قازاقستان ارمياسى
سەيسەنبى, 27 ناۋرىز 2012 7:48
ول قالاي قۇرىلىپ ەدى؟ قازىر قانداي؟
ايبىندى ارميامىزدىڭ بەيبىتشىلىك تۋىن جەلبىرەتكەن جاۋىنگەرلەرى تاۋەلسىز ەلىمىزءدى, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى, ايدىن شالقار كولىمىزدى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعاپ تۇر, قورعاي بەرەدى دە. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن تۇساۋىن كەسكەن قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بۇگىندە قاناتى قاتايىپ, بۇعاناسى بەكىدى. الىس-جاقىن شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمەن باسەكەگە تۇسۋگە تولىق ءمۇمكىندىك الدى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەگەنى بەلگىلى. كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وداعى تاراپ,
سەيسەنبى, 27 ناۋرىز 2012 7:48
ول قالاي قۇرىلىپ ەدى؟ قازىر قانداي؟
ايبىندى ارميامىزدىڭ بەيبىتشىلىك تۋىن جەلبىرەتكەن جاۋىنگەرلەرى تاۋەلسىز ەلىمىزءدى, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى, ايدىن شالقار كولىمىزدى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورعاپ تۇر, قورعاي بەرەدى دە. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن تۇساۋىن كەسكەن قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بۇگىندە قاناتى قاتايىپ, بۇعاناسى بەكىدى. الىس-جاقىن شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمەن باسەكەگە تۇسۋگە تولىق ءمۇمكىندىك الدى. ارينە, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەگەنى بەلگىلى. كەلمەسكە كەتكەن كەڭەس وداعى تاراپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭى اتقان شاقتا قۇرىلعان قازاق ارمياسى ەگەمەن ەلىمىزبەن بىرگە دامىپ قالىپتاستى. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان تۇستا دەربەس قارۋلى كۇشتەردىڭ بولماۋى بەتپە-بەت كەلگەن سىن-قاتەرلەردىڭ ءبىرى ەدى. سول قاتەردەن امان-ساۋ شىعۋ ءۇشىن كۇن ءتارتىبىندە: «ەلىمىزگە قانداي ارميا كەرەك؟ ونىڭ كەلەشەگى قانداي بولماق؟ ۇيىمداستىرۋ قۇرىلىمى قانداي بولۋى ءتيىس؟ قاجەتتى كاسىبي مامانداردى قايدان الامىز؟ ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق وداقتاسىمىز كىم؟ ستراتەگيالىق كۇشتەر مەن يادرولىق قارۋدى نە ىستەيمىز؟» دەگەن سۇراقتار تۇردى. سونىمەن اتالعان ماسەلەلەر قالاي شەشىلگەنىن جانە قازاقستان ارمياسىنىڭ قۇرىلىپ قالىپتاسقان كەزەڭدەرىنە كوز جىبەرەيىك.
عالامدىق قاۋىپسىزدىككە باستاعان ماڭىزدى شەشىمدەر
1990 جىلعى 25 قازاندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى حالىققا جاريالادى. وسى جىلى بۇرىنعى كسرو رەسپۋبليكالارىنىڭ باسشىلارى باسقوستى. كەزدەسۋدە تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ باستاپقى قالىپتاسۋ كەزەڭىندە كەڭەس ارمياسىنىڭ ءاسكەري قۋاتى مەن جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن تاۋەلسىز رەسپۋبليكالار وداعىنىڭ بىرىككەن قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. 1991 جىلعى بەلوۆەجدەگى رەسەي, ۋكراينا, بەلورۋسسيا باسشىلارى كەزدەسۋىنىڭ ناتيجەسى بۇرىنعى كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىنىڭ ءجانە ونىڭ ءبىرتۇتاس قارۋلى كۇشتەرىنىڭ ءبولىنۋىن جىلدامداتتى. قالىپتاسقان جاعدايدى جانە ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1992 جىلعى 7 مامىردا № 745 جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىن جاريالادى.
ەگەمەن قازاقستاندى قۇرۋمەن رەسپۋبليكانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ, ەلدىڭ قورعانىس ۆەدومستۆوسىن كىم باسقارادى دەگەن سۇراقتار تۋىنداعان كەزدە مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆ: «قورعانىس مينيسترى بولىپ كوپتى كورىپ, ىسىلعان ساعادات قوجاحمەت ۇلى نۇرماعامبەتوۆ تاعايىندالادى» دەگەن جالعىز شەشىمىن ايتتى.
