ەرالى توعجانوۆ: اسسامبلەيا ۇلتتىڭ ۇپايىن دا, مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن دە تۇگەندەيدى
جۇما, 17 اقپان 2012 8:05
الدىڭعى كۇنى قازاق باسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى ەرالى توعجانوۆ كەلىپ, باسىلىم جۋرناليستەرىمەن ەمەن-جارقىن ءاڭگىمە تۇرىندەگى اشىق كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋدى گازەت باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى.
جۇما, 17 اقپان 2012 8:05
الدىڭعى كۇنى قازاق باسپاسوزىنىڭ قارا شاڭىراعىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى ەرالى توعجانوۆ كەلىپ, باسىلىم جۋرناليستەرىمەن ەمەن-جارقىن ءاڭگىمە تۇرىندەگى اشىق كەزدەسۋ وتكىزدى. كەزدەسۋدى گازەت باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى.
– اسسامبلەيا – ەلباسىنىڭ ۇلت ساياساتىن ازىرلەۋ مەن ونى جۇرگىزۋگە ىقپال ەتەتىن, ەتنوسارالىق كەلىسىم مەن جاراسىمدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىن ۇستانعان, بۇكىل الەمدە بىرەگەي ينستيتۋت بولىپ تانىلعان مەملەكەتتىك قۇرىلىم. كوپۇلتتى, كوپەتنوستى تالاي ەلدەر, سونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسى دا بىزدەگى وسى قۇرىلىمنىڭ ءتاجىريبەسىنە نازار اۋدارىپ وتىر. اسسامبلەيانىڭ قالاي ءومىرگە كەلگەنى سول كەزدەگى قىزمەتىمە بايلانىستى مەنىڭ كوز الدىمدا. 1992 جىلعى دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىنان كەيىن قازاقستان حالىقتارىنىڭ فورۋمى وتكىزىلدى. وسىدان كەيىن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ اسسامبلەيا قۇرۋ تۋرالى يدەيانى تۇڭعىش رەت كوتەردى. 1994 جىل بويى بۇل يدەيا ابدەن ءپىسىپ-جەتىلىپ, تارازىلانىپ, جان-جاقتى ساراپتالىپ, اقىرى 1995 جىلى اسسامبلەيا قۇرىلدى. قازاقستان ەتنوس پەن ەتنوستىڭ, ءدىن مەن ءدىننىڭ, ءتىل مەن ءتىلدىڭ اراسىن قالاي جىمداستىرىپ وتىر دەگەن ساۋالدار وتە كوپ. ەرالى لۇقپان ۇلى وسى تاقىرىپتا اتقارىپ جاتقان ىستەرى تۋرالى ءبىرتالاي اڭگىمە ايتىپ بەرەر دەگەن ءۇمىتتەمىز, – دەپ باسىلىم باسشىسى ءسوزدى قوناققا بەردى.
مەن اسسامبلەيا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارلىعى قىزمەتىنە 2008 جىلى كەلدىم, دەپ باستادى ە.توعجانوۆ ءوزىنىڭ ءسوزىن. بۇل ۋاقىتتا اسسامبلەيانىڭ ومىرگە كەلگەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولىپ قالسا دا, كەيدە ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا بۇل قانداي مەكەمە, ول قازاقتىڭ مۇددەسىن جوقتاي ما, وسىنىڭ كەرەگى بار ما دەگەن تۇجىرىمدار دا كەزدەسىپ ءجۇرگەنىن بايقادىق.
