29 اقپان, 2012

ماقسات – جاۋىنگەرلىك ازىرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ

1127 رەت
كورسەتىلدى
16 مين
وقۋ ءۇشىن

ماقسات – جاۋىنگەرلىك ازىرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ

سارسەنبى, 29 اقپان 2012 7:43

بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەڭسە كوتەرگەن قازاق اسكەرى وسى جىلدار ارالىعىندا قۋاتتى ەلدىڭ قۇرىش قايراتىنا اينالدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ الدىندا العاشقى كۇننەن جاۋىن­گەر­لىك دايىندىقتى نىعايتۋ مەن ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋ تاپسىرمالارى تۇردى. قازاقستان حالقى بۇگىنگى كۇنى وزدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بەرىك قولدا ەكەنىنە سەنىمدى.

 

سارسەنبى, 29 اقپان 2012 7:43

بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ەڭسە كوتەرگەن قازاق اسكەرى وسى جىلدار ارالىعىندا قۋاتتى ەلدىڭ قۇرىش قايراتىنا اينالدى. قارۋلى كۇشتەردىڭ الدىندا العاشقى كۇننەن جاۋىن­گەر­لىك دايىندىقتى نىعايتۋ مەن ونى ودان ءارى جەتىلدىرۋ تاپسىرمالارى تۇردى. قازاقستان حالقى بۇگىنگى كۇنى وزدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى بەرىك قولدا ەكەنىنە سەنىمدى.

قازاقستان زاماناۋي, جيناقى دا ۇتقىر, جاۋىنگەرلىك دايىندىق دەڭ­گەيى جوعارى ارميا قۇرۋ جولىن تاڭ­دادى. Cول سەبەپتى دە قارۋلى كۇش­تەر­دىڭ جاۋىنگەرلىك ازىرلىك دەڭگەيىن كوتەرۋ مەملەكەتتىڭ اسكەري قاۋىپ­سىز­دىك سالاسىنداعى باستى تاپسىرما­لارى­نىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك.

الەمدىك قوعامداستىق سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي اۋىرتپالىقتاردى باستان كەشىردى. بۇل مەملەكەتتىڭ ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاتەرلەرگە دەر كەزىندە توتەپ بەرىپ, وعان سىندارلى جاۋاپ بەرۋ سىناعىنا دايىندىق كەزەڭى, ەل باسشىلارى ءۇشىن داعدارىس جاعدايىندا بەلسەندىلىك پەن توزىمدىلىك قابىلەتىن كورسەتۋگە ارنالعان سىناق بولدى. قازاقستان بۇل سىناقتان دا سۇرىنبەي ءوتىپ, پروگرەستى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى الەمدەگى قاۋىپ­سىزدىك پەن تۇراقتىلىق ساياساتىن ۇدايى قول­داي­تىن, سەنىم مەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن نى­عايتۋدى قالايتىن, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋ­لارىن شەكتەيتىن جانە ونى تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىمدەردى ءتيىمدى ورىنداۋدى باقىلاۋعا اي­رىقشا ماڭىز بەرەتىن مەملەكەت رەتىندە تانىلدى.

ەل باسشىلىعى بارلىق كۇش-جىگەرىن شەكارا پەريمەترى بويىنشا قاۋىپسىزدىك بەل­دەۋىن قۇ­رۋعا, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ايماق­تىق جۇيەسى نەگىزدەرىن جاساۋعا, يادرولىق قاتەردى ازايتۋعا جۇمىلدىردى.

بارشاعا بەلگىلى, كەڭەس وداعى كۇيرە­گەننەن كەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قۋاتى جاعىنان الەمدەگى ءتورتىنشى يادرولىق مۇرا قالدى. سەمەي پوليگونىن جابۋ جانە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ادامزاتقا بەرگەن ال­عاشقى يگىلىگى بولدى. ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمدەگى اۋقىمى جونىنەن ءتورتىنشى يادرولىق ارسەنالدان ەرىكتى تۇردە باس تارتتى. الەم ال­دىنداعى جا­ћان­دىق جاۋاپكەرشىلىگىمىزدى سە­زى­­نە وتىرىپ, مەملەكەتىمىز, ءومىردىڭ ءوزى كور­سەتىپ بەرگەنىندەي, بىردەن-ءبىر دۇرىس شەشىم قا­بىلدادى. قازاقستان تمد-دا العاشقى­لار­دىڭ ءبىرى بولىپ يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا جانە يادرولىق سىناقتارعا بارشانى قامتيتىن تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا قو­سىلدى. ەلىمىزدىڭ اۋماعىنان سوڭ­عى يادرولىق وقتۇمسىقتار ءبىرجولاتا اكەتىل­دى جانە الەم­نىڭ يادرولىق دەرجاۆالارى ءبىزدىڭ ەلى­مىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەتىن مەمو­راندۋمعا قول قويدى. قازاقستاننىڭ باس­تاماسى بويىنشا 2006 جىلى سەمەيدە ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ادا ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىلدى. وسىناۋ تاريحي اكتىلەر حالىقارالىق قوعامداستىققا قازاق ەلىنىڭ كۇش قولدانۋ مەن اسكەري قاتەردەن ادا بەيبىتشىلىكتى جاقتايتىنىن كورسەتىپ بەردى.