1992 جىلعى مامىردان باستاپ 1995 جىلعى قازانعا دەيىن – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس ءمينيسترى بولعان ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆكە №1 التىن جۇلدىزدى تاپسىرۋ مەن «حالىق قاhارمانى» اتاعى 1994 جىلعى 4 مامىردا بەرىلدى.
بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ باسقا ەلدەرىنىڭ ارمياسى سياقتى, قازاقستان ارمياسى دا بۇگىنگى كەلبەتىنە بىردەن يە بولعان جوق. قازاقستاننىڭ ءوز ارمياسىن قۇرۋ ءتاجىريبەسى جوقتىڭ قاسى ەدى. سوندىقتان, ونى تۇيىرلەپ جيناۋ قاجەت بولدى. ەلىمىز ءۇشىن وڭاي بولماعان ۋاقىتتا قىسقا مەرزىمدە كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە تۋرا كەلدى – مەملەكەتتىك ورگانداردى بەكىتۋ, ەل دامۋىنىڭ جاڭا ەكونوميكالىق جانە ساياسي مودەلىن قالىپتاستىرۋ قاجەت بولدى. ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان بۇرىنعى جۇيەنىڭ اياق استىنان كۇيرەۋى كوپشىلىكتى الاڭداتپاي قويمادى. 1991 جىلى كەڭەس وداعى قۇلاعان سوڭ تاۋەلسىزدىك العان قازاقستان سانى كوپ ستراتەگيالىق قارۋ مەن قۋاتتى يادرولىق ارسەنالعا يە بولىپ قالدى. رەسپۋبليكا ايماعىندا 104 قۇرلىق- ارالىق سس-18 يادرولىق وقتۇمسىقتى بالليستيكالىق راكەتالار مەن يادرولىق قاناتتى راكەتالاردى الىپ جۇرۋگە ءمۇمكىندىگى بار تۋ-95 ستراتەگيالىق بومبالاۋشى ۇشاقتاردىڭ ديۆيزياسى تۇردى. سول كەزەڭدە بۇرىنعى كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكالار وداعىنان ءىرى سىناق, عارىشتىق جانە يادرولىق پوليگوندار – ەمبى, سارىشاعان (پريوزەرسك), بايقوڭىر (لەنينسك نەمەسە تورەتام اتىمەن بەلگىلى بولعان), سەمەي پوليگونى, سونداي-اق ەگەمەن مەملەكەتكە بۇرىنعى كەڭەستىك تۇركىستان ءاسكەري وكرۋگىنىڭ سانى 200 مىڭنان اساتىن اسكەري توبى مۇراعا قالدى.
وسى تۇستا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەك قازاقستانعا عانا ەمەس, بۇكىل الەمگە ۇلگى بولارلىق زامانالىق شەشىم قابىلدادى. ول ونىڭ الەمدەگى ەڭ ءىرى يادرولىق پوليگوندى جاۋىپ, يادرولىق ارسەنالدان باس تارتىپ, قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قوسىلۋ تۋرالى شەشىمى ەدى.
يادرولىق قارۋسىزدانۋ پروتسەسىنە باعا جەتپەس ۇلەس قوسىپ, ايماقتىق تۇتاستىعى مەن ەگەمەندىگىنە حالىقارالىق كەپىلدەمە العان جاس تاۋەلسىز قازاقستان بۇكىل ادامزاتقا ءوزىنىڭ تاتۋ كورشىلىككە, بەيبىتشىلىككە بەكەم ەكەندىگىن كورسەتتى. سول ءبىر اۋىر كەزەڭدەردە قابىلدانعان شەشىمدەر تۋرالى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەيىن بىلاي دەيدى: «ول شەشىمدەر عالامدىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ كەلەشەكتەگى ستراتەگياسىن انىقتادى. سول كەزدەن باستاپ قازاقستان وزىندىك عالامات قۇرتىپ جىبەرەتىن كۇشكە يە بولا تۇرىپ, ادامدار تۇڭعىش رەت ودان ءوز ەركىمەن باس تارتقان «الەم ەپيتسەنترىنە», ورىنعا اينالدى».