اڭگىمەسىن ودان ءارى جالعاستىرعان ە.توعجانوۆ قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا تۋىپ قالىپ جۇرگەن وسىنداي ءدۇدامال سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگەندە اسسامبلەيانىڭ قازاق ەلىندەگى ۇلتارالىق كەلىسىمدى ۇيلەستىرۋگە ىقپال ەتەتىنىنە بايلانىستى ەڭ الدىمەن ول قازاقتىڭ مۇددەسىن قورعايتىندىعىن ايتاتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, بۇگىنگى كۇنى ونىڭ ساپىنداعى قازاق ۇلتىنىڭ وكىلدەرى 34 پايىز ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى قوناق اسسامبلەيانىڭ قازىرگى تىنىس-تىرشىلىگىنە توقتالدى. وتكەن جىلى عانا بىزگە 14 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى كەلىپ, ءىس-ءتاجىريبەمىزبەن تانىستى. ونىڭ ىشىندە امەريكالىقتار, يسپانيالىقتار, گەرمانيالىقتار, اعىلشىندار, تۇركيالىقتار, قىتايلار جانە ت.ب. بولدى. سونىڭ ىشىندە مۋلتيكۋلتۋراليزمدى (بۇل – كەز كەلگەن جەكە مەملەكەتتە جانە بۇكىل الەمدە مادەني ەرەكشەلىكتەردى ساقتاۋدى جانە ونى دامىتۋ ساياساتىن نەگىزدەيتىن تەوريا) قاتاڭ ۇستانىپ جۇرگەن ەلدەر دە بار. ولاردىڭ كەيبىرى قازىر مۋلتيكۋلتۋراليزمنەن باس تارتىپ تا جاتىر. مىنە, ءسويتىپ بۇرىن ەل ىشىندە قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ ءۇشىن ونىڭ ءادىسىن ءبىز بارىپ ولاردان ۇيرەنەتىن بولساق, ەندى بىزگە كەلىپ ۇيرەنۋشىلەر قاتارى كوبەيۋدە. ماعان ەقىۇ-نىڭ از ۇلتتار ىستەرى ءجونىندەگى جوعارعى كوميسسارى كنۋت ۆوللەبەك مىرزا گوللانديانىڭ ۇلتتىق ازشىلىققا ۇشىراپ قالعان فريز ەتنوسىن قولداۋ تاجىريبەسىن ۇيرەنۋدى ۇسىندى. ءبىز – اسسامبلەيا قىزمەتكەرلەرى جانە دەپۋتاتتارىمىزدى الىپ بارىپ, ول ءتاجىريبەنى قاراپ كوردىك. سودان كەيىن ك.ۆوللەبەككە ۇلتتىق ازشىلىقتاردىڭ پروبلەماسىن شەشۋدە گوللانديانىڭ بىزدەن 20 جىلعا ارتتا قالعانىن ايتتىق. ويتكەنى, ەلدە فريز ءتىلى 3-تەن 11 جاسقا دەيىنگى بالالار اراسىندا عانا ۇيرەتىلەدى ەكەن دە, ودان ءارى گوللاند, اعىلشىن تىلدەرى وقىتىلىپ, كەيىن ءتىپتى اۋىزعا دا الىنبايدى ەكەن. ال بىزدەگى ۇلتتىق ازشىلىقتار ۇنەمى قامقورلىقتا, دەدىك ءبىز. سودان كەيىن ك.ۆوللەبەك پەن ونىڭ 7 ادامدىق كومانداسى بىزگە كەلىپ, ءۇش كۇن بويى ءبىزدىڭ تاجىريبەنى زەرتتەدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە جوعارعى كوميسسار ءبىزدىڭ «ن.نازارباەۆ مودەلى» دەپ اتالعان ۇلگىمىزدى ەقىۇ-نىڭ 56 مەملەكەتىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان جيىنعا ءوزى الىپ بارىپ, تۇساۋكەسەرىن جاسادى. جەنەۆا قالاسىندا دا وسىنداي تۇساۋكەسەر بولدى. بۇگىنگى كۇنى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە 36 ساعاتتىق ارنايى مامانداندىرىلعان كۋرستا ءبىزدىڭ مودەلىمىز وقىپ, ءۇيرەتىلەدى. ول جەردە ءبىزدىڭ پروفەسسورلارىمىز لەكتسيا وقيدى. الەمنىڭ باسقا وقۋ ورىندارىنان دا وكىلدەر كەلىپ, وزدەرىنە وسىنداي كۋرس ەنگىزۋگە كومەكتەسۋدى سۇراپ جاتىر.
