مەنى قازاقتار «سارى قىز» دەپ ەركەلەتەدى – دەيدى «استانا» ارناسىنىڭ تەلەجۇرگىزۋشىسى وكسانا لوسكۋتوۆا
بەيسەنبى, 12 ءساۋىر 2012 7:43
– وكسانا, الداعى 27 ساۋىردە ەلباسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قحا-نىڭ كەزەكتى سەسسياسى وتەدى دەپ جوسپارلانعان. وسى ماڭىزى جوعارى شارا قارساڭىندا ءوزىڭمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپتى. سۇحباتىمىزدى مىنا ماسەلەدەن باستاساق. ءار ادام ءوزىنىڭ اتا-اناسىنىڭ الدىندا ماڭگى قارىزدار. ياعني, اۋەلى سول ۇشقان ۇياڭ, وتباسىڭ تۋرالى ايتىپ وتسەڭ.
بەيسەنبى, 12 ءساۋىر 2012 7:43
– وكسانا, الداعى 27 ساۋىردە ەلباسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قحا-نىڭ كەزەكتى سەسسياسى وتەدى دەپ جوسپارلانعان. وسى ماڭىزى جوعارى شارا قارساڭىندا ءوزىڭمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپتى. سۇحباتىمىزدى مىنا ماسەلەدەن باستاساق. ءار ادام ءوزىنىڭ اتا-اناسىنىڭ الدىندا ماڭگى قارىزدار. ياعني, اۋەلى سول ۇشقان ۇياڭ, وتباسىڭ تۋرالى ايتىپ وتسەڭ.
– ءوز باسىم ەس بىلگەلى ەڭ الدىمەن, انام ءۇشىن نە ىستەيمىن, قانداي قۋانىش سىيلاعاندا پەرزەنتتىك پارىزىمدى وتەي الامىن دەگەن ويمەن ەسەيدىم. ويتكەنى, جان انام ءتورت بالانى جالعىز ءوزى ماپەلەپ ءوسىردى. وتباسىندا ەكى ۇل, ەكى قىزبىز. بۇگىندە ولاردىڭ ءبارى ءۇيلى-باراندى, ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقان. اكەمىز ەرتەرەكتە كوز جۇمعان. سول سەبەپتى تىرشىلىكتىڭ بۇكىل تاۋقىمەتى انامنىڭ جالعىز وزىنە تۇسكەن ەدى. بىراق ول بىزگە قيىندىقتى كورسەتپەۋگە تىرىسىپ باقتى. وتە كەڭپەيىل, اق-جارقىن, اي-شاي دەمەي شىندىقتى بەتكە ايتاتىن تۋراشىل ادام. وسى جاعىنان مىنەزىم اناما تارتقان. شەشەمنىڭ اتى-ءجونى – گۇلجامال قۇدايبەرگەنوۆا. ۇزاق جىلدار بايلانىس سالاسىندا جۇمىس ىستەدى.
– اتا-اناڭ قازاقشا سويلەۋشى مە ەدى؟
– انام – قازاق, بىراق ورالدا قالىڭ ورىستىڭ ورتاسىندا وسكەندىكتىڭ اسەرى شىعار, ورىس ۇلتىنىڭ ازاماتىمەن تاعدىر جاراستىرعان. ءبارىمىزدى ەر جەتكىزگەن سوڭ ەكىنشى مارتە تۇرمىسقا شىقتى. قازاق ازاماتىنا. ال ءوزى قازاقشا-ورىسشا بىردەي سويلەيدى. بۇگىندە اقتوبە وبلىسىندا تۇرىپ جاتىر.
– قازاقشانى جاتىق مەڭگەرگەنىڭە قاراعاندا, قازاق مەكتەبىندە وقىعان شىعارسىڭ؟
– جوق, پاۆلودار قالاسىنداعى №11 ورىس مەكتەبىن ءتامامدادىم.
– قازاق ءتىلىن قانشا جاسىڭنان باستاپ مەڭگەردىڭ؟
– ءتىلدى ءجۇز پايىز مەڭگەرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان وسى جولدا ءالى كوپ تەر توگۋىمە تۋرا كەلەدى. ال ەندى ءبىر كىسىدەي ويىمدى قازاقشا جاقسى جەتكىزەمىن. ءتىلدى ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وقىپ جۇرگەندە ۇيرەندىم.
– ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن ادامعا ەڭ الدىمەن نە كەرەك؟
– ىنتا-جىگەر, كۇش-قايرات كەرەك. مەكتەپتە سوڭعى ەمتيحاندى تاپسىرعانشا قاي وقۋ ورنىنا تۇسەتىنىمدى شەشكەن جوقپىن. العاشىندا اسكەري وقۋعا بارعىم كەلدى. اعىلشىن نە قازاق ءتىلىن ۇيرەنسەم دەگەن وي دا سانامدى بيلەپ الدى. اقىرى, مىنە, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قۇدىرەتى مىقتىراق ەكەن. مەكتەپتى اياقتاي سالا اقتوبەگە ورالدىم. ق.جۇبانوۆ اتىنداعى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى فاكۋلتەتىنە ءتۇستىم. سىناق تاپسىراردا ەكى ءسوزدىڭ باسىن قوسا المايتىنمىن. بىراق ادام الدىنا ءبىر ماقسات قويسا, سوعان ءمىندەتتى تۇردە قول جەتكىزۋگە بارىنشا تىرىسىپ باقسا, الىنبايتىن قامال جوق دەپ ويلايمىن. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرىنشى كۋرسىندا جەرگىلىكتى تەلەارنانىڭ جاس بۋىنعا ارنالعان ويىن-ساۋىق باعدارلاماسىن ءجۇرگىزگەن بولاتىنمىن. ءبىر كۇنى «ريكا تۆ» تەلەارناسىندا تىلشىلەر كۋرسى اشىلعانىن ەستىدىم. سوندا ءبىر ايداي جۇرگەنىمدە بۇل ماماندىقتىڭ جانىما ەتەنە جاقىن ەكەنىن سەزدىم. ءبىر قىزىعى, ەكى تىلدە بىردەي جازاتىنمىن. تەلەارنا باسشىلىعى مەنى ديكتور بولۋعا شاقىردى. الايدا, مەنىڭ ماقساتىم بۇل ەمەس ەدى, ارمانىم كورگەن-ءبىلگەنىمدى ءوزىم جازىپ, ءوزىم حالىققا جەتكىزسەم دەيتىنمىن. بىراق تا سول ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ايتەۋىر ءبىر نارسەدەن باستاۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. كەلىستىم. كۇندىز ءدارىس بەردىم. كەشكە حالىققا حابار تاراتتىم. بىردە استانادان قوڭىراۋ شالدى. مەنى ەلورداعا جۇمىسقا شاقىرىپ جاتىر. بىرەۋلەر جاي ازىلدەپ تۇرعان شىعار دەپ ويلادىم. تەك, اۋەجاي كاسساسىنا كەلىپ, ۇشاق بيلەتىن كورگەن كەزدە عانا شىن ەكەنىنە كوزىم جەتتى.
– قازاق تەلەجۋرناليستيكاسىنا كەلۋىڭە نە سەبەپ بولدى؟
– مىنە, ءدال وسى ءساتتىڭ جۋرناليستيكاعا تولىق كەلۋىمە سەبەپ بولعانى راس. قازىر مۇنىمەن ءومىرىم ەگىز. «سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە, تەتىگىن تاپ تا بار, قالان» دەپ اباي ايتقانداي, ونسىز كەلەشەگىمدى ەلەستەتە المادىم. بىرنەشە رەت جۇمىسىمدى اۋىستىرماق بولدىم. بىراق, جەمە-جەمگە كەلگەندە تايقىپ شىعا كەلەتىنمىن. ءويتكەنى, ماعان «استانا» تەلەارناسى تىم ىستىق.