قازاقستان ءۇشىن اۋىر دا كۇردەلى العاشقى جىلدارى بىردەن قۋاتتى قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ مۇمكىن بولعان جوق. بىراق مەملەكەت قاۋىپسىزدىگى, جاڭا ارميانى اياعىنان تىك تۇرعىزۋ نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ قاتارىنان ورىن الدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە باسشىلىعىمەن رەسپۋبليكادا دەربەس قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋدىڭ قاجەتتى العى-شارتتارى مەن وتاندى قورعاۋعا ولاردىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزدەرى جاسالدى.
قازاقستان ەلى مەن حالقىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى العاشقى قادام مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىن قۇرۋ بولىپ تابىلدى. مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى – قازاقستان تاريحىنداعى العاشقى ورتالىق باسقارۋ ورگانى جانە رەسپۋبليكالىق اسكەري كوميسساريات پەن رەسپۋبليكانىڭ ازاماتتىق قورعانىس شتابىنىڭ بازاسىندا قۇرىلدى. كوميتەت ءوز قىزمەتىنىڭ العاشقى قادامىندا-اق قازاقستاندا ورنالاسقان بارلىق ءاسكەري قۇرالىمداردىڭ كومانديرلەرىمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋعا, ولاردان اسكەرلەردەگى ءىستىڭ جاعدايى تۋرالى ايقىندالعان اقپاراتتار الۋعا قول جەتكىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اپپاراتىندا جانە مينيسترلەر كابينەتىندە اسكەرلەردى باسقارۋ جۇيەسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قورعانىس ءبولىمى قۇرىلدى.
بارىنەن بۇرىن ەلدىڭ جەكە قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ جانە ولاردى رەسپۋبليكا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە ىقپالداستىرۋ, اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىمەن جانە قۋاتتى ۆەدومستۆولارمەن قارىم-قاتىناسىن قامتاماسىز ەتۋ, اسكەرلەردى باسقارۋ مەن جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتى جونگە كەلتىرۋ, قارجىلىق, تىلدىق جانە ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت بولدى.
قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىندە تۇراقتى نەگىزدە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس جونىندەگى كوميتەت قۇرىلدى. كوميتەتتە قىسقا مەرزىمدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋعا قاجەتتى قۇجاتتار پاكەتى ازىرلەندى.
قويىلعان ماقساتقا جەتۋ قيىندىقتار تۋعىزدى, سەبەبى, قازاقستاندا اسكەري قۇرىلىستان تاجىريبەسى بار اسكەري ماماندار سانى شەكتەۋلى عانا بولاتىن. كاسىبي مامانداردىڭ باسقارۋ سالاسىندا جانە اسكەري بۋىنداردا جەتىسپەۋشىلىگى كوزگە ۇرىپ تۇردى. سول كەزدەردەگى اششى شىندىقتىڭ ءبىرى قازاق كەڭەستىك ەسپۋبليكاسىنىڭ ايماعىندا قىزمەت ەتكەن بۇرىنعى كەڭەس وفيتسەرلەرى جاپپاي وزدەرىنىڭ كىشى وتاندارىنا جانە باسقا دا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى رەسپۋبليكالارىنا كەتىپ جاتتى. قارۋلى كۇشتەردى قالىپتاستىرۋدىڭ وتپەلى كەزەڭىندە اسكەري-ساياسي باسشىلىق ۇيىمداستىرۋ, ەكونوميكالىق, تەحنيكالىق, الەۋمەتتىك ءجانە قۇقىقتىق ماسەلەلەردى ارميانىڭ جۇمىس جاساۋى ءۇشىن شۇعىل تۇردە شەشىپ جاتتى. تاپسىرمانىڭ ءمانى مەملەكەتتىك قۇرىلىستى جانە ەلدىڭ ەگەمەندىگى مەن ايماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە دايىندىق جۇمىستارىنىڭ مەرزىمىن بارىنشا قىسقارتۋ بولدى. جۇمىس كۇنى-ءتۇنى قايناپ جاتتى. بارلىق نازار اسكەري مەكەمەنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىنە, زاڭنامالىق اكتىلەر پاكەتىن جاساپ ونى قابىلداۋعا, جاستاردى ءوز ارميامىزدىڭ قاتارىنا شاقىرۋعا, كۇندەلىكتى جاۋىنگەرلىك وقۋ-جاتتىعۋلاردى ۇيىمداستىرۋعا, اسكەرلەر مەن شتابتاردىڭ اسكەري-جاۋىنگەرلىك قىزمەتىنىڭ ءتارتىبىن بەلگىلەۋگە اۋدارىلدى.