سول كەزدەگى ءبىزدىڭ ەليتانىڭ ەلەۋلى بولىگى دە يادرولىق الەۋەتتى ساقتاپ قالۋعا بەيىلدى بولدى, ولاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل بۇعان دەيىن ەش­كىمگە بەلگىسىز ەل ءاپ-ساتتە يادرولىق دەرجاۆالار قاتارىنا قوسىلار ەدى. وسىعان قا­راماس­تان, ادام­زاتتى جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جويقىن قا­رۋدان ءبىرجولاتا باس تارتقان ەلى­مىز بەيبىت­شىلىكتىڭ بەلدەۋىنە اينالدى. ەلى­مىز الەمنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرىمەن تەرە­زەسى تەڭ جاعدايدا ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتى. كەتكەنىمىز كەلدى, كەمىسىمىز تولدى, ۇلت­تىق قۇندى­لىقتارىمىز ۇلىقتالا باستادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتوندا 2010 جىلى ساۋىردە يادرو­لىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتتە يادرو­لىق قارۋ­لاردى جالپىعا بىردەي كولبەۋ جانە تىگىنەن تاراتپاۋ تۋرالى جاڭا امبەباپ شارت جاساۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمىن يادروسىز الەمنىڭ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسياسىن قابىلداۋعا شاقىردى.

ۆاشينگتوندا وتكەن وسى يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە حالىق­ارالىق قوعامداستىق قازاقستاننىڭ جاسامپاز ميسسياسىن مويىنداپ, ەلباسىنا بەيبىت­شىلىك جانە الدىن الۋ ديپلوماتياسى سىيلى­عىنىڭ تابىس ەتىلۋى قازاقستاننىڭ العاشقى كۇننەن-اق دۇرىس جولدى تاڭداعانىن دالەلدەسە كەرەك.

ەلباسى بيىلعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا دا يادروسىز الەمنىڭ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسياسىن قابىلداۋ ماسەلەسىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسى اعىمداعى جىلعى ناۋرىز ايىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءما­سەلەلەرى بويىنشا سەۋلدە وتەتىن عالامدىق سام­ميتتە ودان ءارى ناقتىلانىپ, ماقۇلدانارى انىق.

قازىرگى قالىپتاسىپ وتىرعان حالىقارا­لىق جاعدايدا جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋ­لارىن تاراتپاۋ, قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ جانە قارۋسىز­دانۋ ماسەلەلەرى مەملەكەتتىك قاۋىپ­سىزدىكتىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ وتىر. قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى سەنىم مەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن نى­عايتۋ جانە قارۋسىزدانۋ جولى ارقىلى سوعىس قاۋپىن سەيىلتۋ شارالارىنا بەلسەنە قاتىسىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار, ءبىزدىڭ ەلىمىز قاجەتتى قورعانىس قابىلەتىن ساقتاي وتىرىپ, ءوز قارۋ-جاراعىن قىسقارتۋعا قاتىستى دا بىرقاتار شارالار قابىلدادى.

قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ قورعانىس مي­نيستر­لىگى ءوز قىزمەتى شەڭبەرىندە قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ سا­لا­سىنداعى بىرنەشە حالىق­ارالىق شارتتار مەن كەلى­سىمدەرگە قاتىسۋشى بولىپ تابىلادى. سولاردىڭ ءبىرى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) – تمد مەملەكەتتەرىنىڭ ۇجىم­دىق قاۋىپسىزدىك شارتى نەگىزىندە قۇرىلىپ, 1992 جىلى 15 مامىردا قول قويىلعان اسكەري ساياسي وداق.

ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر: ارمەنيا رەسپۋبليكاسى, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, رەسەي فەدەراتسياسى, تاجىكستان رەسپۋبليكاسى. ماقساتى – ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋ جاساقتارىنىڭ جاۋىنگەر­لىك ءىس-قيمىلداردى جۇرگىزۋ داي­ىن­دىعى مەن قارۋلى قاق­تى­عىستاردى وقشاۋلاۋداعى ءتاجى­ري­بەلەرى مەن شەبەر­لىك­تەرىن شىڭداۋ. ءبىر ءسوز­بەن ايتقاندا, تەررورعا قارسى تويتارىس بەرۋ.

ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدى نىعايتۋدىڭ بو­لا­شاق­تاعى باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى اسكەري سالادا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل رەتتە ۇقشۇ-نىڭ ءوڭىر­لىك حالىقارالىق ۇيىمدار – شىۇ, ەقىۇ-مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىعى­نىڭ ماڭىزى ارتا تۇسۋدە. مۇنداعى باستى ءمىن­دەتتەردىڭ ءبىرى قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قا­تەرگە, تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, زاڭسىز ەسىرت­كى مەن قارۋ-جاراق اينالىمىنا قارسى تۇراتىن جۇيە قالىپ­تاستىرۋ بولىپ تابىلادى.

ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاستىق ۇيىمى (ەقىۇ) ەۋروپالىق كەڭىستىك­تە داعدىلى قارۋ-جاراق تۇرلەرىن شەكتەۋ ۇدە­رىس­تەرىندە جەتەكشى ءرول اتقارادى. ۇيىمنىڭ تىكەلەي ىقپال ەتۋىمەن قارۋ-جاراققا باقى­لاۋ جا­ساۋعا باعىتتالعان ەۋروپاداعى داعدى­لى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا جانە قاۋىپ­سىزدىك پەن سەنىم شارالارىن نىعايتۋ جونىندەگى ۆەنا كەلىسسوزدەر قۇجاتىنا قول قويىلدى. بۇل قۇجاتتار ۇيىمنىڭ قارۋ-جا­راققا باقىلاۋ ورناتۋ ۇدەرىسىندەگى ەڭ باستى جەتىستىگى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ۇيىم قول جەتكىزىلگەن وسى كەلىسىم-شارتتاردى جە­تىل­دىرىپ, ولاردا كورسە­تىلگەن ماسەلەلەردى ءجۇ­زەگە اسىرۋدا تۇراقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

قازاقستان ەقىۇ-نىڭ بەلدى دە بەلسەندى مۇشەسى رەتىندە قارۋ-جاراق تۇرلەرىن شەكتەۋ جانە ولاردى باقىلاۋ ماسەلەسىن باستى نازاردا ۇستايدى. ويتكەنى, ەلىمىز باستاپقى كەزدە-اق حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاما­سىز ەتۋ, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ, قا­رۋسىزدانۋ جانە قارۋ-جاراق ءتۇر­لەرىنە باقىلاۋ ورناتۋ وڭىرلىك جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نى­عاي­تۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى ەكەندىگىن مالىمدەگەن بولاتىن. سونىمەن قاتار, قازاقستان ەرەكشە ماڭىزدى قۇجاتتار – يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى, يادرو­لىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ تۋرالى, ەۋرو­پاداعى داعدىلى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى, ستراتەگيالىق شابۋىل قارۋلارىن قىس­قار­تۋ تۋرالى شارتتاردىڭ, باسقا دا حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى. ەلىمىز بۇگىندە ەقىۇ-نىڭ ءۇش ولشەمىنىڭ ءبىرى – ءاس­كەري-ساياسي ولشەم اياسىندا, سونداي-اق اتال­عان شارتتاردىڭ, باسقا دا حالىقارالىق قۇ­جات­تار­دىڭ نەگىزىندە قاۋىپسىزدىك پەن سەنىم شارالارىن نىعايتۋ جانە قارۋ-جاراققا باقىلاۋ جاساۋ سالالارىندا بەلسەندى جۇ­مىس­تار جۇرگىزىپ كەلەدى.

