ارمياداعى ارۋلار
سەيسەنبى, 3 ءساۋىر 2012 8:01
«وتان وتباسىنان باستالادى», دەسەك, سول وتباسىنىڭ ورتايماس ىرىسقا, شاپاعات-شۋاققا بولەنۋىنە بۇكىل عۇمىرىن سارپ ەتەتىن جالعىز عانا جان بار. ول – ارينە, انا. «ءجاننات – ايەلدىڭ اياعىنىڭ استىندا», دەپتى قاسيەتتى كىتابىمىز. وتانىنا, وتباسىنا, انالىق مىندەتىنە ادال ايەل زاتىنىڭ ۇلىلىعىنا بۇدان ارتىق بالاما تابۋ مۇمكىن بە! ەگەر ۇلتتىڭ رۋحاني دەڭگەيى ونىڭ ايەلگە دەگەن كوزقاراسىمەن ولشەنەدى دەسەك, ۇنەمى انانى ارداقتاپ, قىزدى قاستەرلەپ, ارۋدى ايالاپ وسكەن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ دانالىعىنا باس يگەندەيسىڭ.
سەيسەنبى, 3 ءساۋىر 2012 8:01
«وتان وتباسىنان باستالادى», دەسەك, سول وتباسىنىڭ ورتايماس ىرىسقا, شاپاعات-شۋاققا بولەنۋىنە بۇكىل عۇمىرىن سارپ ەتەتىن جالعىز عانا جان بار. ول – ارينە, انا. «ءجاننات – ايەلدىڭ اياعىنىڭ استىندا», دەپتى قاسيەتتى كىتابىمىز. وتانىنا, وتباسىنا, انالىق مىندەتىنە ادال ايەل زاتىنىڭ ۇلىلىعىنا بۇدان ارتىق بالاما تابۋ مۇمكىن بە! ەگەر ۇلتتىڭ رۋحاني دەڭگەيى ونىڭ ايەلگە دەگەن كوزقاراسىمەن ولشەنەدى دەسەك, ۇنەمى انانى ارداقتاپ, قىزدى قاستەرلەپ, ارۋدى ايالاپ وسكەن ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ دانالىعىنا باس يگەندەيسىڭ.
قازاق حالقى قىز بالانى ارقاشان الپەشتەپ وسىرگەن. تورىنە وتىرعىزىپ, توبەسىنە كوتەرگەن. اناعا, ايەلگە ەرەكشە قۇرمەت كورسەتكەن. ءبىز جاھاندانۋ زامانىندا وسىناۋ جاقسى سالت-داستۇرىمىزدەن تامىرىمىزدى ءۇزىپ, اجىراپ قالماۋىمىز كەرەك.
تاريحقا كوز جىبەرسەك, ەل باستاعان كوسەم دە, ءسوز باستاعان شەشەن دە اق جاۋلىقتى انالارىمىزدىڭ اراسىنان شىققان. ەل باسىنا كۇن تۋعاندا قوس بۇرىمىن دۋلىعانىڭ استىنا جاسىرىپ, اقشا ءجۇزىن كۇن قاقتىرىپ, اتقا قونعان ارۋلارىمىز از ەمەس.
ەجەلگى تۇركى دۇنيەسىندە ءدۇيىم ەلگە بەس انا بيلىك ايتقان كەزدەر دە بولعان. ءبىزدىڭ قازىرگى تىلىمىزدە قالىپتاسقان «بەسەنەدەن بەلگىلى» دەگەن تىركەس سول ءبىر ىقىلىم زامانداردان قالعان.
ءبىزدىڭ وتانىمىز قيىن-قىستاۋ ءساتتەردە ەل ءۇشىن ەر-ازاماتتارمەن ءبىر قاتاردا تۇرۋعا قاشاندا ءازىر نازىك جاندىلار الدىندا تاعزىم ەتەدى. مىڭداعان قىز-كەلىنشەكتەر ۇلى وتان سوعىسىنداعى مايدان دالاسىندا باتىلدىق پەن باتىرلىق تانىتىپ, جاۋمەن ارپالىستى. تىلدا ميلليونداعان ايەلدەر, سونىڭ ىشىندە قازاقستان ارۋلارى ەلىمىزدى قورعاۋدا جۇرەك جىلۋلارى, سەنىمدەرى مەن ماحابباتتارى ارقىلى ساربازداردىڭ جاۋىنگەرلىك رۋحىن كوتەرىپ, ۇلى جەڭىستى جاقىنداتۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوستى. ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرىلەتىن ەرلىك ءداستۇرى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا دا ەلدىڭ رۋحىن كوتەردى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تاريحىنداعى جارىق جۇلدىزدار – شىعىستىڭ قوس شىنارى – ءاليا مەن مانشۇك, ۇشقىش حيۋاز دوسپانوۆا ەرلەرمەن تىزە قوسىپ, قاھارماندىق كورسەتتى. وتانداستارىمىز ولاردىڭ ەسىمدەرىن ەشقاشاندا ۇمىتپاق ەمەس.