– ۇستازدارىڭ ەسىڭدە مە؟ قازاق ءتىلىنەن كىمدەر ساباق بەردى؟
– مەكتەپتە قازاق تىلىنەن جاننا ايدارحانقىزى ساباق بەردى. وتە قاتال مۇعالىم ەدى. ساباق ۇستىندە ءماتىندى جاتتاپ ايتىپ بەرۋگە ءتيىس بولاتىنبىز. مەن لەزدە قاعىپ الاتىنمىن. ءبىر-ەكى وقىعاننان جادىمدا ساقتالاتىن. انام ماعان جازۋدى بەس جاسىمدا وقىتقان. وسى اپايىمىز مەنى ۇنەمى تاقتاعا شىعارادى. بىردە قىزىق وقيعا بولدى. مەكتەپتە وقىپ ءجۇرگەندە ورىس, قازاق دەپ بالالار بولىنبەيتىن. قازاق تىلىنەن تەست تاپسىردىق. سوندا ەڭ ءبىرىنشى سۇراقتا: «ۇلتىڭ كىم؟» دەپ تۇر. مەن ويلانباستان «قازاق» دەپ بەلگىلەدىم. قاسىمدا وتىرعان قۇربىم ميرا امەنوۆا ماعان اڭتارىلا قاراپ: «سەن دۇرىس جاۋاپ بەرگەن جوقسىڭ» دەيدى. «نەگە؟» دەيمىن مەن. ول: «سەنىڭ ۇلتىڭ ورىس ەمەس پە؟» دەيدى. سوندا عانا مەن ميرامەن ءوزىمدى سالىستىرا كەلە ولاردان ءتۇر-ءتۇسىمنىڭ بولەك ەكەنىن بايقاپپىن دەگەنگە سەنەسىز بە؟ مىنە, وسىدان باستاپ, ۇلتىما ءمان بەرە باستادىم. قازىر وسىعان كۇلكىم كەلەدى. بالالىق شاعىڭ باقىتتى كەزىڭ عوي. ولار: «ۇلتىڭ كىم, ءتۇرىڭ نەگە بوتەن؟» دەپ ءبىر-ءبىرىن الالامايدى. جۇمىستاعىلار مەنىڭ جانىمنىڭ قازاق ەكەنىنە ءشۇبا كەلتىرمەيدى. راس, جاڭادان كەلگەن ادامدار كەيدە قاي تىلدە ويلايسىز دەگەن سياقتى سۇراقتى كولدەنەڭ تارتىپ جاتادى. مىسالى, ورىسشا حاباردى قازاق جۇرگىزىپ وتىرسا, جۇرت تاڭعالمايدى دا, ال ورىس قازاقشا سويلەگەندە نەگە باسقاشا بولۋى كەرەك. تاڭىرقاۋدىڭ ۋاقىتى ءوتىپ كەتتى. ەندى ماعان جۇرتتىڭ قازاقشا سويلەي بىلەتىن ورىس دەگەننەن گورى جاقسى جۇرگىزۋشى رەتىندە قابىلداپ-باعالاۋى قىمباتىراق.
– قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارىنان كىمدەردى وقىدىڭ, اسىرەسە, ولاردىڭ قانداي شىعارمالارىن جانىڭا جاقىن تۇتاسىڭ؟
– شوقان ءۋاليحانوۆ شىعارمالارىنا سۇيىسپەنشىلىگىم ەرەكشە. سوندىقتان بولسا كەرەك, گەوگرافيا پانىنەن تەك بەستىك دەگەن باعا الاتىنمىن. پۋشكيندى جاتا-جاستانا وقىدىم. لەرمونتوۆقا جاقىنداي ءتۇسىپ ەدىم, كوز الدىما ءۋاليحانوۆ بەينەسى كەلدى. ەكەۋى ءبىر-بىرىنە ۇقسايتىن سياقتى. كەلبەتتى, مۇرتتى, ءتىپتى, پوگوندارىنا دەيىن. مەنىڭ ءبىر كەزدە اسكەري ادام بولۋدى ارمانداۋىما ءسىرا وسىنداي جايتتەر اسەر ەتپەدى مە ەكەن؟ ساكەن سەيفۋلليننىڭ «كوكشەتاۋ» پوەماسىنا ەنىپ كەتتىم. مەكتەپتە وقىدىم, ۋنيۆەرسيتەتتە شۇيلىگە ءتۇسكەن شىعارمام. كىتاپحانادان سۇراپ الىپ كەتىپ وقيتىنمىن. مىسالى, سويلەمدەردى تالداۋعا پايدالاناتىنمىن. مورفولوگيالىق تالداۋ دەسە ىشكەن اسىمدى جەرگە قويۋعا بار ەدىم. پوەمانى وقىعان سوڭ كوكشەتاۋدىڭ ءوزىن كورۋدى ارماندادىم. ونى كورگەندە عاجايىپ تابيعاتتىڭ سۇلۋلىعىن جىرلاعان اقىنعا دەگەن قۇرمەتىم ەسەلەنە ءتۇستى. تاحاۋي احتانوۆتىڭ «قاھارلى كۇندەر», «بوران», «اكە مەن بالا» «انت», «شىراعىڭ سونبەسىن» شىعارمالارى عاجاپ ەمەس پە! اسىرەسە, ماعان سوڭعىسى جاقىنىراق. ءالى ەسىمدە, العاش وقىعاندا تۇك تۇسىنبەدىم. Heگe «شىراعىڭ سونبەسىن» دەگەنىن ۋاقىت وتە كەلە ۇقتىم. كوپ بالام بولسا ەكەن دەگەن ارمان پايدا بولدى.
ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ «قان مەن تەرىن» بىلمەيتىن قازاق بالاسى جوقتىڭ قاسى. فرانتسۋزدىڭ ادەبيەت سىنشىسى جان مونتالبەتتي سوزىمەن ايتساق, نۇرپەيىسوۆ «ومىردەگى ادىلەتسىزدىككە قارسىلىق ءبىلدىرگەن قالامگەر». جاڭالىقتى قارۋ ەتكەن جۋرناليستەر جازۋشى سەكىلدى ءومىر شىندىعىنا قارسىلىق بىلدىرۋگە تىرىسادى. ءومىر شىندىعىن جەتكىزۋمەن الەك, وكىنىشكە وراي ول كوپ رەتتە ىسكە اسپاي جاتادى. كەلەشەكتە مەن دە ءوز الدىنا ءبىر ارنا اشسام دەپ قيالعا ەرىك بەرەتىن كەزىم بولادى. تىم بولماسا ءتاۋىر ءبىر باعدارلامام بولسا دا ۇلكەن جەتىستىك سانار ەدىم.
– قازاقشا اندەر تىڭدايسىڭ با؟ كوڭىلىڭە حالىق اندەرى جاقىن با, الدە قازىرگى زامانعى كومپوزيتورلاردىڭ ءاندەرى مە؟
– اتتەڭ, ءان سالار ەدىم, بىراق داۋىستى قۇداي بەرمەگەن. نەگىزى, ەكى پروديۋسەردەن ۇسىنىس تۇسكەن بولاتىن. «داۋىسىڭدى بايقاپ كورەيىك» دەدى. تۇك شىقپادى. ءوزىم داۋىسى زور انشىلەردى ۇناتامىن. قازىر داۋىسى دا, بەت-الپەتتەرى دە ءبىر-بىرىنەن اۋمايتىن ءانشىلەر قاپتاپ كەتتى. ماعان ولار رەنجىمەسىن, بىراق شىندىقتى ايتۋ پارىز. الايدا, ۇيدە وڭاشا قالعاندا اۋەلەتىپ ءبىر جىبەرەتىنىم جوق ەمەس. حالىق اندەرى قاتتى ۇنايدى. «مۋزارت» توبىن ءسۇيىپ تىڭدايمىن. كومپيۋتەرىم مەن تەلەفونىمدا اندەرى كوپ جازىلعان. «دومينو» دا ۇنايدى. جاستىقتىڭ لەبى ەسىپ تۇراتىن بولعاندىقتان شىعار. لانانىڭ سكريپكا قۇلاعىندا وينايتىنىنا قايران قالامىن. ايتا بەرسەم, قازىرگى ساحنامىزداعى بارلىق انشىلەردى ءتىزىپ شىعامىن. تاعى ءبىر ەسىمى ەرەكشە جۇلدىزىمىز روزا رىمباەۆا اپامىزدىڭ اندەرىن ەستىگەندە, ەزىلىپ كەتە جازدايمىن. داۋىسى جانىمنىڭ پەرنەلەرىن ءدوپ باسادى.