ەۋروپالىق كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ مۋلتيكۋلتۋراليزمنەن باس تارتۋىنا نەگىز بار. ويتكەنى, ولارعا كەلىپ, قونىس تەۋىپ جاتقان ميگرانتتار توپتاسىپ, ءوز مادەنيەتتەرىن ساقتايدى. ماسەلەن, ەۋروپاداعى قىتايلار, ورىستار, ءتۇرىكتەر جاڭا قونىستانعان ەلىنىڭ مادەنيەتىنە كىرىگە الماي, ءوز ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاپ, دامىتۋعا تىرىسادى. ءسويتىپ, وزدەرىمەن وزدەرى قالعان سوڭ ولاردىڭ مادەنيەتتەرىنىڭ اراسىندا قايشىلىق جاعدايلاردىڭ دا بولىپ قالاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ال ءبىزدىڭ جاعدايىمىز ءمۇلدە باسقا. بىزدە سىرتتان كەلىپ, تۇپكىلىكتى ورنىعىپ جاتقان ميگرانتتار جوق, وسىندا تۋىپ-ءوسىپ, ۇزاق ۋاقىتتان بەرى قالىپتاسقان قازاقستان حالقى عانا بار. سوندىقتان ءبىز قازاقستاندا تۇراتىن بارلىق ەتنوس وكىلدەرى مەملەكەت قۇراۋشى قازاق حالقىنىڭ توڭىرەگىنە, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ اينالاسىنا توپتاسۋلارى ءجون بولاتىنىن ايتامىز. وسى قىزمەتكە ەندى كىرىسىپ, اسسامبلەيانىڭ تىنىس-ءتىرشىلىگىمەن جاقىن تانىسقان كەزدە ونىڭ اياسىندا ايماقتارداعى ەتنوستىق-مادەني بىرلەستىكتەردىڭ شىعاراتىن گازەتتەرى جانە باسقا دا شىعارماشىلىق ونىمدەرى قازاقستاننىڭ ەمەس, وزدەرىنىڭ تاريحي وتاندارىنىڭ ءرامىزدەرىن كورسەتىپ باسىلاتىنىن بايقادىق. وسى ماسەلەلەردى مەن اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ الدىنا قويىپ, قازاقستان ازاماتىنىڭ قولىنان شىققان بارلىق شىعارماشىلىق ءونىمدەر قازاقستان مەملەكەتىنىڭ رامىزدەرى اياسىندا جارىق كورۋى كەرەكتىگىن تالاپ ەتتىم. قازاقستاندا ءبىر عانا مەملەكەتتىك تۋ بار. 2008 جىلى قابىلدانعان زاڭدا دا وسى ماسەلەلەر شەشىمىن تاۋىپ, بۇرىنعى ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار ەتنومادەني بىرلەستىكتەر دەگەن اتاۋ الدى جانە ءبارى دە قايتادان تىركەۋدەن ءوتتى.
وسى ارادا سوزگە «ەگەمەننىڭ» باسشىسى ارالاسىپ, گازەت بەتىندە ەتنوسارالىق كەلىسىم ماسەلەسى ۇدايى قوزعالىپ وتىراتىنىن, باس باسىلىم بۇل ءىستى ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگىنىڭ ءبىر كەپىلى رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتتى. مىسالى, بىزدە قازاقتان وزگە ەتنوستاردىڭ ءبارى تاريحي وتاندارى وزگە ەلدەردەگى دياسپورا وكىلدەرى دەگەندەي تۇجىرىمدارعا ورىن جوق. ەگەر مۇنداعى ورىستار, ۋكرايندار, وزبەكتەر, باسقا دا ەتنوس وكىلدەرى وزدەرىن تەك دياسپورا دەپ سەزىنەر بولسا, وندا ەشقانداي دا قازاقستاندىق پاتريوتيزم يدەياسىنىڭ بارشا وتانداستارىمىزدىڭ ويىنا ورنىعۋىن ارمان ەتۋ دە قيىندىققا تۇسەر ەدى, دەدى س.ابدراحمانوۆ.