الدىڭعى بۋىننىڭ اسىل قاسيەتتەرىن بۇگىنگى ارۋلارىمىز ءوز بويلارىنا ءسىڭىرىپ, جۇزەگە اسىرىپ جۇرگەندىگى بەلگىلى. جوعارى ازاماتتىق پەن پاتريوتتىق ەستافەتاسىن لايىقتى جالعاستىرۋشى زامانداستارىمىز ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەنە ارالاسىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە قوماقتى ۇلەستەرىن قوسۋدا. پوگون تاققان قىز-كەلىنشەكتەرىمىزدىڭ قايسارلىعى, جوعارى جاۋاپكەرشىلىگى مەن كاسىبيلىگى ارقاسىندا قازىرگى اسكەري قۇرىلىستىڭ ماڭىزدى دا كۇردەلى تاپسىرمالارى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلۋدا.
تالاي عاسىرلاردان بەرى ايەلدەر سەزىمتالدىقتىڭ, نازىكتىك پەن مەيىرىمدىلىكتىڭ تاڭعالارلىق قايتالانباس بەينەسىنە اينالدى. وتباسىنىڭ جىلۋى مەن جاراسىمى, تۋعان ءۇيدىڭ تىنىشتىعى, ماحاببات پەن سەنىم سياقتى باعا جەتپەس قۇندىلىقتار انا ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى.
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە «گەندەرلىك ساياسات» ۇعىمى ىشكى ساياساتتىڭ ءبىر قۇرىلىمى رەتىندە قالىپتاسىپ وتىر. 2000 جىلعى قىركۇيەك ايىندا وتكەن مىڭجىلدىق سامميتiندە الەمنiڭ كوپتەگەن ەلدەرiنiڭ ليدەرلepi بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىڭجىلدىق دەكلاراتسياسىن قابىلداعان بولاتىن. وسى قۇجاتتاعى نەگىزگى سەگiز ماقساتتىڭ بiرi رەتىندە گەندەرلiك تەڭدiكتi قولداۋ ايقىندالدى. سونىمەن قاتار, بۇل ماسەلەگە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسى ءوزىنىڭ ءححىىى سەسسياسىن ارنادى. وسى جيىنعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەرگە ايەلدەردiڭ ءومiردiڭ بارلىق سالالارى مەن بارلىق دەڭگەيلەرiنە تەڭ قول جەتكiزۋiن جانە تولىق اۋقىمدا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونiندە شارالار قابىلداۋدى ۇسىندى. وسى ماقساتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكiمەتiنiڭ 2003 جىلعى 27 قاراشاداعى قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى گەندەرلiك ساياسات تۇجىرىمداماسى» قابىلداندى. بۇل قۇجات قازاقستانداعى گەندەرلiك ساياساتتىڭ نەگiزگi قاعيداتتارىن, باسىمدىقتارى مەن مiندەتتەرiن ايقىنداپ بەردى. وسىنداي ىزگى قادامعا بارۋ ارقىلى قازاقستان الەمدەگى گەندەرلىك تەڭدىكتى مۇرات تۇتقان مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى.
گەندەرلiك ساياساتتىڭ نەگiزگi قاعيداتتارى مەملەكەتتىڭ اتا زاڭىمەن كەپiلدiك بەرiلگەن ايەلدەر مەن ەرلەردiڭ تەڭ قۇقىعى مەن ەركiندiگiن بەلگiلەيدi. قازاقستانداعى گەندەرلiك ساياساتتىڭ مiندەتتەرiنە ايەلدەر مەن ەرلەردiڭ بيلiك قۇرىلىمدارىندا تەڭ قول جەتكiزۋى, ەكونوميكالىق تاۋەلسiزدiكتiڭ بارلىق تەڭ ءمۇمكiندiكتەرiن قامتاماسىز ەتۋ, ءوز بيزنەسiن دامىتۋ جانە قىزمەت بابىندا iلگەرiلەۋ, وتباسىلىق قۇقىقتار مەن مiندەتتەردi تەڭ جۇزەگە اسىرۋ ءۇشiن جاعدايلار جاساۋ جاتقىزىلاتىنى بەلگىلى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىك جىلدارى گەندەرلىك ساياساتتى دامىتۋدا ۇلكەن جۇمىستار اتقاردى. 1998 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتi جانىنداعى وتباسى جانە ايەلدەر iستەرi جونiندەگi ۇلتتىق كوميسسيا قۇرىلدى. وسى كوميسسيانىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن 2011 جىلعى 5 ناۋرىزدا قازاقستان ايەلدەرىنىڭ تۇڭعىش سەزى بولىپ وتكەنى ءمالىم. سەزگە قاتىسقان ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ەر مەن ەلگە قيىن بولعان كەزەڭدە ايەل-انالار وتباسى مەن قوعام جۇگىن قايىسپاي قاتار كوتەرە بىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى. سول جيىندا مەملەكەت باسشىسى ايەلدەردىڭ ومىرلىك ماڭىزدى سالالاردا جۇمىس ىستەي الاتىندىقتارىنا كەڭىنەن توقتالدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2006-2016 جىلدارعا ارنالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى اراسىنداعى ايەلدەردىڭ وكىلەتتىلىگىن 30 پايىزعا دەيىن كوتەرۋ مىندەتى قويىلدى. وسى ماقساتتا بۇگىندە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردا ناقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرى دە قوعامنىڭ اجىراماس بولىگى. مەملەكەتتە بولىپ جاتقان ساياسي-ەكونوميكالىق ءىس-شارالار ارميانى اينالىپ وتپەيدى. ەر ادامدارمەن قاتار اسكەري قىزمەتشى ايەلدەرگە ماماندىق تاڭداۋ, قىزمەتى بويىنشا جوعارىلاۋ, قىزمەتتىك ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەزىندە ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ىسكە اسىرۋدا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەرىلگەن. ايەلدەردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ولاردىڭ ءومىرىن ساقتاۋ, انا مەن بالانى قورعاۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جۇرگىزىلۋدە. 2011 جىلى باسشىلىق لاۋازىمدارداعى اسكەري قىزمەتشى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ سانى 11%-عا ءوستى.
