نۇرلى تاڭدا شەشەك اتقان گۇل
سەيسەنبى, 10 قاڭتار 2012 7:39
قوستانايداعى مەرەكەلەر كونتسەرتسىز, ويىن-ساۋىقسىز وتپەيدى. سوندا جۇرتشىلىق قازاقتىڭ ءان-كۇيىمەن قاتار وبلىس ءوڭىرىن جايلاعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە ونەرىن تاماشالايدى. ساحناعا جەلپۋىش ۇستاعان كورەي سۇلۋلارى شىققاندا, كوڭىلدەر كوكتەمگە اينالعانداي اسەر قالادى. ادامزاتقا تابيعاتتىڭ قاي مەزگىلى دە جات ەمەس. الايدا قازاقتىڭ ءان-كۇيلەرىنەن جازدىڭ جايلى سامالىن, جازعى جايلاۋ قىزىعىن, ات تۇياعىنىڭ ءدۇبىرىن, قۇستاردىڭ قيقۋىن سەزىنگەندەي بولامىز. قازاقتىڭ جانى جازدى ۇناتادى. ال كورەيلەردىڭ ءان اۋەزى مەن ءبيىنەن, ۇلتتىق كيىمىنىڭ ايشىعىنان شەشەك اتقان كوكتەم كورىنىس بەرگەندەي بولادى. كورەي ۇلتتىق-مادەني ورتالىعى جانىنداعى «مۋ گۋن حۆا» حورى مۇشەلەرىنىڭ ۇلتتىق كويلەكتەرى مەن سالعان ءانى ەش اۋدارماسىز جۇرەكتەرگە جەتىپ جاتادى. اندە, ونەردە شەكارا بولمايتىنى راس.
سەيسەنبى, 10 قاڭتار 2012 7:39
قوستانايداعى مەرەكەلەر كونتسەرتسىز, ويىن-ساۋىقسىز وتپەيدى. سوندا جۇرتشىلىق قازاقتىڭ ءان-كۇيىمەن قاتار وبلىس ءوڭىرىن جايلاعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە ونەرىن تاماشالايدى. ساحناعا جەلپۋىش ۇستاعان كورەي سۇلۋلارى شىققاندا, كوڭىلدەر كوكتەمگە اينالعانداي اسەر قالادى. ادامزاتقا تابيعاتتىڭ قاي مەزگىلى دە جات ەمەس. الايدا قازاقتىڭ ءان-كۇيلەرىنەن جازدىڭ جايلى سامالىن, جازعى جايلاۋ قىزىعىن, ات تۇياعىنىڭ ءدۇبىرىن, قۇستاردىڭ قيقۋىن سەزىنگەندەي بولامىز. قازاقتىڭ جانى جازدى ۇناتادى. ال كورەيلەردىڭ ءان اۋەزى مەن ءبيىنەن, ۇلتتىق كيىمىنىڭ ايشىعىنان شەشەك اتقان كوكتەم كورىنىس بەرگەندەي بولادى. كورەي ۇلتتىق-مادەني ورتالىعى جانىنداعى «مۋ گۋن حۆا» حورى مۇشەلەرىنىڭ ۇلتتىق كويلەكتەرى مەن سالعان ءانى ەش اۋدارماسىز جۇرەكتەرگە جەتىپ جاتادى. اندە, ونەردە شەكارا بولمايتىنى راس. اتالارىمىز اڭساعان تاۋەلسىزدىك قازاقستانداعى بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە ومىرىنە ۇلكەن وزگەرىس اكەلدى. كورەي ەتنوسى دا ءوز ۇلتىنىڭ تىلىنەن, دىلىنەن اجىراپ بارا جاتقان ۇرپاق بولاتىن. كەڭەس وداعى كەزىندە ەتنوس ءۇشىن كورەيامەن بايلانىس جاساۋ دەگەن تۇسىنىك تە بولمادى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىن-اق ءتۇرلى ەلدەرمەن قارىم-قاتىناس جاساي باستادى. قازاقستاندىق كورەي ەتنوسى ءۇشىن شىعىستاعى كورەيانى, اتامەكەندەرىن كورۋ ارمانى ورىندالدى. 1994 جىلى قازاقستاننان 30 ادام سولتۇستىك كورەياعا باردى. سول دەلەگاتسيانىڭ ىشىندە قوستانايلىقتار دا بولدى.