– قىزمەتتە, دوستارىڭنىڭ ورتاسىندا كوبىنە قاي تىلدە سويلەسەسىڭدەر؟
– بۇرىشقا تىرەلگەن جەرىم وسى. قىزمەتتە قازاق تىلىندە سويلەيمىز, ارينە. ويتكەنى, مەن ارالاساتىن ادامدار قازاقى ورتا. قازىر مەن كەيدە ورىس تىلىندە ويىمدى جەتكىزە الماي قالىپ جاتامىن. ۇيات ەكەنىن بىلەمىن. كۇلمەڭىزدەر, راس! جاقىن ارالاساتىن قۇربىلارىمنىڭ اراسىندا ورىستىڭ دا, قازاقتىڭ دا قىزدارى بار. نەگىزىنەن ولاردىڭ ءبارى ورىستىلدىلەرگە جاتادى. ءوز ءتىلىڭدى ۇمىتپاۋىڭ كەرەك دەگەن تۇيسىك سانامنىڭ تۇبىندە قاشاندا مەنى انا تىلىمە قاراي وسىلاي تارتادى. سول سەبەپتى جۇمىستا قازاقشا قارىم-قاتىناس جاسايمىن, ۇيدە ورىس ءتىلىندە اڭگىمە-دۇكەن قۇرامىز.
– قالاداعى كوپتەگەن رەسمي جيىندار, ءتۇرلى شارالار ءالى دە بولسا كوبىنە ورىس تىلىندە ءوتىپ جاتاتىنى بەلگىلى. بۇل, اسىرەسە, قازاق ءتىلدى جۋرناليستەردىڭ جۇمىسىنا كوپ قيىندىق تۋعىزاتىنى راس. قازاق تەلەارناسىنىڭ ءتىلشىسى وسىنداي قيىندىقتاردان قالاي جول تاۋىپ شىعادى؟
– ءيا, ءبىزدىڭ قازاقتارعا «باسقالار ءتۇسىنبەسە قويسىن, ال مەن قازاق تىلىندە سويلەيمىن» دەگەن باتىلدىق جەتىڭكىرەي بەرمەيدى. قازىر ونداي ۇلتجاندى ازاماتتار از ەمەس, قۇدايعا شۇكىر, جەتكىلىكتى. بىراق, قازاق تىلىندە سويلەيمىن دەپ ويلاسا دا, ءىس جۇزىندە ونى ورىنداۋعا كەلگەندە قيىندىقتارعا تاپ بولادى. ويتكەنى, ءتىل جەتپەيدى. تەرميندەر ورىس تىلىندە, تەحنولوگيا ءتىلى دە ءالى سول ءباز-باياعى. سوندىقتان كوپ رەنجي قويمايمىن دەسەم, جاڭساق بولار ەدى. سوڭعى كەزدەرى «تىلشىلەردىڭ ءتىلى بۇزىلىپ بارادى» دەگەن سىن-ەسكەرتپەلەر ايتىلىپ قالىپ ءجۇر. مەنىڭ بەتىمە ايتقان ەشكىم جوق, بىراق جالپى باق تۋرالى ايتىلعان ويلاردى وقىعاندا وسىنداي ءپىكىرلەر الدىڭنان شىعىپ قالادى. ال, ءبىزدىڭ ءتىلىمىزگە كوڭىلى تولمايتىن اعا-اپالارىمىزعا «تۇسىنىستىكپەن قاراڭىزدار» دەگەننەن باسقا ايتارىم جوق.
