. ەشكىم ءبىزدى سىرتقا تەپكەن جوق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى ەل باسىنا تۇسكەن بار اۋىرتپالىقتى بىرگە كوتەرىستىك. ال قازىر ەگەمەن ەلىمىزدىڭ دامۋىنا حال-قادەرىمىزشە ۇلەس قوسىپ جاتقان جايىم بار.
كەڭەس وداعى ىدىراپ, ونىڭ قۇرامىنداعى رەسپۋبليكالار ءوز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىنگى قيىندىققا تولى العاشقى جىلدار ەسىمىزدە. سول ەلدەردىڭ بىرقاتارىندا ۇلتارالىق كيكىلجىڭدەر ورىن الىپ, ونىڭ سوڭى جانجالدارعا ۇلاسقانىن, مىڭداعان بەيبىت تۇرعىن بوسقىنعا ۇشىراعانىن بىلەمىز. ءبىر جاقسىسى, قازاقستاندا ونداي جاعدايلارعا جول بەرىلمەدى. ءسوز اراسىندا ابدۋرەشيتتەن سول ءبىر جىلدارى ءوزىنىڭ قانداي ويدا بولعانىن سۇرادىم.
– ازەربايجان مەن ارمەنياداعى ۇلتارالىق قاقتىعىستار, تاجىكستانداعى, وزبەكستانداعى جانجالدار, شىنىمدى ايتسام, ءبىزدىڭ ەلدە دە بوي كورسەتە مە دەپ ۇرەيلەندىك, – دەدى ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆ. – تاعدىرىمىزعا الاڭداپ, ءارى-ءسارى كۇي كەشتىك. بەيبىت ءومىردىڭ بارىنەن دە قىمبات ەكەنىن تۇسىندىك. پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانالىعىنىڭ ارقاسىندا ورنى تولماس وكىنىشتەرگە سوقتىراتىن كيكىلجىڭدەرگە جول بەرىلمەدى. ەلباسىمىز ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوستاردىڭ باسىن بىرىكتىردى, بىرلىك پەن ىنتىماق بەرەكەگە باستايتىن بىردەن-ءبىر تۋرا جول ەكەنىن بويىمىزعا ءسىڭىردى. بۇگىن سونىڭ شاپاعاتىن كورىپ وتىرمىز.
ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆ رەسپۋبليكالىق ۇيعىر ەتنومادەني ورتالىعى جانىنداعى جىگىتباسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ قوعامدىق جۇمىس تا اتقارادى ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, 2010 جىلدىڭ قازانىندا قازاقستاندىق ۇيعىرلاردىڭ تاريحىندا العاش رەت ۇيعىر جىگىتباسىلارىنىڭ قۇرىلتايى ءوتىپتى. بۇل جيىنعا 500-دەن استام ادام قاتىسقان. سوندا كوپشىلىك ا.ماحسۇتوۆتى جىگىتباسى كەڭەسىنىڭ توراعالىعىنا سايلاپتى. جيىندى ۇيىمداستىرۋعا باس-كوز بولعان, ويداعىداي وتۋىنە اتسالىسقان تاعى وسى ابدۋرەشيت ەكەن.
– سول جيىنعا قاتىسۋشىلار ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ۇيعىرلارعا ۇندەۋ قابىلدادى. وندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتاعى باستامالارىنا قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, ولاردى ەل اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, جاستاردى ىنتىماقتا ءومىر سۇرۋگە تاربيەلەۋ ءبىرىنشى كەزەككە قويىلعان, – دەدى ول وسى جونىندە. – سونداي-اق, ۇندەۋدە توي وتكىزۋ مەن قايتىس بولعان ادامدى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋدا ىسىراپشىلدىققا جول بەرمەۋ, مادەني-رۋحاني ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىسۋ, تاعى باسقا دا ماسەلەلەر كورسەتىلگەن.
اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ءبىز ابدۋرەشيتتەن سودان بەرگى ۋاقىتتا جىگىتباسى كەڭەسى قانداي شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ۇيىتقى بولعانىن سۇراعان ەدىك.
– كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ, ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ۇيعىر ازاماتتارى از ەمەس, – دەدى ا.ماحسۇتوۆ. – ولار قانداي دا ءبىر شارالاردان ەشقاشان سىرت قالمايدى. مىسالى, 2010 جىلى جىگىتباسى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى الماتى وبلىسى, ۇزىناعاش اۋىلىندا ورىن العان تابيعات اپاتىنان زارداپ شەككەندەردىڭ ەسەپ-شوتىنا جالپى كولەمى 11 ميلليون 670 مىڭ تەڭگە اۋداردى. سونداي-اق, وتكەن جىلى ءبىز وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سۋ باسقان ەلدى مەكەندەرىنە جانە الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانىنداعى شارىن اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىنا قارجىلاي دا, ماتەريالدىق تا كومەكتەر كورسەتتىك. مىسال ءۇشىن ايتايىن, شارىن اۋىلىنا 110 توننا كومىر جەتكىزىپ بەردىك.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى, كاسىپكەر ابدۋرەشيت ماحسۇتوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن جىگىتباسى كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى ساياسي ناۋقان – پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋلارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتىن, «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن حالىق اراسىندا ناسيحاتتاۋ شارالارىنا بەلسەنە ارالاسىپتى. سونىمەن قاتار, ول «ۋيعۋر اۆازي» گازەتىنىڭ دوستارى» كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە باسىلىم وقىرماندارى قاتارىنىڭ كوبەيۋىنە دەمەۋشىلىك كورسەتىپ وتىرادى ەكەن.
– تاعى دا قايتالاپ ايتايىن, – دەدى ول قوشتاسار ساتتە, – قاسيەتتى قازاق دالاسى بىزگە قۇت مەكەن بولدى. كوڭىلى دارقان قازاق حالقى باۋىرىنا تارتىپ, قولداۋ-كومەك كورسەتتى. وسى ىنتىماعىمىز ءار كەز جاراسىم تابا بەرسىن.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.