جىل باسىنان باستاپ شەشىمدەر قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى مەملەكەتتىك اكىمشىلىك لاۋازىمداردى اتقاراتىن ايەلدەردىڭ ۇلەسى 18%-عا ارتتى.
بارلىق اكىمشىلىك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر تۇراقتى نەگىزدە تەڭ دارەجەدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى بەكىتكەن كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ جوسپار-كەستەسىنە سايكەس بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سەمينارلارىنان, قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان وتەدى.
2011 جىلى زاڭگەر ايەلدەردى تارتا وتىرىپ, 15-تەن استام نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەرگە گەندەرلىك ساراپتاما جۇرگىزىلدى.
قازىرگى ۋاقىتتا قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا ەرلەرمەن بىرگە ايەلدەر دە قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. ولار ۇلگىلى اسكەري قىزمەتتەرىمەن ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن كۇشەيتۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى.
بۇرىمدىلار ءوز مىندەتتەرىن مەديتسينا قىزمەتكەرى, اسكەري بولىمدەر مەن مەكەمەلەردىڭ پسيحولوگى, قارجى مامانى, بايلانىسشى, پاراشيۋتتەن سەكىرۋشى, ءتىپتى مەرگەن لاۋازىمدارىندا ابىرويمەن اتقارىپ ءجۇر.
قازاقستان ارمياسىنداعى قىز-كەلىنشەكتەر نەگىزىنەن كەلىسىم-شارت بويىنشا قىزمەت اتقارادى. شالعايداعى گارنيزونداردا ەرلەرمەن بىرگە تىزە قوسا ءجۇرىپ, وفيتسەرگە سۇيگەن جار بولا بىلگەن بۇرىمدىلارىمىز دا جەتىپ ارتىلادى.
اسكەري قىزمەتشى قىز-كەلىنشەكتەر وزدەرىنە جۇكتەلگەن جۇمىستاردى اتقارۋدا كاسىبيلىكتەرى مەن تياناقتىلىقتارىن كورسەتىپ, ءوز قىزمەتتىك مىندەتتەرىنە ادالدىقتارىن تانىتىپ, ءارىپتەستەرىنە ۇلگى بولىپ ءجۇر. بولىمدەر مەن مەكەمەلەردىڭ قوعامدىق ومىرىنە, مادەني-دەمالىس شارالارىنا, جەكە قۇرامنىڭ وقۋ-تاربيەلىك ۇدەرىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى. مىسالى, جاس جاۋىنگەردىڭ بەيىمدەلۋ كەزەڭىندە ءاربىر اسكەري قىزمەتشى ايەل جاس ساربازدىڭ قاسىنان تابىلىپ, ونىڭ قاز تۇرىپ, قادام باسۋىنا كومەك كورسەتەدى. اسكەري قىزمەتشى ايەلدەردىڭ اراسىندا پولكوۆنيك, پودپولكوۆنيك, مايور سىندى اعا وفيتسەرلەر دە بار. سونداي-اق, ولار – جەكە قۇرام اراسىنداعى اسكەري ءتارتىپتى كۇشەيتۋدەگى كومانديرلەر مەن باستىقتاردىڭ سەنىمدى سەرىگى.
قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىعى ايەلدەردى الەۋمەتتىك جاعىنان قورعاۋعا, ولاردىڭ ءومىرىن ساقتاۋعا, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋعا بارىنشا كوڭىل اۋدارىپ كەلەدى. ءاسكەري قىزمەتشىلەر مەن قىزمەتكەرلەردىڭ بۇل كاتەگورياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ اكتىلەرىندە قاراستىرىلعان جەڭىلدىكتەردىڭ بارلىق تۇرىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ال, گەندەرلiك ساياسات قوعامدىق ءومiردiڭ بارلىق سالالارىندا ەرلەر مەن ايەلدەردiڭ تەڭدiگiنە قول جەتكiزۋگە باعىتتالعان مەملەكەتتiك جانە قوعامدىق قىزمەت.
باعدات مايكەەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترىنىڭ ورىنباسارى.