– ارينە, ۋاقىتتىڭ ۇلى وزگەرىسىنىڭ, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا تاريحي وتانىمىز – كورەيانى كوردىك عوي. ول جاقتاعى قانداستارىمىزدان ءتىلىمىزدە دە, سىرتقى ءتۇرىمىزدە دە ايىرماشىلىق بار ەكەن. ولار بوپ-بوز, ارىقشا كەلەدى, ال ءبىز قازاقستاننان بارعان كورەيلەر بويشاڭ, ءىرى ءارى شەتىمىزدەن تولىق بولدىق. «اتاجۇرتىمىزداعى كورەيلەر نەگىزىنەن بالىق جەيدى, ال ءبىزدىڭ داستارقانىمىزدان ەت كەتپەيدى, قازاقتارعا ۇقساپ كەتكەنبىز» دەپ كۇلدىك,–دەيدى ليۋدميلا ميحايلوۆنا.
ال بىلتىر كورەيانىڭ قازاقستانداعى جىلى بولدى. سوعان وراي قوستانايداعى كورەي ەتنوسى دا ءبىرشاما جۇمىستار جۇرگىزدى. قوستانايدىڭ شىبىنسىز جازىندا كورەيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى لي بەن حۆا, قازاقستان كورەيلەرى اسسوتسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى رومان ۋحەنوۆيچ كيم كەلدى. ولار وبلىستاعى تاريحي-مادەني ورىنداردى ارالاپ, وبلىستىڭ مادەني ومىرىنە قانىقتى, دوستىق ۇيىندە بولىپ, كورەي ەتنوسىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. قۇرمەتتى قوناقتاردى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى سەرىك بەكتۇرعانوۆ قابىلدادى. سونىمەن قاتار, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە الدىمەن ءبىلىم ورداسىنىڭ باسشىلىعىمەن, سودان كەيىن كورەي دياسپوراسى وكىلدەرىمەن كەزدەستى. قازاق, ورىس, كورەي ونەرپازدارىنىڭ كونتسەرتىن تاماشالادى.
1993 جىلدان باستاپ قوستانايدا جەكسەنبىلىك مەكتەپ اشىلىپ, وندا ىنتا بىلدىرگەندەرگە كورەي ءتىلى ۇيرەتىلەدى. كورەي تىلىنەن ءبىرىنشى رەت ساباق بەرگەن مۇعالىم ۆيكتور پەتروۆيچ ششەگايدىڭ ەڭبەگى كۇشتى بولدى. قازىر كورەي جاستارىنىڭ دا ۇلتتىق تىلىنە قىزىعۋشىلىعى ويانا باستادى. ۆيكتور پەتروۆيچتەن كەيىنگى مۇعالىمدەردىڭ بارلىعى دا جاستار. بۇگىندە ءتىل ۇيرەنۋشىلەرگە رادميليا كيم ءدارىس بەرەدى. ول وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن كورەيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى جانىندا ۇيىمداستىرىلعان سەمينارعا قاتىسىپ, ۇلتتىق ءتىل, ءداستۇر, بي تۋرالى مالىمەتتەرگە مولىعىپ كەلدى. سونىمەن قاتار. يۋليا نام, ولگا جانە الەكسەي سين سياقتى جاستار كورەي ءتىلىن ۇيرەنىپ, وزگەلەرگە ءتىل ۇيرەتەتىن دارەجەگە جەتتى.
قوستانايلىق كورەيلەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋدە دە قادامدارى جامان ەمەس. جەكسەنبىلىك مەكتەپتە ساباقتار جۇرگىزىلەدى. قازاقستاندىق كورەيلەر اسسوتسياتسياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى يۋري سەرگەەۆيچ كوگاي بۇل جاعىن ءوزى قاداعالايدى ەكەن.
– ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق ءتىلىمىزدى ءبىلۋ رۋحاني بايىتسا, ال مەملەكەتتىك ءتىل – دوستىقتىڭ دانەكەرى, ءوزىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان وتانامىزعا دەگەن بالالارىمىزدىڭ ءپاتريوتيزمىن ارتتىرادى. قازاقستاننىڭ بولاشاعى دا مەملەكەتتىك تىلدە ەكەنىن بىلەمىز, – دەيدى يۋري سەرگەەۆيچ. – تاريحتى بىلمەي, ۇلتتىق ءداستۇر-سالتىمىزدى بويىنا سىڭىرمەي, جاستاردىڭ تاربيەسى دۇرىس بولماق ەمەس. ءبىزدىڭ كورەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ باستى مىندەتى وسى بولۋى كەرەك.
يۋري سەرگەەۆيچ قازاق ءتىلىنىڭ وبلىس مەكتەپتەرىندە جاقسى دارەجەدە جۇرگىزىلە باستاعانىنا ريزالىق ءبىلدىرەدى. قانشا دەگەنمەن, ءتىلدى بالا كەزدە, بالاباقشادا, مەكتەپتە بالانىڭ بويىنا ءسىڭىرمەسە, ەرەسەك جاستا قيىن بولاتىنىن تاجىريبە كورسەتىپ ءجۇر. ورىس مەكتەپتەرىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ وقىتىلۋىنا الدە دە ماڭىز بەرە ءتۇسۋ كەرەكتىگىن دە بەلگىلى پەداگوگ جوققا شىعارمايدى. ال ءوزى باسشىلىق ەتەتىن قۇرىلىس كوللەدجىندە قازاق ءتىلى پانىنە تالاپ كۇشتى. ول ەرتەڭگى مامان مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك دەپ سانايدى.
– جاستارعا تاريحتى ءبىلۋ كەرەك. وسى ورايدا «جەرۇيىق» ءفيلمىن كورەيلەردىڭ كارى-جاسى بىردەي جىلاپ وتىرىپ كوردى. مىنە, دوستىقتىڭ تامىرىن تاريح جاسايدى دەپ تۇسىنەمىن مەن. قازاقستان – ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز, تامىرىمىز بايلانعان جەر. سوندىقتان قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋىنە, ەلدىڭ اماندىعىنا, تىنىشتىعىنا ءبارىمىز بىردەي اتسالىسۋىمىز كەرەك. بالالاردى وسىعان تاربيەلەيمىز, – دەيدى ليۋدميلا نام.
ليۋدميلا ميحايلوۆنانىڭ ايتۋىنشا, ءومىردىڭ زاڭىمەن اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ قاتارى تىم سيرەپ كەتكەن. كورەي ءتىلىنىڭ مايەگىن بۇگىنگە الىپ جەتكەن دە سولار بولاتىن. اتا-مەن اجەنىڭ تاربيەسىن كورىپ قالعان ورتا جاستان اسقان كىسىلەر ءالى دە ءتىلدى شامالاپ بىلەدى. ال كەيىنگى ۇرپاقتىڭ تىلدەن دە, داستۇردەن دە حابارى از.
– قازىر جاستاردىڭ ۇيلەنۋ تويىندا, جانازادا كورەيلەردىڭ سالتىن ۇستاۋعا تىرىسامىز. ءبىر قىزىعى, ءبىزدىڭ سالتىمىز قازاقتارعا تىم ۇقساس ەكەنىن ايتتىم عوي. مىسالى, كەلىن ءتۇسىرگەندە ءبىز دە قۇدالاردى شاقىرامىز. سوندا قۇدالار ەسىكتىڭ الدىنا كەلىپ, ۇيگە كىرمەي تۇرىپ الادى. نەشە ءتۇرلى «شارتتار» قويادى. سونى كەلىن العان جاق «ورىنداسا» عانا ەكى جاق «كەلىسىپ» ۇيگە كىرەدى. ال قازاقتاردا قۇدالارعا «ارقان كەرۋ» دەگەن سالت بار ەكەنىن كورىپ ءجۇرمىز. جاستاردىڭ تويى تارقاعاننان كەيىن تۋعان-تۋىس قالىپ, كەلىن پىسىرگەن بوتقانىڭ ءدامىن تاتادى. قازاقتار كەلىندى قۇيعان شايىنە قاراپ «سىناماي ما»؟ بۇل دا سوعان ۇقساس سالت قوي, – دەپ اڭگىمەلەيدى ليۋدميلا ميحايلوۆنا.