قازاقستاننىڭ ەقىۇ-مەن قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى – 1999 جىلى قابىلدانعان قاۋىپسىزدىك جانە سەنىم شارالارىن نىعايتۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر تۋرالى ۆەنا قۇجاتى بولىپ تابىلادى. جالپى, ءبىزدىڭ ەلىمىز قارۋ-جاراقتى باقىلاۋعا بايلانىستى حالىقارا­لىق رەجىمدەردىڭ ورىندالۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. ونىڭ ءتۇپ نەگىزىندە تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ اسكەري-ساياسي مۇددەلەرىن ىلگە­رىلەتۋ, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىز­دىكتى نى­عايتۋ ماسەلەلەرى جاتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆەنا قۇجاتىندا كورسەتىلگەن مىندەتتەردى ويداعىداي ورىنداپ جانە جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مىسالى, ەلىمىز جىل سايىن اسكەري ۇيىمدارمەن اسكەري كۇشتەر تۋرالى, قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى نەگىزگى قارۋلار مەن تەحنيكالار جونىندە ديپلوما­تيا­لىق ارنالار ارقىلى اقپاراتتار الماسىپ وتىرادى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ەڭ ماڭىزدى شارا­لاردىڭ ءبىرى قازاقستانمەن شەكارالاس جاتقان رەسەي, قىتاي جانە جاڭادان قۇرىلعان ورتا­لىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن اۋماقتىق كەلى­سىم­­دەر جۇرگىزىپ, شەكارا ماسەلەسىن شەشۋ بول­دى. قازاقستان, قىتاي, رەسەي, قىرعىز­ستان جانە تاجىكستانعا شەكاراعا قاتىستى اۋماقتىق داۋلاردى وركەنيەتتى تۇردە شەشۋگە قول جەت­كى­زىل­دى. وسىعان بايلانىستى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سيپات­تا­عى ماسەلەلەردى شەشەتىن جاڭا مەملەكەتارا­لىق ۇيىم قۇرى­لى­مىن قۇرۋ قاجەت بولدى. تۋىنداپ وتىرعان قولايلى ساياسي احۋال نە­گى­زىندە, سونداي-اق, حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ كەنەتتەن كەڭ ەتەك الۋى سەبەپتى, ورتالىق ازيا اۋماعىنداعى ەلدەردى جەكەلەپ تۇراق­سىز­داندىرۋ قاۋپى تۋىندادى. سول سەبەپتى قىتاي, رەسەي, قازاقستان, تاجىكستان مەن قىرعىزستان 1996 جىلى «شەكارا ماڭىندا اسكەري سەنىمدى نىعايتۋ ءجونىن­دەگى شارا­لارعا» قول قويدى. بەس سەرىكتەس-مەم­لەكەتتىڭ تاعدىرىنداعى بۇل وقيعا شانحايدا جۇزەگە استى. سودان بەرى جاڭا مەملەكەتارا­لىق قۇرىلىم «شانحاي بەستىگى» اتالىپ كەتتى.

1997 جىلى ماسكەۋدە «شانحاي بەستىگى­نە» مۇشە ەلدەردىڭ سامميتىندە شەكارالىق اۋدان­دار­داعى قارۋلى كۇشتەر مەن قارۋ-جاراقتى قىسقارتۋدى تارتىپكە كەلتىرۋ تۋرالى ماڭىزدى قۇجات قابىلداندى. بۇل قۇجات «شەكارالىق اۋداندا قارۋلى كۇشتەردى ءوزارا قىسقارتۋ كە­لىسىمى» دەپ اتالادى. كەلىسىمنىڭ قابىلدانۋى مەن «شانحاي بەس­تىگى» ەلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىمەن جاقىنداسا ءتۇ­سۋىنە, ءبىرىنشى كەزەكتە, شەكارا­لىق ايماق­تاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتونۋى ءماجبۇر ەتتى.

ماڭىزدى ەكى قۇجات قابىلدانعان سوڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا «شانحاي بەستىگىنە» مۇشە ەلدەردىڭ جىل سايىن بىرلەسكەن ءسامميتىن وتكىزىپ تۇرۋ كەلىسىلدى. بۇل سامميتتەر 1998 جىلى الماتىدا, 1999 جىلى بىشكەكتە, 2000 جىلى دۋشانبەدە ءوت­كىزىل­دى. وتكىزىلگەن سامميتتەردە ءوزارا سەنىم مەن تاتۋلىق جايلى باسا ايتىلىپ, كەيىن ول «شانحاي رۋحى» اتالىپ كەتتى. شانحاي ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ورگاندارىندا شەشىم­دەر بارلىق ەلدەر تۇگەلدەي قارسى بولماعاندا عانا قابىلدانۋى ءتيىس.

سوڭعى كەزدەردە اتالعان ۇيىمنىڭ حالىق­ارالىق قاتىناستارى ەداۋىر نىعايدى. مىسالى, سولتۇستىك كورەيا, نەپال, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جانە ەۋرووداق­تىڭ مەم­لەكەتتەرى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى, باسقا مەملەكەتتەر مەن ۇيىم­دار شىۇ ءىس-ارەكەتىنە زور ىقىلاس قويىپ وتىر.