بۇگىنگى كۇنى قازاق ءتىلىن وقىپ-ءۇيرەتۋگە بايلانىستى اسسامبلەيانىڭ اياسىندا ارنايى لينگوورتالىقتار اشىلدى, دەپ ءسوزىن جالعاستىردى اسسامبلەيا باسشىسى. وندا ءۇش ءتىل وقىتىلعانىمەن, نەگىزىنەن قازاق ءتىلى ۇيرەتىلەدى. وعان بارلىق ەتنوس وكىلدەرى بارادى. قازىر وسىنداي اقىسىز كۋرستاردا قازاق ءتىلىن ۇيرەنەتىن 23 333 وزگە ۇلت وكىلدەرى بار. اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ اراسىنان 1 942 ادام قازاق ءتىلىن تولىعىمەن مەڭگەرگەن. بارلىق ايماقتاردى قوسا العاندا, اسسامبلەيا جۇمىسىنا تارتىلعان جاستاردىڭ اراسىنان قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەندەر – 420 135 ادام. بۇل – ەڭ سوڭعى مونيتورينگتىڭ دەرەكتەرى. بۇگىنگى كۇنى ءاربىر ەتنومادەني بىرلەستىكتە قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن بىرنەشە كۋرستار اشىلدى. ءتىپتى زاڭعا سايكەس ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ الدىنا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ تالابى قويىلدى. قازىر بۇل ىستە ۇلكەن ىلگەرىلەۋشىلىك بار. ماسەلەن, تالدىقورعان قالاسىنداعى نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىگىندە 300-گە جۋىق ادامنىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرگەندىگى تۋرالى اقپارات ءتۇستى. تۇرىك اعايىندار اراسىندا دا مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋ ماسەلەسى جاقسى جولعا قويىلعان. سولتۇستىك ايماقتاردا دا قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قويدىق. سونىمەن بىرگە, ءبىز بىرنەشە جىلدان بەرى وزگە ەتنوستار اراسىندا قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلۋ جونىنەن فەستيۆالدەر وتكىزىپ كەلەمىز. سونىڭ وتكەن جىلعىسىنا 300-دەي ادام قاتىستى. ولاردىڭ اراسىنان فينالعا شىققان جۇيرىكتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى ءسويلەۋ شەبەرلىگىنە تالاي قازاقتىڭ ءوزى قىزىعا قارايدى. اباي, شاكارىم, ماعجانداردىڭ سوزدەرىن تەرەڭ تۇسىنىسپەن وقىپ بەرگەن ولاردىڭ ونەرلەرىنە م.جولداسبەكوۆ, ن.ايت ۇلى سياقتى مۇشەلەرى بار قازىلار القاسى دا ابدەن ريزا بولدى. اسىرەسە, ءبىر وزبەك بالاسى: «قازاقتىڭ سۋى ۇناعاندا, قازاقتىڭ جەرى ۇناعاندا, قازاقتىڭ ءتىلى نەگە ۇنامايدى؟» دەگەن ويلاردى ولەڭ جولدارىمەن ايتىپ بەرگەندە ءتانتى بولماعان جان جوق شىعار. سول سەكىلدى قوستانايدان كەلگەن ءبىر مولداۆان قىزىنىڭ ونەرى دە تاڭ-تاماشا ەتتى. قازىر جاستاردىڭ اراسىندا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋگە دەگەن وتە قۋاتتى سەرپىلىس بار. ماسەلەن, كورەي قاۋىمداستىعىنىڭ وتكەن جىلعى قىركۇيەك ايىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان تىلدەر فەستيۆالىندە شەتەلدىك ستۋدەنتتەردىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋىندەگى شەبەرلىكتەرىنە ءوزىم تاڭقالدىم. ايتالىق, ءوڭتۇستىككورەيالىق ستۋدەنتتەر ءبىزدىڭ ءتىلىمىزدى 3-اق ايدىڭ ىشىندە ۇيرەنىپ الىپتى. مەن باسىندا ولاردى قازاقتار ەكەن دەپ قالعان ەدىم. ەسىمدەرىن دە شولپان, ايمان دەپ قازاقشا ايتىپ جاتتى, سويتسەم, ءبارى دە كارىس جاستارى ەكەن. مەن اسسامبلەيا مۇشەلەرىنىڭ الدىنا وسى ماسەلەلەردى اشىق ايتىپ, قازاقستاندا تۋىپ-وسكەن جانداردىڭ قازاق ءتىلىن مەڭگەرە الماۋى ۇيات ەكەنىن جەتكىزىپ وتىرامىن.