انت, جارعى, اسكەري دوكترينا, يدەولوگيا, قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى, ەلدىڭ العاشقى اسكەري باسشىلىعى قۇرىلدى, اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ بازاسى, كوماندالىق قۇرامدى تاعايىنداۋ سياقتى ماسەلەلەردىڭ بارلىعىن كەلەشەك ءۇشىن زاماناۋي تۇرعىدا وي ەلەگىنەن وتكىزىپ شەشۋ قاجەت بولدى. ەلدە قاجەتتى اقشا مەن ماتەريالدىق قاراجات ءىزدەستىرىلدى. 1990 جىلدىڭ باسىندا اقشالاي قامتاماسىز ەتۋ كەشىكتىرىلىپ تولەندى. بۇل كەزەڭدە اسكەري ۆەدومستۆوعا بيۋدجەت قارجىلارىنىڭ اسكەرلەر قولىنداعى قارۋ-جاراقتار مەن اسكەري تەحنيكانى جاۋىنگەرلىك دايىندىقتا ۇستاپ تۇرۋعا عانا جەتەتىندەي از عانا بولىگى ءبولىندى. وسىلايشا, 1993 جىلى ەلىمىزدىڭ اسكەري بيۋدجەتى, بۇگىنگى كۇنمەن سالىستىرعاندا, نەبارى 8 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ينۆەنتاريزاتسيالاۋ جۇرگىزىلدى, وعان قوسا اسكەرلەردە جەدەل جانە جۇمىلدىرۋ دايىندىعى جولعا قويىلدى.
قازاقستاندىق ارميا قۇرۋ بارىسىندا بارلىق اسكەري قۇرىلىمداردا ۆزۆودتان ديۆيزياعا دەيىن وفيتسەر كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى وتكىر ماسەلە بولدى. اسىرەسە, جوعارى بۋىنداعى وفيتسەرلەر تىم از ەدى. كەڭەستىك كەزەڭنىڭ 74 جىلىندا قازاق حالقىنىڭ تەك ءۇش وكىلى عانا باس شتابتىڭ ءاسكەري اكادەمياسىن بىتىرگەن, تەك ەكى ادام عانا ءاسكەري عىلىمدار كانديداتى عىلىمي دارەجەسى بويىنشا ديسسەرتاتسيا قورعادى. مۇنان ءبىز ۇلتتىق اسكەري كادرلار دايارلاۋ ماسەلەسىنە ول ۋاقىتتا ەشقانداي كوڭىل ءبولىنبەگەنىن كورەمىز. اسكەري كوميسسارياتتار مەن رەسپۋبليكانىڭ ازاماتتىق قورعانىس ءجۇيەسىندە 1949 وفيتسەر قىزمەت اتقاردى, ونىڭ ىشىندە ۇلتى قازاقتارى 247 (12,6%) عانا بولدى. 19 وبلىستىق اسكەري كوميسساردىڭ تەك 5-ءۋى عانا قازاق ەدى. كسرو قارۋلى كۇشتەرى بويىنشا جالپى 2 830 وفيتسەر قازاق ۇلتىنان بولسا, الماتى جوعارى جالپى اسكەري كوماندالىق ۋچيليششەسىندەگى 190 وفيتسەردىڭ تەك 6-ۋى قازاق (3%) بولدى. ۋچيليششەدە باتالون كومانديرىنىڭ ءبىردە-بىرەۋى قازاق ۇلتىنان بولعان ەمەس, كۋرسانتتاردىڭ سانىنا كەلسەك, 87 (9,4%) قازاق بالاسى بولدى. اسكەري كادر ساياساتىنىڭ وسىنداي زارداپتارى, ءارينە, قيىنشىلىققا كەزىكتىرمەي قويمادى. ءاسىرەسە, ءاسكەري ءبىلىم سالاسى ءجۇيەسىندە ۇلتتىق ءاسكەري كادرلاردى دايارلاۋ ەڭ كوكەيكەستى ءماسەلە ەدى. وسىعان قاراماستان كادرلاردى ىرىكتەۋ ۇقىپتىلىقپەن ءجۇرگىزىلىپ, ولاردى ورنالاستىرۋ ساۋاتتىلىقپەن ىسكە اسىرىلدى, العاشقى اسكەري باسشىلىق قالىپتاستى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ جارلىقتارىمەن ءجانە وكىمدەرىمەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىق قۇرامى بەلگىلەندى. وفيتسەرلىك كورپۋس كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءجانە ونىڭ ارمياسىنىڭ «التىن قورى» ەكەندىگى كوپشىلىككە بەلگىلى. كوپتەگەن وفيتسەرلەر ناعىز پاتريوت رەتىندە وتان ۇنىنە قۇلاق ءتۇرىپ ۇلتتىق ارميانىڭ قاتارىن تولىقتىردى. ولار بۇرىنعى وداقتىق رەسپۋبليكالاردان ءوزدەرىنىڭ وتانىنا قىزمەت ەتۋگە ءازىر ەكەندىكتەرىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ, تۋعان ەلگە بەت تۇزەدى. سول كەزدەن باستاپ قازىرگى قازاقستان ارمياسىنىڭ ىرگەتاسى قالانا باستادى. ونىڭ قۇرامىنا قورعانىس مينيسترلىگى, باس شتاب, قۇرلىق اسكەرلەرى, اسكەري-اۋە كۇشتەرى مەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس اسكەرلەرى كىردى. بىرتىندەپ اسكەردى تاستاپ كەتپەگەن كاسىبيلەردىڭ كۇشىمەن اسكەري جۇيە پايدا بولدى. وزگەرگەن جاعدايعا بايلانىستى جاڭا قارۋلى كۇشتەردىڭ ماقساتى مەن ءمىندەتتەرى ونى شەشۋدىڭ جولدارى بەلگىلەنگەن ءنورماتيۆتى-قۇقىقتىق بازا جاسالدى.