– ءوزىنىڭ انا تىلىنە شورقاق جاستار كوپ. ولاردىڭ بەتىن قازاقشاعا بۇرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەپ ويلايسىڭ؟
– بۇل قيىن سۇراق. تاعى دا ادامنىڭ ساناسىنا, ۇلتجاندىلىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. دەگەنمەن, وزدەرىڭىز دە بايقاپ جۇرگەن شىعارسىزدار, قازىر قازاق تىلىندە ءسويلەيتىن جاستار بارشىلىق. مۇمكىن, اۋىلدان قالاعا ارمان قۋىپ كەلگەن جاستاردىڭ كوبەيۋى ۇلەسىنەن دە بولۋى ىقتيمال. ءبىراق, تەپسە تەمىر ۇزەتىن جىگىتتەردىڭ اۋىر جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىن كورگەندە جۇرەگىڭ قان جىلايدى. قولدان كەلەر شارا بولماعان سوڭ ىشتەن تىنىپ قالا بەرەسىڭ. ءويتكەنى, بۇگىندە وقۋدىڭ باعاسى ۋداي قىمبات. قازاقستان – كەڭ بايتاق, جەراستى قازبالارىنا باي دەپ ماقتانعانىمىزبەن, ال بىلىمگە كەلگەندە تىعىرىققا تىرەلەمىز. مۇلدەم اقىسىز بولسىن دەمەسەك تە, جۇرتقا قولجەتىمدى بولسا دەيمىز عوي باياعى. ءتىپتى, اقىلى مەكتەپتەر دەگەن پايدا بولدى. ولاي بولسا, قالاي نان تاۋىپ جەۋدىڭ قامىندا جۇرگەن جاستاردان ءتىل تاعدىرىن قالاي تالاپ ەتەسىڭ؟
– قازاقشا بىلگەن ادامنىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى بار؟
– ەڭ الدىمەن, ايتارىم, «ادامنىڭ حايۋاناتتان ارتىقشىلىعى – ءتىلى». «سۇراۋمەن مەككەگە دە باراسىڭ» دەگەندەي, قىزىل تىلمەن جەتەسىڭ دەگەنىڭە. وزگە ۇلتتىڭ ءتىلىن بىلسەڭ, اۋدارمامەن دە نان تاۋىپ جەۋگە بولادى. قازىر نە كوپ, ءتىل ورتالىقتارى, اۋدارما جاسايمىز دەگەن مەكەمەلەر دە تولىپ جاتىر. بۇل جەردە ءماسەلە ادامنىڭ قابىلەتىندە, ادال ەڭبەك ەتۋىندە. ال ناقتى قازاق ءتىلى تۋرالى ايتاتىن بولساق, قازاقشا بىلگەن ادامنىڭ ارتىقشىلىعى دەگەندى ەستىمەپپىن. ءوز ءومىرىمنەن مىسال كەلتىرسەم, «سەن, قازاقشا بىلەدى ەكەنسىڭ» دەپ باسىنا كوتەرىپ جاتقان ەشكىم جوق. بىراق, اركىم ءوز «پيارىن» ويلايتىنىن ەسكەرسەك, وسى تەلەارناعا سول كەزدەگى باسشىلار قازاقشا سويلەيتىن ورىس قىزى كەرەك بولعاندىقتان شاقىرعان شىعار, ال بۇگىنگى باسشىلىق ماعان ورىس قىزى دەپ ەمەس, ءىسىن ءبىلەتىن مامان رەتىندە قارايدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, اقپارات تاڭداۋدا, ولاردى وڭدەپ, ەفيرگە شىعارۋدا ازۋىمىز قاتايدى.
– قازاق جۋرناليستيكاسىندا جۇمىس ىستەۋ قيىن سوعىپ جۇرگەن جوق پا؟
– و نە دەگەنىڭىز؟! بۇل مەن ءۇشىن قىمبات كاسىپ. ويتكەنى, ءار كۇنى جاڭا ءبىر ءنارسەنى ۇيرەنەسىڭ, سوزدىك قورىڭ جاڭا ءبىر ۇعىممەن تولىعادى. ءتۇيىپ ايتقاندا, مەن, ءوزىمنىڭ سۇيىكتى ىسىممەن اينالىسىپ ءجۇرمىن. العاشىندا ەفيرگە شىققاندا كادىمگىدەي قوبالجيتىنمىن, ال قازىر ءوزىمدى ەركىن سەزىنەمىن. ال, ءماتىن جازۋ تىپتەن ۇنايدى. حالىقتىڭ ميىن اۋىر سوزدەرمەن شارشاتپاي, تۇسىنىكتى تىلمەن جەڭىل جازعىم كەلەدى. باس كەزىندە ءسوزىم جەتپەي قينالاتىنمىن, بىرتە-بىرتە بۇل بەلەستى دە باعىندىرىپ كەلەمىن. مىسالى, مۇقاعاليدىڭ مىنا ءبىر ولەڭىنە قاراڭىزشى.