سالت-ءداستۇر – تاربيە بۇلاعى. ونىڭ بارلىعى دا ءتىل ۇمىتىلماسا ءوز شىرايىن بەرەدى. قازاقستانداعى كورەيلەر قازىر ءتىلىن دامىتۋعا, ءداستۇرىن ساقتاۋعا تولىق مۇمكىندىك الىپ وتىر.
قازاقستان جالعىز كورەيلەر ءۇشىن عانا ەمەس, وسى ەلدىڭ سۋىن ءىشىپ, نانىن جەگەن بارلىق ۇلت پەن ۇلىس ءۇشىن جەرۇيىق دەسە – جەرۇيىق جەر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايتقانداي, ءبىرىنشى بايلىق – ەلدىڭ تىنىشتىعى, قازاقستاندىقتاردىڭ ىنتىماعى. قازىر دوستىق ۇيىندە قوستانايدا تۇراتىن ۇلىستاردىڭ ارقايسىسىنا ارنالعان كابينەتتەر بار. ولار مەرەكەلەردە ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, قىزىقتى بىرگە تويلايدى. جازدىگۇنى تاتارلاردىڭ سابانتۋيىندا كورەيلەر دە, ارمياندار دا, وزبەك پەن تاجىك تە, تۇركىمەندەر دە جۇرەدى. ال كورەيلەردىڭ جاڭا جىلىن اتاعاندا باسقا ۇلىستار قوناق رەتىندە كەلەدى. ارميانداردىڭ «انا كۇنى» مەرەكەسىندە, نەمىستەردىڭ روجدەستۆوسىندا دا سولاي, بارلىعى بىرگە تويلايدى.
– جاقىندا قىرعىزدار كەلىپ, ەتنومادەني بىرلەستىگىن تىركەتىپتى دەپ ەستىپ جاتىرمىن. ەندى ولاردى دا قاتارىمىزعا قوسامىز, قىرعىزداردىڭ سالت-ءداستۇرىن تاماشالايمىز. وسىنىڭ بارلىعى دا بىزگە قىزىق, – دەيدى ليۋدميلا نام. قوستانايداعى كورەيلەر تەك قوعامدىق جۇمىستاردا عانا ەمەس, كۇندەلىكتى ومىردە دە دوستىققا اسا ءمان بەرەدى. كۇندەلىكتى ومىردە قازاق پەن كورەيدىڭ, باسقا ۇلت وكىلدەرىنىڭ دوستىعىنا مىڭداپ مىسال كەلتىرۋگە بولادى. تۋعان جەردىڭ گۇلدەنۋىنە ۇلەسىن قوسىپ, اينالاسىنا ۇلگى بولىپ جۇرگەن زامانداستار دا بارشىلىق. كوپتەگەن جىلدار وبلىستىق پارتيا-كەڭەس قىزمەتىندە ىستەپ, ال تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, شارۋاشىلىقتى ۇيىمداستىرۋدا كوپ ەڭبەك اتقارعان ۆيكتور ارسەنتەۆيچ كيم وبلىستاعى ارداقتى اقساقالداردىڭ ءبىرى. ال ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى ناتاليا كيمنىڭ ەسىمى دە قۇرمەتپەن اتالادى. قازاقستان كورەيلەرى اسسوتسياتسياسى قوستاناي فيليالىنىڭ توراعاسى يۋري كوگاي وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ كورنەكتى وكىلى, ناعىز پەداگوگ كىسى. مۇنداي ءتىزىمدى بۇگىنگى ءومىردىڭ ءار سالاسىنان جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
كورەيلەر تىنىش تاڭدا ءبۇر اتقان گۇلدى, ونىڭ ۇزاق گۇلدەپ تۇرۋىن باقىتتى ءومىردىڭ بەينەسى دەپ ءتۇسىنەدى. ال ونداي گۇلدىڭ مەكەنى – قازاقستان!
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
قوستاناي.