1992 جىلدىڭ 22 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىسىن ۇيىمداستىراتىن نەگىزدەمەنى بەلگىلەيتىن, مەملەكەتتىك بيلىك پەن باسقارۋشى ورگاندارعا وكىلەتتىلىك بەرەتىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىسى جانە قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. زاڭ قازاقستان قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى جالپى جۇيە بويىنشا قارۋلى كۇشتەردىڭ ءرولىن, ورنى مەن مىندەتتەرىن بەلگىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى ءاسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ اسكەري انتىنىڭ ءماتىنى جاسالىپ, پرەزيدەنتتىڭ 1992 جىلعى 25 تامىزداعى جارلىعىمەن ءىسكە اسىرىلدى. 1992 جىلدىڭ كۇزگى اسكەرگە شاقىرۋىنان باستاپ جاس ساربازدار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا انت بەردى. انت قابىلداۋ ارميا تاريحىندا جاقسى داستۇرگە اينالىپ, اسكەري ءبولىم ءۇشىن مەرەكە كۇنى بولىپ حابارلاندى ءارى سالتاناتتى جاعدايدا وتكىزىلدى.
1993 جىلدىڭ 19 قاڭتارىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جالپى اسكەري مىندەت جانە اسكەري قىزمەت» زاڭى قابىلدانىپ, وندا اسكەري قىزمەتتى اتقارۋدىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى, ازاماتتاردى دايىنداۋ ماسەلەلەرى, ولاردى بەلگىلەنگەن ناقتى ءاسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ جانە بوساتۋ, ازاماتتار مەن لاۋازىم يەلەرىنىڭ زاڭ بۇزۋشىلىققا جاۋاپتى ەكەندىگى كورسەتىلدى. «اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ مارتەبەسى جانە ولاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى, وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري قىزمەتشىلەرىنىڭ اسكەري بورىشىن وتەۋ كەزىندەگى مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلىگى جانە قۇقىقتارى بەلگىلەندى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى اسكەري دوكتريناسى 1993 جىلى 11 اقپاندا ەل پرەزيدەنتى بەكىتكەننەن كەيىن كۇشىنە ەندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەملەكەت باسشىلىعى ارميانىڭ قوعاممەن تەرەڭ الەۋمەتتىك قاتىناسى بار مەملەكەتتىڭ نىشانى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. قارۋلى كۇشتەردەگى قىزمەت بۇرىنعى زامانداعىداي ادامي قاسيەتكە تاربيەلەيتىن جانە ارمياعا شاقىرىلاتىن جاستاردىڭ ەسەيىپ ەس جينايتىن اسكەري-پاتريوتتىق مەكتەبى بولىپ قالۋىنا بار كۇش جۇمسالدى. سونىمەن از ۋاقىت ىشىندە تاۋەلسىز جانە ەگەمەندى قازاقستاندا مەملەكەتتىڭ قارۋلى قورعانىسىنا باعىتتالعان جاڭا مەملەكەتتىك ينستيتۋت قۇرىلدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 1996 جىلعى 18 شىلدەدەگى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري رامىزدەرى تۋرالى» جارلىعىمەن قارۋلى كۇشتەر تۇرلەرىنىڭ بايراقتارى, اسكەري بولىمدەردىڭ جاۋىنگەرلىك تۋلارى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ رامىزدەرى بەكىتىلدى. سونداي-اق, «ءاسكەري ءبولىمنىڭ جاۋىنگەرلىك تۋى تۋرالى ەرەجە» كۇشىنە ەنگىزىلدى.