شىۇ قازىرگى تاڭدا ءىرى ەكونوميكالىق, قارجىلىق, تەحنولوگيالىق جانە ادامي رەسۋرستارعا باي, ايتارلىقتاي يننوۆاتسيا­لىق الەۋەتى بار قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماقتىق ۇيىم بولىپ ەسەپتەلەدى. قازاقستان «شانحاي ۇدەرىسىنىڭ» بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى جانە ۇيىم­نىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا, ونىڭ ءتيىمدىلى­گىن ارتتىرۋ جانە شىۇ-نىڭ قازىرگى الەمدەگى ءرولى مەن ماڭىزىن نىعايتۋعا بارىنشا پەيىلدى.

ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس قۇرۋ جونىندەگى باستامانى دا قازاقستان تاراپىنان 1992 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-ءشى سەسسياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا. نازارباەۆ كوتەرگەن بولاتىن. ول ازياداعى بەيبىتشىلىكتى, قاۋىپسىز­دىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ىنتىماقتاس­تىق­تى نىعايتۋ جونىندەگى حالىقارالىق فورۋم بولىپ تابىلادى.

وعان مۇشە مەملەكەتتەر: ازەربايجان, اۋعانستان, باحرەين, ۆەتنام, مىسىر, ءۇن­دىستان, يراك, يران, يزرايل, يوردانيا, قازاقستان, كامبودجا, قىتاي, قىرعىزستان, موڭعوليا, واە, پالەستينا, پاكستان, رەسەي, تاجىكستان, تايلاند, تۇركيا, وزبەك­ستان, كورەيا رەسپۋبليكاسى. بايقاۋشىلار مارتەبەسىنە اقش, جاپونيا, ۋكراينا, يندونەزيا, مالايزيا, كاتار, بانگلادەش, فيليپپيندەر, سونداي-اق بۇۇ, امل جانە ەقىۇ يە.

2012 جىلى اقپان ايىندا الماتى قالا­سىندا اتالعان كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەر اسكەري-ديپلوماتيالىق ساراپشىلارى­نىڭ ءبىرىن­شى كەزدەسۋى ءوتتى. وعان كەڭەسكە مۇشە 15 مەملەكەتتىڭ سىرتقى ىستەر جانە قورعانىس مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. اتال­عان شارا اسكەري-ساياسي ولشەم بويىنشا ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ جانە نىعايتۋ جۇمىس­تارىن تاجىريبە جۇزىندە جانداندىرۋ ءجونىن­دەگى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى.

كەزدەسۋدە قازاقستان دەلەگاتسياسى كە­ڭەس­كە مۇشە ەلدەرمەن اسكەري-ساياسي ولشەم شەڭبە­رىندە كەيبىر سەنىم شارالارى بويىنشا ىن­تى­ماقتاستىقتى باستاۋ جونىندە ۇسىنىس جاسادى.

وندا اسكەري لاۋازىمدى ادامداردىڭ ءوزارا ساپارىن ۇيىمداستىرۋ, مادەني سپورت­تىق ءىس-شارالارعا شاقىرۋ, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەت­تەردىڭ قارۋ-جاراقتاردى باقىلاۋ بويىنشا حالىقارالىق شارتتارعا قاتىسۋى تۋرالى اقپارات الماسۋ جانە اسكەري ۆەدومستۆولاردى باسقاراتىن قۇرامنىڭ ءومىر­بايا­نى جونىندەگى مالىمەتتەرمەن الماسۋ ۇسىنىلدى.

ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇل باعىتى 2004 جىلعى كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرى قابىلداعان سە­نىم شارالارى كاتالوگىن تاجىريبە جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىن كوزدەدى.

توراعالىق ەتۋشى تۇرىك تاراپى مەن كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاقستان جاعى ۇسىن­عان سەنىم شارالارىن قولدادى جانە ولاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋعا كەلىستى.

ءوز كەزەگىندە قازاقستان ەۋروپاداعى داع­دى­لى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا جانە ۆەنا قۇجاتىنا سايكەس شەت ەلدەردىڭ اۋماعىندا دا ينسپەكتسيالىق قىزمەتتەردى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. مىسالى, ەلىمىزدىڭ ءاس­كەري ماماندارى 2003 جىلدان باستاپ 10-نان استام مەملەكەتتىڭ اسكەري نىساندارىنا ينسپەكتسيالىق تەكسەرۋ ءجۇر­گىزدى. ولاردىڭ ىشىندە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, بەلگيا, تۇركيا جانە فرانتسيا بار. بۇل قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ الەۋەتى مەن بەدەلى ساناۋلى جىلدار ىشىندە حالىق­ارا­لىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى.

باعدات مايكەەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-مايور.

سوڭعى جاڭالىقتار