قازىر اسسامبلەيانىڭ اياسىندا ءتىل ءۇيرەتۋگە ارنالعان شارالار شەڭبەرى ۇلعايىپ كەلەدى. وتكەن جىلى مەتوديكالىق «ءتىلدارىن» اتتى ورتالىق اشتىق. وعان بەلگىلى سينحرونيست, الەمنىڭ 30-عا جۋىق ءتىلىن بىلەتىن دميتري پەتروۆتى شاقىرىپ, ساباقتارىن وتكىزدىك. ول قازاق ءتىلىن تۇرمىستىق دەڭگەيدە ەكى اپتانىڭ ىشىندە ۇيرەنۋگە بولاتىنىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ بەردى. كەيبىر اعا-اپالارىمىزعا مۇنداي ءادىس ۇنامايتىندىعى دا ءبىلىنىپ قالدى. ولارعا بۇل ءىس مۇمكىن ەمەستەي كورىنگەن سياقتى. قازىر قازاق ءتىلىن وسىنداي وزىق ادىستەرمەن ۇيرەتە الاتىن ۇيرەتۋشىلەردى دايىنداۋ ماسەلەسى كۇن تارتىبىنە قويىلىپ وتىر. سول وقۋعا ەكى كۇننىڭ ىشىندە 8 توپ جينالدى. ارينە, ونىڭ ءبارىن وقىتۋ مۇمكىن ەمەس, ءبىز ازىرگە ەكى توپتى جاراقتاپ, قازىر ولار وقىتىلىپ جاتىر.
ودان ءارى ە.توعجانوۆ 2009-2010 جىلدارداعى ەل ءبىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندەگى ماسەلەلەرگە دە توقتالىپ ءوتتى. دوكترينا جوباسى ءبىزدىڭ بارلىق ىشكى ۇلتتىق ماسەلەلەرىمىزبەن قاتار, ايماقتىق جانە الەمدىك گەوساياسي احۋالدى ەسكە الىپ جاسالعان قۇجات بولاتىن. مەن ۇلتجاندى اعالارىمىزعا بۇل ماسەلەنى ساياسي ويىندارعا ارالاستىرماۋ قاجەتتىگىن اشىق ايتتىم. اڭگىمەلەرىمىز بارىنشا ءوتكىر پىكىرتالاس ءتۇرىندە بولىپ وتىردى, دەدى ول. سونىمەن بىرگە, ەرالى لۇقپان ۇلى الماتى وبلىسىنداعى قازاق پەن ۇيعىر اعايىنداردىڭ اراسىندا ورىن العان كەيبىر شەتىن ماسەلەلەردى تالقىلاۋ مەن رەتتەۋ شارالارىنا اسسامبلەيانىڭ بەل شەشە ارالاسقانىن ەسكە سالدى. سونىڭ ىشىندە كەز كەلگەن ۇساق نارسەنىڭ بارىنە ۇلتارالىق كيكىلجىڭ رەڭكىن بەرىپ جالاۋلاتقان اعايىنداردىڭ الىستى بولجامايتىنىن سىنعا الىپ ءوتتى. كەز كەلگەن تۇرمىستىق كيكىلجىڭنەن, سونىڭ ىشىندە ءتىپتى ەكى ۇلتقا جاتاتىن ەكى كورشىنىڭ جاس بالاسى توبەلەسىپ قالسا دا ۇلتارالىق ارازدىق ىزدەۋگە ۇمتىلۋشىلار ءبىزدىڭ ەلدىڭ تىنىشتىعىن ەمەس, سونى كوسەۋ ارقىلى ءوزدەرىنىڭ اتتارىن شىعارۋعا ۇمتىلۋشىلار ەكەنىن دالەلدەگەن دايەكتەر, الماتىداعى 150 ادام كەلگەن جينالىستا اشىق ايتىلدى. سول جينالىستا مەنىڭ الدىما 37 سۇراق تارتىلدى, سونىڭ ءبارىنە دە ەلدىك مۇددە, قازاقستاننىڭ ىشكى-سىرتقى تىنىشتىعىن ساقتاۋ جانە الداعى ۋاقىتتا دا ونى قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان جاۋاپ بەردىك. ودان كەيىن قازاق پەن ۇيعىردىڭ قۇدا-جەگجات بولىپ, دوس-جاران بولىپ, ابدەن ارالاسىپ كەتكەن تالاي ادامدارىن جيناپ, ۇساق كيكىلجىڭدەر تۋىپ جۇرگەن اۋىل-سەلولاردى ارالاپ, بارلىق حالىقپەن اشىق اڭگىمەلەستىك. حالىق ءبىزدى ءتۇسىنىپ, ەلباسىمىزدىڭ تاتۋلىقتى تۋ ەتكەن سارابدال ساياساتىن ءبىراۋىزدان قولدايتىندارىن ءبىلدىردى.