مىنا ولكە, مىنا ايماق, بۇل ماڭدا
قۇلشىلىق ەتەمىن تۇرعانعا,
قۇلشىلىق ەتەمىن قۇمدارعا,
تاعزىم جاسايمىن قىرلارعا!
شۇكىرلىك ەتەمىن قاشان دا
وسى ءبىر وتاندا تۇرعانعا!
– «استانا» تەلەارناسىنىڭ باسقا ارنالاردان ايىرماشىلىعى نەدە؟
– وسىعان تولىعىراق توقتالا كەتكىم كەلەدى. ناقتى وسى ارنادا تۇراقتالۋىمنىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى ءبىزدىڭ تەلەجۇرگىزۋشىلەرىمىز تەك قانا ديكتورلىقپەن شەكتەلمەيدى. ءبىز تاڭەرتەڭ جۇمىسقا كەلىسىمەن تاقىرىپ ىزدەيمىز, تاڭدايمىز, تىلشىلەردى جان-جاققا جىبەرىپ, حابار جينايمىز. كەيىن, سول ءماتىندەردى تەكسەرىپ, تاقىرىپ ءتىزىمىن جاسايمىز. كەيىن ماتىندەردى بىرىكتىرىپ, كۇنى بويى جيعان-تەرگەنىمىزبەن ەفيرگە شىعامىز. باسقا ارناعا بارمايتىن سەبەبىم, مەن جاي جۇرگىزۋشى بولىپ قانا قالا المايمىن.
– «استانا» تەلەارناسى قازاق ءتىلىندە قانشا ساعات حابار تاراتادى؟
– جالپى 19 ساعات ەكەنىن بىلەمىن. بىراق, باسقا ارنالار سياقتى 50 دە 50-گە جەتكىزۋگە تىرىسامىز. ويتكەنى, دۋبلياج-اۋدارۋ قىزمەتى جاعىنان مىقتىمىز.
– وزگە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا بالالارىن قازاق بالاباقشالارىنا, مەكتەپتەرىنە بەرىپ جاتقان اتا-انالار كەزدەسەدى. وسى بالالاردىڭ كەلەشەگىن كوز الدىڭا قالاي ەلەستەتەسىڭ؟
– قازاقستانمەن بولاشاعىن بايلانىستىراتىن ادامنىڭ ءبارى قازاق ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك. ويتكەنى, ءبىز – قازاقستاندىقتارمىز. ءتۇبىرى – قازاق. ول ويدان شىعارىلعان ءسوز ەمەس قوي. ءبىز ورىس, اعىلشىن, يا قىتاي ءتىلىندە سويلەپ جۇرسەك, وزگە ۇلتتار كىم ەكەنىمىزدى قايدان بىلەدى؟ جانە كەشىرىڭىزدەر, سەنىڭ ءتىلىڭنىڭ باسقا ۇلتقا قاجەتى قانشا؟ ادەيى, قاتتى ايتىپ وتىرمىن. قازاق ءالى دە تولىق ويانا قويعان جوق. كەزىندە, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ سياقتى اتالارىمىز وياتۋعا تىرىسىپ باققان. مەيلى, قاي ۇلت وكىلى بولسىن, باستىسى, ول ءوزىن مەن قازاقستاندىقپىن دەپ سەزىنۋى كەرەك. سونداي ادامدار ءار مەكەمەدە وتىرسا, جاعداي دۇرىستالادى. ءيا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ كەنجەلەپ قالعانى وكىنتەدى. ءبىراق, ول ۋاقىت ەنشىسىندە دەپ ويلايمىن. قازىردىڭ وزىندە ءتىل ۇيرەنۋگە بارىنشا قولداۋ جاسالىپ جاتىر, بىرنەشە جىلدان كەيىن قازاقشا سويلەيتىن قازاقتار عانا ەمەس, وزگە ۇلت وكىلدەرى دە كوبەيەدى دەپ سەنەمىن.
اڭگىمەلەسكەن قاراشاش توقسانباي.