جاڭا اسكەري بۋىن – زاماناۋي ارميانىڭ نەگىزى
زاماناۋي ارميا قۇرۋ – بۇل تەك تەحنيكا مەن قارۋ-جاراقتى جەتىلدىرۋ ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىبي ارميانىڭ نەگىزى بولىپ سانالاتىن جاڭا ءاسكەري بۋىندى ءتاربيەلەۋ. 1996-2005 جىلدار ارالىعىندا اسكەري ءبىلىم بەرۋ ءجۇيەسىنىڭ نەگىزى قالاندى. رەسپۋبليكادا ءبىرنەشە اسكەري وقۋ ورىندارى اشىلدى. ولار: ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى, اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتى, راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري ينجەنەرلىك ينستيتۋتى, اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتى, شەت تىلدەرى اسكەري ينستيتۋتى. جۇمىلدىرۋ رەزەرۆىن تولىقتىرۋ ماقساتىندا ازاماتتىق وقۋ ورىندارىندا زاپاستاعى وفيتسەرلەر دايارلاۋ ءۇشىن اسكەري كافەدرالار اشىلدى.
1996 جىلى قارۋلى كۇشتەرگە كاسىبي سەرجانتتار دايارلاۋ ماقساتىندا ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن شۋچە قالاسىندا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كادەت كورپۋسى قۇرىلدى. ونى ءبىتىرۋشىلەر كاسىبي سەرجانتتار ينستيتۋتىنىڭ نەگىزىن قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا سەرجانتتار باسقارۋ ورتالىق ورگاندارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى بولىمدەرگە دەيىن اسكەرلەردىڭ ءبۇكىل قۇرىلىمىن قامتيدى. ال 1999 جىلى اشىلعان ارميا گەنەرالى س.نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى «جاس ۇلان» رەسپۋبليكالىق مەكتەبى ناعىز پاتريوتتار تاربيەلەيتىن وقۋ ورنىنا اينالدى. وندا تۇرمىسى تومەن جانە كوپ بالالى وتباسىلارىنىڭ بالالارى ءبىلىم الۋدا.
اسكەرلەردە جەتكىلىكتى تۇردە كادرلار مەن زياتكەر وفيتسەرلەر الەۋەتى قالىپتاستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى ينستيتۋتتارىنىڭ تۇلەكتەرى جىل سايىن ەل اسكەري قۇرىلىمدارىندا لايىقتى قىزمەتتەن وتەدى. ولاردىڭ كوپشىلىگى قازىردىڭ وزىندە قۇراما, اسكەري ءبولىم, باتالون, روتا كومانديرلەرى لاۋازىمدارىندا, سونداي-اق قازاقستان مەن رەسەي ءاسكەري اكادەميالارى مەن ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقىپ, ءبىلىمدەرىن جەتىلدىرۋدە. اسكەري وقۋ ورىندارىن ۇزدىك بىتىرگەن تۇلەكتەرگە ەل پرەزيدەنتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى سالتاناتتى جاعدايدا لەيتەنانت پوگوندارىن تاپسىرۋى يگى داستۇرگە اينالىپ وتىر.
ءجۇنىس ومار, قورعانىس مينيسترلىگى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ باسقارما باستىعى, پولكوۆنيك.
(جالعاسى بار).