اسسسامبلەيا باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە مەكەمەنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار ءماسەلەلەرىن دە قامتىپ ءوتتى. كەيبىر كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ ەلشىلەرىمەن اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار مەن ىنتىماقتاستىققا دا توقتالدى. سونىڭ ىشىندە كەيبىرىنىڭ قايداعى ءبىر قاڭقۋ سوزگە ەرىپ, ەتنوسارالىق پروبلەما ىزدەگەنىن, ولاردان ناقتى فاكت تالاپ ەتىلىپ, ونداي بولماعان سوڭ اقىرىندا ۋاقىتتى ىسىراپ قىلعانى ءۇشىن كەشىرىم سۇرالىپ تاراسقانىنا دەيىن ايتىلدى. سونداي-اق كەيبىر ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەردىڭ دە جوق ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, وتكەن جولى ورىنبور قالاسىنان ماكسيموۆ دەگەن بىرەۋ ينتەرنەتكە ارانداتۋشى باعىتتاعى ماقالالار شىعاردى. ءبىز رەسەيدىڭ رەسمي ادامدارىنان ونداي سوتسيولوگتى ەشكىم بىلمەيتىندىگىن انىقتادىق, دەدى ول. مۇنداي جاعدايلار, وكىنىشكە قاراي, تانىمال تۇلعالار تاراپىنان دا ۇشىراسىپ تۇرادى. مىسالى, وتكەندە بەلگىلى كينورەجيسسەر ستانيسلاۆ گوۆورۋحين رەسەي تەلەارناسىنان قازاقستاننىڭ بەس وبلىسى حرۋششەۆتىڭ كەزىندە رەسەيدەن بەرىلگەن ەدى دەگەن شىپ-شىلعي وتىرىكتى بەتى بۇلك ەتپەي ايتا سالدى. بۇل بويىنشا ديپلوماتيالىق جولمەن ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
ەڭ باستىسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ۇلتتىڭ ۇپايىن دا, مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن دە تۇگەندەيتىن بىرەگەي قۇرىلىم, دەدى ەرالى توعجانوۆ. ودان كەيىن جۋرناليستەردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. رەداكتسيا ۇجىمىنا اسسامبلەيا يدەياسىن كوركەم شەشىممەن اشا بىلگەن زەرگەرلىك كادەسىي تارتۋ ەتتى.
كەزدەسۋگە ەرالى توعجانوۆپەن بىرگە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ سەكتور مەڭگەرۋشىسى ءنازيپا شاناي مەن ساراپشى ەدىل وسپان قاتىستى.
جاقسىباي سامرات.
